სატვირთო ექსპედიტორობა (Freight Forwarding) არის ლოჯისტიკური ჯაჭვის ხერხემალი, რომელიც აკავშირებს ტვირთმფლობელებსა და გადამზიდავებს. სამართლებრივი თვალსაზრისით, ექსპედიტორის როლი ხშირად ბუნდოვანია: ის შეიძლება მოქმედებდეს როგორც აგენტი (შუამავალი) ან როგორც გადამზიდავი (Principal/Carrier). საქართველოში, სადაც სატრანზიტო გადაზიდვები ეკონომიკის უმნიშვნელოვანესი ნაწილია, საექსპედიტორო სამართალი არეგულირებს რთულ ურთიერთობებს მულტიმოდალური გადაზიდვების დროს (ზღვა, რკინიგზა, ხმელეთი). არასწორად გაფორმებული საექსპედიტორო ხელშეკრულება ან პასუხისმგებლობის არასწორი გადანაწილება ხშირად იწვევს ექსპედიტორისთვის გაუთვალისწინებელ ფინანსურ ვალდებულებებს ტვირთის დაკარგვის ან დაზიანების შემთხვევაში. ეს სერვისი გულისხმობს იურიდიულ დახმარებას საექსპედიტორო კომპანიებისა და მათი კლიენტებისთვის, რათა დაცული იყოს მათი უფლებები და მკაფიოდ გაიმიჯნოს პასუხისმგებლობები.
რას მოიცავს სატვირთო ექსპედიტორობის სამართლებრივი მომსახურება?
მომსახურება ფარავს საექსპედიტორო საქმიანობის ყველა სამართლებრივ ასპექტს, კერძოდ:
- საექსპედიტორო ხელშეკრულებების მომზადება: კომპლექსური კონტრაქტების შედგენა, რომლებიც ითვალისწინებს FIATA-ს (საერთაშორისო ექსპედიტორთა ასოციაციების ფედერაცია) სტანდარტებს და საქართველოს კანონმდებლობას.
- პასუხისმგებლობის დაზღვევის კონსულტაცია: ექსპედიტორის პასუხისმგებლობის დაზღვევის (Liability Insurance) პოლისების ანალიზს და დაზღვევის მოთხოვნების მართვას.
- დავები გადამზიდავებთან და კლიენტებთან: წარმომადგენლობა დავებში, რომლებიც ეხება ტვირთის დაგვიანებას, დაზიანებას ან დაკარგვას ტრანსპორტირების ნებისმიერ ეტაპზე.
- საბაჟო და საგადასახადო საკითხები: ექსპედიტორის როლთან დაკავშირებული საგადასახადო (დღგ) და საბაჟო ვალდებულებების სამართლებრივი ანალიზი.
- აგენტის vs გადამზიდავის სტატუსის განსაზღვრა: იურიდიული აუდიტი იმის დასადგენად, მოქმედებს თუ არა კომპანია კონკრეტულ შემთხვევაში როგორც ექსპედიტორი თუ როგორც სახელშეკრულებო გადამზიდავი (NVOC).
ხშირი სცენარები და პრაქტიკული საჭიროებები
საექსპედიტორო საქმიანობაში სამართლებრივი პრობლემები ხშირად იჩენს თავს შემდეგ სიტუაციებში:
- ტვირთის დაზიანება მულტიმოდალური გადაზიდვისას: როდესაც რთულია იმის დადგენა, თუ გადაზიდვის რომელ ეტაპზე (ზღვა, რკინიგზა, სატვირთო ავტომობილი) დაზიანდა ტვირთი და ვინ არის პასუხისმგებელი.
- გადაუხდელობა კლიენტის მხრიდან: როდესაც კლიენტი არ იხდის მომსახურების საფასურს და ექსპედიტორს სჭირდება ტვირთის დაკავების (Lien) უფლების გამოყენება.
- დემურეჯის დავები: როდესაც პორტში ტვირთის დაყოვნების გამო დარიცხულ ჯარიმებს გადამზიდავი სთხოვს ექსპედიტორს, ხოლო ექსპედიტორი ცდილობს მათ გადაკისრებას კლიენტზე.
- დოკუმენტაციის შეცდომები: არასწორად შევსებული სატრანსპორტო ზედნადებები (CMR, Bill of Lading, Air Waybill), რამაც გამოიწვია საბაჟო ჯარიმები.
- სუბ-კონტრაქტორების მოქმედება: ექსპედიტორის პასუხისმგებლობა მის მიერ დაქირავებული მესამე პირების (მაგ. მძღოლების) შეცდომებზე.
საქართველოს სამართლებრივი ჩარჩო
საქართველოში ტვირთის ექსპედიცია რეგულირდება საქართველოს სამოქალაქო კოდექსით (მუხლები ტვირთის ექსპედიციის შესახებ). კოდექსი განასხვავებს ექსპედიტორს გადამზიდავისგან, თუმცა ადგენს, რომ თუ ექსპედიტორი თავისი საშუალებებით ახორციელებს გადაზიდვას, მასზე ვრცელდება გადამზიდავის პასუხისმგებლობის წესები. ასევე მნიშვნელოვანია საქართველოს საზღვაო კოდექსი და საერთაშორისო კონვენციები (როგორიცაა CMR კონვენცია საავტომობილო გადაზიდვებისთვის), რომლებიც ხშირად გამოიყენება კომბინირებული გადაზიდვების დროს. კანონი მეწარმეთა შესახებ არეგულირებს საექსპედიტორო კომპანიის კორპორატიულ მხარეს.
სასამართლო პრაქტიკაში ხშირია დავა იმაზე, მოქმედებდა თუ არა ექსპედიტორი როგორც "აგენტი" (რომელიც მხოლოდ აკავშირებს მხარეებს) თუ როგორც "პრინციპალი" (რომელიც იღებს სრული გადაზიდვის ვალდებულებას). ამ სტატუსის განსაზღვრა კრიტიკულია პასუხისმგებლობის მოცულობისთვის.
მომსახურების პროცესი: რას უნდა ელოდოთ
იურისტთან თანამშრომლობა იწყება არსებული კონტრაქტებისა და ბიზნეს-მოდელის ანალიზით. სპეციალისტი შეიმუშავებს "გენერალური პირობების" (Standard Trading Conditions) ტექსტს თქვენი კომპანიისთვის, რომელიც მინიმუმამდე დაიყვანს რისკებს. დავის შემთხვევაში, იურისტი მოამზადებს რეგრესულ მოთხოვნებს (Recourse claims) რეალური დამნაშავის (მაგ. გადამზიდავის) მიმართ და დაიცავს თქვენს ინტერესებს სასამართლოში. მიზანია, რომ ექსპედიტორმა არ აგოს პასუხი სხვის შეცდომებზე.
რატომ უნდა აირჩიოთ Legal.ge?
საექსპედიტორო საქმიანობა მოითხოვს ლოჯისტიკისა და სამართლის კვეთაზე არსებულ სპეციფიკურ ცოდნას. Legal.ge-ზე წარმოდგენილი იურისტები კარგად იცნობენ სატრანსპორტო ინდუსტრიის შიდა სამზარეულოს და საერთაშორისო პრაქტიკას (FIATA, BIMCO). დაიცავით თქვენი ბიზნესი გაუთვალისწინებელი რისკებისგან და მოაწესრიგეთ სახელშეკრულებო ურთიერთობები კვალიფიციურ სპეციალისტებთან ერთად Legal.ge-ზე.
განახლდა: ...