პრეტენზია — სარჩელამდე აუცილებელი ეტაპი
ტვირთის ზღვით გადაზიდვისას გადამზიდავისთვის სარჩელის წარდგენამდე აუცილებელია მის მიმართ წაყენებულ იქნეს პრეტენზია — ეს წესი საგანგებო პროცესუალური წინაპირობაა, რომლის გამოტოვებაც სარჩელს არადღეობით ტოვებს. პრეტენზია წარედგინებათ იმ პირებს, რომლებიც აწარმოებდნენ ტვირთის დატვირთვა-გადმოტვირთვისას ზღვით გადაზიდვას; ხოლო თუ ტვირთი არ გადაზიდულა, პრეტენზია შეეხებათ იმ ორგანიზაციებს, რომლებსაც ტვირთის ზღვით გადაზიდვის ხელშეკრულების თანახმად უნდა გადაეზიდათ იგი. ბარგის გადაზიდასთან დაკავშირებული პრეტენზია შესაძლებელია წარედგინოს ტვირთის გადამზიდავს, გასვლის ან დანიშნულების ნავსადგურებს პრეტენზიის განმცხადებლის შეხედულებისამებრ — ანუ ბარგის პრეტენზიის შემთხვევაში განმცხადებელს არჩევნის უფლება აქვს. პრეტენზიული წესრიგის დაცვა დავის პირველი და გადამწყვეტი ნაბიჯია.
ვის აქვს პრეტენზიისა და სარჩელის განაცხადების უფლება
კანონი უფლებამოსილ პირთა ჩამონათვალს ზიანის ტიპების მიხედვით აწესრიგებს. ტვირთის გამგზავნს — გემის დაგვიანებით მიწოდების ან მიუწოდებლობის შემთხვევაში. ტვირთის დანაკლისის, დაზიანების ან დაკარგვის შემთხვევაში — ექსპედიტორს, ტვირთის მიმღებს ან გამგზავნს, იმ პირობით, თუ ის წარადგენს კონოსამენტს, აგრეთვე წერილობით ცნობას ან სათანადო საბუთს მოქმედი წესების შესაბამისად. ტვირთის მიმღებს — ტვირთის დაგვიანებით მიტანის ან გაცემის დაყოვნების შემთხვევაში, თუ იგი წარადგენს კონოსამენტს. ბარგის დაკარგვის ან დაგვიანებით მიტანის შემთხვევაში — საბარგო ქვითრის წარმდგენს, ხოლო ბარგის დანაკლისის ან დაზიანების შემთხვევაში — წერილობითი ცნობის წარმდგენს. გადატანის ხარჯების გადამეტების შემთხვევაში — ტვირთის გამგზავნს ან მიმღებს, თუ ისინი წარმოადგენენ კონოსამენტს. თუ გადატანა ხდება საზღვაო ზედნადების საფუძველზე, პრეტენზიის განმცხადებელმა კონოსამენტის ნაცვლად უნდა წარადგინოს საზღვაო ზედნადები, ხოლო ზედნადებით გადასატანი ტვირთის დაკარგვის შემთხვევაში — ქვითარი. წერილობითი ცნობის უქონლობა მოცემულ პირს პრეტენზიისა და სარჩელის უფლებას არ ართმევს, თუ დამტკიცდა, რომ წერილობითი ცნობის შედგენაზე მას უარი ეთქვა და ეს უარი გასაჩივრდა.
უფლების გადაცემა და პრეტენზიის ფორმა
გამგზავნს შეუძლია პრეტენზიისა და სარჩელის უფლება გადასცეს ტვირთის მიმღებს ან პირიქით; ტვირთის მიმღებმა ან გამგზავნმა — ტვირთის მესაკუთრეს, საექსპედიტორო ორგანიზაციას ან მზღვეველს, უფლებამოსილ ადვოკატებს ან აგენტებს. პრეტენზიებისა და სარჩელის უფლების გადაცემა დასტურდება კონოსამენტზე, საზღვაო ზედნადებზე, ზედნადებსა და ქვითარზე გადამცემის ხელმოწერით ან წერილობით — ანუ ცედულარული გადაცემა დოკუმენტზე თავად წერილობით ფიქსირდება. თვით პრეტენზიის განცხადება ხდება წერილობით და მას უნდა დაერთოს დამამტკიცებელი საბუთები: გადასაზიდი ტვირთის საბუთები წარადგენენ დედნის სახით, დედნის უქონლობის შემთხვევაში — ასლის სახით. ტვირთის დანაკლისის, დაზიანების ან გაფუჭების შესახებ პრეტენზიის წარდგენისას პრეტენზიის წაყენების უფლების დამადასტურებელ საბუთებს უნდა დაერთოს ტვირთის ღირებულების დამადასტურებელი საბუთებიც — მოთხოვნის ოდენობა ამგვარად დოკუმენტურად უნდა იყოს დასაბუთებული.
