ზედნადები

კონოსამენტი — ტვირთის განმკარგავი დოკუმენტი

კონოსამენტი არის ტვირთის განმკარგავი დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს საზღვაო გადაზიდვის ხელშეკრულებას და გადამზიდავის მიერ ტვირთის მიღებას ან დატვირთვას. ამ განსაზღვრებაში სამი ფუნქცია ერთდება: კონოსამენტი ამტკიცებს ხელშეკრულების არსებობას, ადასტურებს ტვირთის გადამზიდავის ხელში გადასვლას და, როგორც განმკარგავი დოკუმენტი, წყვეტს ტვირთზე უფლებამოსილების განხორციელების წესს. სწორედ ამიტომ კანონი პირდაპირ აწესრიგებს: კონოსამენტის წარდგენისას გადამზიდავი ვალდებულია გასცეს ტვირთი — დოკუმენტის წარმდგენი პირი ტვირთის მიღების უფლებას იძენს და გადამზიდავს სხვა მიმღების ძიება აღარ აქვს. ვის რომ კონოსამენტი გადაეცეს, ტვირთის ბედიც მასზეა დამოკიდებული — ამიტომაა ეს დოკუმენტი საზღვაო გადაზიდვის კომერციული ბრუნვის ცენტრალური ინსტრუმენტი.

კონოსამენტის გაცემა და ალტერნატიული საბუთები

ტვირთის გემზე მიღების შემდეგ გადამზიდავი ვალდებულია ტვირთის გამგზავნის მოთხოვნით გადასცეს მას კონოსამენტი — ან საზღვაო ზედნადები, — რომელიც ადასტურებს, რომ გადამზიდავმა მიიღო კონოსამენტში მითითებული ტვირთი. კონოსამენტის ან საზღვაო ზედნადების ნაცვლად გადამზიდავს შეუძლია გასცეს სხვა საბუთიც, რომელიც ადასტურებს გადასაზიდად ტვირთის მიღებას; ასეთი საბუთი წარმოადგენს გადამზიდავის მიერ ტვირთის მიღების — როგორც ეს საბუთშია აღწერილი — და საზღვაო გადაზიდვის ხელშეკრულების უპირველეს დოკუმენტს. კონოსამენტის შედგენა ხდება ტვირთის გამგზავნის მიერ ხელმოწერილი საბუთის საფუძველზე, რომელიც უნდა შეიცავდეს კოდექსის მიერ გათვალისწინებულ ქვეპუნქტებში „ა“-დან „კ“-მდე აღნიშნულ მონაცემებს. აქ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პასუხისმგებლობის წესი: ტვირთის გამგზავნი პასუხს აგებს გადამზიდავის წინაშე საბუთში არასწორი, არაზუსტი ან არასრული მონაცემების შეტანით გამოწვეულ შედეგებზე — ანუ მონაცემთა სიზუსტე გამგზავნის საკითხია და არა გადამზიდავისა.

კონოსამენტში აღსანიშნავი მონაცემები

კანონი კონოსამენტის აუცილებელ შინაარსს დეტალურად განსაზღვრავს: კონოსამენტში აღნიშნული უნდა იყოს ტვირთის საერთო მახასიათებლები, ტვირთის იდენტიფიკაციისათვის აუცილებელი ძირითადი მარკები, ტვირთის სახიფათო ან განსაკუთრებული თვისებების პირდაპირი მითითება, ადგილების ან საგნების და ტვირთის წონა ან რაოდენობა — ყველა მონაცემი ტვირთის გამგზავნის მიერ წარმოდგენილი სახით; ტვირთის გარეგნული სახე; გადამზიდავის დასახელება და მისი ძირითადი საწარმოს მისამართი; გამგზავნის დასახელება; მიმღების დასახელება ან გაცემის წესი — სახელობითი, საორდერო თუ წარმდგენზე გაცემული კონოსამენტი; დატვირთვისა და გადმოტვირთვის ნავსადგურები და ტვირთის გემზე მიღების თარიღი; დედნების რაოდენობა, თუ ის ერთზე მეტია; მითითება იმაზე, რეგულირდება თუ არა გადაზიდა კონოსამენტის ზოგიერთი წესის უნიფიკაციის შესახებ 1924 წლის საერთაშორისო კონვენციით — ჰააგა-ვიზბის წესებით — თუ ტვირთის საზღვაო გადაზიდვის შესახებ გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის 1978 წლის კონვენციით — ჰამბურგის წესებით; გემბანზე განლაგების შესაძლებლობის მითითება; ფრახტის ოდენობა, რომელიც მიმღებმა უნდა გადაიხადოს; გაცემის ადგილი და თარიღი; და გადამზიდავის ან მისი სახელით მოქმედი პირის ხელმოწერა. ეს ჩამონათვალი არა ფორმალობაა: თითოეული მონაცემი შემდგომ დავაში — დანაკლისის, დაზიანების ან დაგვიანების დადგენისას — მტკიცების საშუალებად იქცევა.