თავდებობა, ანუ ავალი, თამასუქის სამართლის განსაკუთრებული უსაფრთხოების საშუალებაა: მესამე პირი თავისი ხელმოწერით იღებს ვალდებულებას, რომ თამასუქი გადაიხდება, და ამით თამასუქის მფლობელის ნდობა ხელწერით გარანტირებულ პირზე გადაინაწილება. ავალი ხშირად გამოიყენება მაშინ, როდესაც გამცემის ან ინდოსანტის პლატოსპოსობობა საკმარის სანდო არ ჩანს და მფლობელი დამატებით გარანტიას ითხოვს. თავდებობა ფორმალური ინსტიტუტია — მისი სისწორე დეტალებზეა დამოკიდებული, და სწორედ ამიტომ ავალის გაცემაც და მისი მიღებაც სამართლებრივი შემოწმების საგანი უნდა იყოს.
ამ სერვისის ფარგლებში ჩვენ გეხმარებით ავალის სწორ გაფორმებაში, მისი შინაარსის შემოწმებაში და იმ შედეგების შეფასებაში, რომლებიც თავდებსა და გარანტირებულ პირს შეეხებათ. ქვემოთ განვმარტავთ იმ ძირითად წესებს, რომლებიც კანონი თავდებობას უთმობს.
თავდებობის არსი და დანიშნულება
თამასუქის როგორც მთელი თანხის, ისე ნაწილის გადახდა შეიძლება გარანტირებულ იქნეს თავდებობის გზით. ეს მნიშვნელოვანი დეტალია: ავალი შესაძლებელია როგორც თამასუქის სრულ თანხაზე, ისე მის ნაწილზეც, და თავდების ვალდებულების ზომა განისაზღვრება იმ შეთანხმებით, რომლითაც თავდებობა დადებულია. თავდებობას კისრულობს მესამე პირი — ანუ ის პირი, რომელიც თავად თამასუქის გადახდის ძირითად ვალდებულებაზე არ იმყოფება, მაგრამ საკუთარი ხელმოწერით ერთვება თამასუქიდან მომდინარე ურთიერთობას.
ავალის არსი სწორედ ისაა, რომ თამასუქის მფლობელს ემატება კიდევ ერთი პასუხისმგებელი პირი: თავდები და ის პირი, ვისთვისაც თავდებობა დადებულია, ერთად პასუხობენ თამასუქით ნაკისრ ვალდებულებაზე. ამიტომ ავალი ზრდის თამასუქის სანდოობას და ხშირად გახდება მოლაპარაკების გადამწყვეტი პირობა, როდესაც თამასუქით ვალდებულ პირთა რიგი საკმოდ სანდო არ არის.
თავდებობის გაფორმება
თავდებობა ფორმდება თამასუქზე ან დანართ ფურცელზე. ის გამოიხატება სიტყვით „გაცემულია თავდებობა“ ან სხვა ანალოგიური ჩანაწერით და თავდების ხელმოწერით. ფორმის ეს მოთხოვნა გადამწყვეტია: ჩანაწერის გარეშე დარჩენილი ხელმოწერა მხოლოდ მაშინ ჩაითვლება თავდებობად, თუ ის კანონით პირდაპირ გათვალისწინებულ შემთხვევას ერგება.
კანონი წესს აწესრიგებს ხელმოწერის ადგილმდებარეობისთვისაც: თავდებობად ითვლება თამასუქის წინა პირზე გადამხდელის ან თამასუქის გამცემის ხელმოწერის გარდა გაკეთებული სხვისი ხელმოწერა. ანუ წინა პირზე დადებული უცნობი პირის ხელმოწერა სწორედ ავალად შეფასდება, რადგან ის ვერც გადამხდელის აქცეპტად და ვერც გამცემის ხელმოწერად ჩაითვლება. ამიტომ თამასუქის წინა პირზე ხელმოწერის დადებამდე ყოველმა პირმა კარგად უნდა გაიაზროს შედეგი.
თავდებობის გაცემისას აუცილებელია იმ პირის მითითება, ვისთვისაც იდება თავდებობა. ასეთი მითითების უქონლობა გულისხმობს, რომ თავდებობა იდება თამასუქის გამცემისათვის. ეს წესი პრაქტიკულად მნიშვნელოვანია: თუ თავდები გარანტირებულ პირს არ მიუთითებს, კანონის ძალით ითვლება, რომ ის სწორედ გამცემისთვის თავდებობს, და ეს შესაძლოა იმ განზრახვასაც კი არ ემთხვეოდეს, რომელიც თავდებს ჰქონდა.