ვადები: ხანდაზმულობა და მისი შეჩერება
საქართველოს იურიდიული პირების მიმართ განსაზღვრულია სარჩელის ხანდაზმულობის ორწლიანი, ხოლო ფიზიკური პირების მიმართ — სამწლიანი ვადა. ტვირთის გადაზიდვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული მოთხოვნებისთვის ეს ვადა აითვლება ტვირთის გაცემის დღიდან, ხოლო თუ ტვირთი არ გაცემულა — იმ დღიდან, როცა იგი უნდა გაეცათ. გემების შეჯახებით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნებზე — შეჯახების დღიდან; ზღვაზე გადარჩენისათვის ჯილდოსთან დაკავშირებულ მოთხოვნებზე — მაშველი სამუშაოების დამთავრების დღიდან; საზღვაო დაზღვევის ხელშეკრულებასთან დაკავშირებულ მოთხოვნებზე — გასაჩივრების უფლების მიღების დღიდან. ტვირთის გადამტანს პრეტენზია შეიძლება წაუყენონ სარჩელის ხანდაზმულობის ვადის პირველი ექვსი თვის განმავლობაში. ტვირთის გადამტანი ვალდებულია განიხილოს წაყენებული პრეტენზია და მისი დაკმაყოფილების ან აცილების შესახებ აცნობოს განმცხადებელს პრეტენზიის მიღებიდან სამი თვის განმავლობაში. ტვირთის გადამტანისთვის პრეტენზიის წარდგენის დღიდან ხდება სარჩელის ხანდაზმულობის დროის შეჩერება პრეტენზიაზე პასუხის მიღებამდე ან პასუხის მიღების ვადის ამოწურვამდე. მგზავრის გარდაცვალებით ან ჯანმრთელობის დაზიანებით, მისი ბარგის დაკარგვით ან დაზიანებით გამოწვეულ ზიანთან დაკავშირებული მოთხოვნისთვის ხანდაზმულობის საკითხები განისაზღვრება ზღვით მგზავრების გადაყვანისა და მათი ბარგის გადაზიდვის შესახებ 2002 წლის ათენის კონვენციით დადგენილი წესით.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომელიც ამ თემაზე ყველაზე ხშირად ისმის.
აუცილებელია პრეტენზია სარჩელამდე?
დიახ — ტვირთის ზღვით გადაზიდვისას სარჩელის წარდგენამდე გადამზიდავის მიმართ პრეტენზიის წაყენება აუცილებელი წინაპირობაა.
რა ვადა აქვს მოთხოვნას?
საქართველოს იურიდიული პირების მიმართ — ორი წელი, ფიზიკური პირების მიმართ — სამი წელი; ტვირთის მოთხოვნებზე ვადა ტვირთის გაცემის დღიდან ითვლება.
რამდენ დროში უნდა უპასუხოს გადამზიდავი?
პრეტენზიის განხილვის ვადა სამი თვეა პრეტენზიის მიღებიდან; ამ პერიოდში ხანდაზმულობა შეჩერებულია.
რომელი საბუთები დაერთოს პრეტენზიას?
დამამტკიცებელი საბუთები — კონოსამენტი ან საზღვაო ზედნადები დედნების სახით, დედნის უქონლობისას ასლი; დანაკლისისას ან დაზიანებისას — ასევე ტვირთის ღირებულების დამადასტურებელი საბუთები.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
საზღვაო ტვირთის პრეტენზია მოითხოვს დოკუმენტების ზუსტ შერჩევას, ვადების გამოთვლასა და პრეტენზიული წესრიგის დაცვას. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ საზღვაო სამართლის იურისტს, რომელიც მოამზადებს პრეტენზიას, განსაზღვრავს ვადებს და წარმოგადგენთ თქვენს ინტერესებს სასამართლომდეც. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.