თამასუქი მკაცრად ფორმალური დოკუმენტია: მისი ძალა და მოქმედება პირდაპირ არის დამოკიდებული იმაზე, თუ რამდენად სწორად არის დაკმაყოფილებული კანონით დადგენილი რეკვიზიტები. ერთი დავიწყებული ჩანაწერი საკმარისია, რომ ქაღალდმა დაკარგოს თამასუქის ძალა და მფლობელი დაკარგოს ამ კანონით გათვალისწინებული სწრაფი დავიდებისა და აღსრულების მექანიზმები. Legal.ge-ს სპეციალისტები დაგეხმარებით თამასუქის სწორად შედგენასა და გაფორმებაში — როგორც გადასაპირებელი, ისე მარტივი თამასუქის შემთხვევაში — და წინასწარ ამოღებენ იმ ფორმალურ ხარვეზებს, რომლებიც მოგვიანებით სასამართლოში გახდება პრობლემა.
გადასაპირებელი თამასუქის აუცილებელი რეკვიზიტები
საქართველოს „თამასუქის შესახებ“ კანონით გადასაპირებელი თამასუქი უნდა შეიცავდეს: სიტყვას „თამასუქი“ დოკუმენტის სათაურში და ტექსტში იმ ენაზე, რომელზეც შედგენილია თამასუქი; უპირობო დავალებას მითითებული ფულადი თანხის გადახდის შესახებ; გადამხდელის დასახელებას; გადახდის ვადას; გადახდის ადგილს; იმ პირის დასახელებას, რომელსაც უნდა გადაუხადონ ან რომლის განკარგულებითაც უნდა მოხდეს გადახდა; თამასუქის შედგენის თარიღსა და ადგილს; თამასუქის გამცემის ხელმოწერას. ეს ჩამონათვალი აუცილებელია — თითოეული ელემენტი ამოწმებს თამასუქის სამართლებრივ ბუნებას და მისგან გამომდინარე პასუხისმგებლობას.
რეკვიზიტის ნაკლებობის შედეგი
დოკუმენტს, რომელსაც აკლია კანონით დადგენილი რომელიმე რეკვიზიტი, გამონაკლისის გარდა, არა აქვს თამასუქის ძალა. ამავე დროს, კანონი განსაზღვრავს ე.წ. ამოქმედების წესებს ცალკეული რეკვიზიტებისთვის: თამასუქი, რომელშიც არ არის აღნიშნული გადახდის ვადა, ჩაითვლება თამასუქად, რომელიც გადახდილი უნდა იქნეს წარდგენისთანავე; განსაკუთრებული მითითების უქონლობისას გადამხდელის დასახელების გვერდით აღნიშნული ადგილი მიიჩნევა გადახდის ადგილად და იმავდროულად გადამხდელის ადგილსამყოფელად; ხოლო თამასუქი, რომელშიც არ არის აღნიშნული შედგენის ადგილი, მიიჩნევა იმ ადგილას შედგენილად, რომელიც მითითებულია თამასუქის გამცემის დასახელების გვერდით.
ხელმოწერა მეორე პირის მიერ და ნოტარიული ამოწმება
თუ თამასუქის გამცემი რაიმე მიზეზით თვითონ ვერ აწერს ხელს, მისი თხოვნით ხელს აწერს სხვა პირი. ამ შემთხვევაში თამასუქს უნდა ამოწმებდეს ნოტარიუსი, რომ იგი ხელმოწერილია გამცემის თხოვნით — წინააღმდეგ შემთხვევაში ხელმოწერის ნამდვილობა სადავო ხდება და ეს პირდაპირ ერევა დოკუმენტის საიმედოობას. იგივე წესი მოქმედებს მარტივი თამასუქის მიმართაც: მფლობელის თხოვნით ხელმომწერი პირის შემთხვევაში ამოწმებს ნოტარიუსი.
ვის სახელზე შეიძლება გამოწერა
თამასუქი შეიძლება გამოიწეროს გამცემის (ტრასანტის) პირადი განკარგულებით თვით გამცემის ან მესამე პირის სახელზე. ეს ნიშნავს, რომ გადამხდელად შეიძლება დასახელდეს როგორც საკუთრივ გამცემი, ისე მესამე პირი — დოკუმენტის სტრუქტურა ამ შემთხვევაშიც უცვლელი რჩება და რეკვიზიტების სისრულე კვლავ გადამწყვეტია.
