რა არის სინდიცირებული სესხი
სინდიცირებული სესხი დიდი მოცულობის სასესხო გარიგებაა, რომელშიც ერთი მსესხებლის მიმართ რამდენიმე გამსესხებელი — ბანკები ან სხვა საფინანსო ინსტიტუტები — გამოდის ერთდროულად. ასეთი სტრუქტურა საშუალებას იძლევა, რომ ერთი მსესხებლისთვის ხელმისაწვდომი იყოს ისეთი თანხა, რომელიც ცალკეული კრედიტორისთვის ზუსგანდებულ ან ზედმეტ რისკიან ექსპოზიციას წარმოადგენდა. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი სესხის ხელშეკრულებას ცალკე ხელშეკრულების სახით აწესრიგებს, და სწორედ ეს ზოგადი ნორმები დებს სინდიცირებული გარიგების სამართლებრივ საფუძველს. მრავალკრედიტორიანი სტრუქტურის დეტალები — მონაწილეების ურთიერთობა, აგენტ-კრედიტორის ფუნქცია, თანხის გადარიცხვის რიგითობა — მხარეებს ხელშეკრულების თავისუფლების პრინციპის საფუძველზე ეთანხმებათ, ხოლო თითოეული კრედიტორის მოთხოვნა სესხის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ წესებს ექვემდებარება.
სესხის ხელშეკრულების ცნება კოდექსის მიხედვით
სამოქალაქო კოდექსის მუხლი 623 განსაზღვრავს: სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. ეს ფორმულირება გადამწყვეტია სინდიცირებული სესხისთვისაც: ფული, რომელიც კრედიტორების ჯგუფმა მსესხებელს გადასცა, მსესხებლის საკუთრებაში გადადის, და მან ვალდებულება აიღო, დააბრუნოს იმავე სახის და რაოდენობის ნივთი — ფული. სესხი კლასიკურად რეალური ხელშეკრულებაა: ის დადებულად ჩაითვლება ნივთის გადაცემის მომენტიდან, რაც სინდიცირებული გარიგების დოკუმენტებში თითოეული ტრანშის გადარიცხვას უკავშირდება. ამიტომ სესხობრივი დოკუმენტაციის მომზადებისას მნიშვნელოვანია, რომ თითოეული კრედიტორის მიერ გაცემული თანხა და მისი დაბრუნების ვალდებულება დოკუმენტებში ცალსახად იყოს ასახული.
ვადის არქონის შემთხვევა და შეწყვეტის ვადა
მუხლი 626 წესს ადგენს იმ შემთხვევისთვის, როდესაც ვალის დაბრუნების ვადა ხელშეკრულებით განსაზღვრული არ არის: ვალი დაბრუნებულ უნდა იქნეს კრედიტორის ან მოვალის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტისას, ხოლო ხელშეკრულების შეწყვეტის ვადა შეადგენს სამ თვეს. პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ ვადის განსაზღვრების გარეშე დარჩენილი სესხი არ არის უვადო ტექნიკური ანაზღაურება — მხარეებს შეუძლიათ ხელშეკრულების შეწყვეტა და ვალის დაბრუნების მოთხოვნა, სამთვიანი ვადის დაცვით. სინდიცირებული სესხის დოკუმენტებში ეს ნორმა მეტად აქტუალურია: თუ მრავალტრანშიან გარიგებაში რომელიმე ტრანშის ვადა არ არის მითითებული, სწორედ მუხლი 626-ის ეს წესი შეავსებს ხარვეზს. ამიტომ სესხობრივი ხელშეკრულების პროექტში თითოეული ტრანშის ვადა და დაბრუნების გრაფიკი ზუსტად უნდა იყოს განსაზღვრული.
პროცენტები და ვადამდე დაბრუნება
მუხლი 626 პროცენტების გადახდის წესსაც ადგენს. თუ პროცენტები არ არის შეპირებული, მოვალეს შეუძლია ვალი დააბრუნოს ვადამდე — დაუბრუნებლად დარჩენილი თანხა მას აღარ შეაწუხებს. პროცენტიანი სესხის ვადამდე დაბრუნება დასაშვებია მხოლოდ მხარეთა წინასწარი შეთანხმებით ან გამსესხებლის თანხმობით — ეს გამსესხებლის ინტერესების დაცვის მიზნით არის დაწესებული, რადგან ვადამდე დაბრუნება მას მოსალოდნელ პროცენტიან შემოსავალს ამცირებს. პროცენტები გადახდილ უნდა იქნეს ყოველი წლის გასვლის შემდეგ, ხოლო თუ სესხი წინასწარ არის ვადით განსაზღვრული, ვალიცა და პროცენტიც გადახდილ უნდა იქნეს ვადის დადგომისას. სინდიცირებული სესხის შემთხვევაში ეს ნორმები თითოეულ კრედიტორზე ცალკე მოქმედებს: რამდენიმე კრედიტორიანი სტრუქტურა კოდექსით დადგენილი წესების შეცვლას არ ნიშნავს, არამედ მათ პარალელურ გამოყენებას წარმოადგენს თითოეული მოთხოვნის მიმართ.