მარტივი თამასუქი: განსხვავებული რეკვიზიტები, ერთი ლოგიკა
მარტივი თამასუქი შეიცავს: სახელწოდებას „თამასუქი“ ტექსტში შედგენის ენაზე; უპირობო ვალდებულებას მითითებული თანხის გადახდის შესახებ; გადახდის ვადას; გადახდის ადგილს; იმ პირის დასახელებას, ვისი განკარგულებით უნდა მოხდეს გადახდა ან ვისაც უნდა გადაეხადოს; შედგენის ადგილსა და თარიღს; გამცემის ხელმოწერას. სხვაობა გადასაპირებელ თამასუქთან ის არის, რომ აქ არ ითხოვება გადამხდელის დასახელება — ვალდებულება ასრულებს თვით გამცემი. რეკვიზიტის ნაკლებობის შედეგი იგივეა: დოკუმენტს, რომელსაც აკლია თუნდაც ერთი რეკვიზიტი, გამონაკლისის გარდა ძალა არა აქვს; ვადის გარეშე მარტივი თამასუქი გადახდილი უნდა იქნეს წარდგენისთანავე.
მარტივი თამასუქის მიმართ გამოიყენება გადასაპირებელი თამასუქის დებულებები, თუ ისინი შესაბამისობაშია მარტივი თამასუქის არსთან — მათ შორის ინდოსამენტთან, გადახდის ვადასთან, გადახდასთან, უაქცეპტობის ან გადაუხდელობის გამო სარჩელთან, შუამავლობით გადახდასთან, ასლებთან, ცვლილებებთან, ხანდაზმულობასა და ვადების გამოთვლასთან დაკავშირებული ნორმები. გამცემის პასუხისმგებლობაც მაღალია: მარტივი თამასუქის გამცემი პასუხისმგებელია ისევე, როგორც გადასაპირებელი თამასუქის აქცეპტანტი. წარდგენიდან განსაზღვრულ ვადაში გადასახდელი მარტივი თამასუქი გამცემს უნდა წარედგინოს კანონით დადგენილი ვადის შესაბამისად, ხოლო გამცემის მიერ თარიღზე უარი დასტურდება პროტესტის აქტით.
შეზღუდვები ფიზიკურ პირებზე გაცემისას
კანონი განსაკუთრებით ზღუდავს ფიზიკურ პირებზე თამასუქის გაცემას: მიკროსაფინანსო ორგანიზაციას ეკრძალება 100 000 (ასი ათას) ლარამდე ღირებულების თამასუქის ფიზიკურ პირზე გაცემა, თუ იგი თამასუქს 20-ზე ნაკლებ ფიზიკურ პირზე არ გასცემს. მეწარმე სუბიექტს უფლება აქვს თამასუქი 20-ზე მეტ ფიზიკურ პირზე გასცეს მხოლოდ „საქართველოს ეროვნული ბანკის შესახებ“ ორგანული კანონით დადგენილი წესით და მოთხოვნების შესაბამისად. ეს ნორმები ხელს უშლის მოსახლეობის მიმართ თამასუქის, როგორც სესხის ფორმალიზებული ინსტრუმენტის, გამოყენებას სათანადო სახელმწიფო კონტროლის გარეშე.
თუ გეგმავთ თამასუქის გაცემას ან უკვე მიიღეთ ის გასახდელად, Legal.ge-ს იურისტები შეამოწმებენ დოკუმენტის ყოველ რეკვიზიტს, შეაფასებენ მის ძალას და თავიდან აირიდებენ იმ ფორმალურ შეცდომებს, რომლებიც თამასუქს ღარიბ ქაღალდად აქცევს. სწორად გაფორმებული თამასუქი კი თქვენი სამართლებრივი მოთხოვნის ყველაზე საიმედო საფუძველია.
ადგილის მითითების ნაგულისხმევი წესები
მარტივი თამასუქის მიმართაც მოქმედებს ადგილის შევსების ნაგულისხმევი ლოგიკა: ცალკე ჩანაწერის უქონლობის შემთხვევაში თამასუქის გამოწერის ადგილი ითვლება გადახდის და იმავდროულად მფლობელის საცხოვრებელ ადგილად, ხოლო მარტივი თამასუქი, რომელშიც გაცემის ადგილი არ არის მითითებული, ითვლება ხელმოწერილად იმ ადგილას, რომელიც მითითებულია თამასუქის გაცემის დასახელების ადგილის გვერდით. პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ გადახდის ადგილის სწორი მითითება განსაზღვრავს არა მხოლოდ იმას, სად უნდა წარადგინოთ თამასუქი, არამედ სად წარიდგენა საჭიროების შემთხვევაში სარჩელი — ამიტომ ამ ველის უყურადღებოდ დატოვება არასოდეს ღირს.