სინდიცირებული გარიგების დოკუმენტები
მრავალმხარიანი სასესხო გარიგების დოკუმენტაცია რამდენიმე ფენისგან შედგება. პირველი — სასესხო ხელშეკრულება, რომელიც თითოეული კრედიტორის გაცემულ თანხას, პროცენტს და დაბრუნების ვადას აფიქსირებს. მეორე — კრედიტორებს შორის ურთიერთობის წესები, მათ შორის ის, ვინ ახორციელებს მსესხებელთან ყოველდღიურ ურთიერთობას და როგორ ნაწილდება მიღებული გადასახადები კრედიტორებს შორის. მესამე — დარღვევის შემთხვევის სცენარები: ვადაგადაცდილი თანხის, პროცენტებისა და დარღვევის შედეგების გათვალისწინება. სამოქალაქო კოდექსის სესხის ნორმები — გადაცემის მომენტი, დაბრუნების ვადა, პროცენტების გადახდა — ყველა ამ დოკუმენტის სამართლებრივი საყრდენია: ისინი ცალკე შეთანხმების გარეშეც მოქმედებენ და ავსებენ იმ ხარვეზებს, რომლებიც მხარეთა შეთანხმებაში დარჩა. ამიტომ დოკუმენტების გადარჩევისას ყოველთვის კონკრეტულად უნდა გადამოწმდეს, რომ კოდექსის წესებთან შედარებით არცერთი მნიშვნელოვანი პირობა არ არის გაუთვალისწინებელი.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის უნდა დაბრუნდეს სესხი, თუ ვადა ხელშეკრულებაში მითითებული არ არის?
თუ ვალის დაბრუნების ვადა განსაზღვრული არ არის, ვალი დაბრუნებულ უნდა იქნეს კრედიტორის ან მოვალის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტისას, და ხელშეკრულების შეწყვეტის ვადა სამ თვეს შეადგენს.
შეიძლება თუ არა პროცენტიანი სესხის ვადამდე დაბრუნება?
მხოლოდ მხარეთა წინასწარი შეთანხმებით ან გამსესხებლის თანხმობით. პროცენტების გარეშე შეთანხმებული სესხის შემთხვევაში მოვალეს ვალის ვადამდე დაბრუნების უფლება თავისუფლად აქვს.
როდის იხდება პროცენტები?
პროცენტები გადახდილ უნდა იქნეს ყოველი წლის გასვლის შემდეგ. თუ სესხი წინასწარ არის ვადით განსაზღვრული, ვალიც და პროცენტიც გადახდილ უნდა იქნეს ვადის დადგომისას.
რა იცვლება სესხში, თუ კრედიტორები რამდენიმეა?
კრედიტორთა რაოდენობა სესხის ხელშეკრულების არსს არ ცვლის: გამსესხებელი მსესხებელს ფულს საკუთრებაში გადასცემს და მსესხებელი აიძულებს დაბრუნებას იმავე სახით, ხარისხსა და რაოდენობაში. მრავალი კრედიტორის ურთიერთობის დეტალები მხარეებს შორის შეთანხმებით განისაზღვრება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე დაგეხმარებით სინდიცირებული სესხის დოკუმენტაციის მომზადებასა და შეფასებაში: განვათავსებთ თითოეული კრედიტორის მოთხოვნას სესხის ხელშეკრულების სამართლებრივ ჩარჩოში, განვსაზღვრავთ ვადებსა და პროცენტების გადახდის გრაფიკს, შევაფასებთ ვადამდე დაბრუნებისა და შეწყვეტის პირობებს. დაგვიკავშირდით — დიდი მოცულობის სასესხო გარიგებაში დოკუმენტაციის ხარვეზი მოგვიანებით ძვირად ჯდება.