სესხის ხელშეკრულება და პროცენტი
სამოქალაქო კოდექსის 623-ე მუხლით სესხის ხელშეკრულებით გამსესხებელი საკუთრებაში გადასცემს მსესხებელს ფულს ან სხვა გვაროვნულ ნივთს, ხოლო მსესხებელი კისრულობს დააბრუნოს იმავე სახის, ხარისხისა და რაოდენობის ნივთი. 625-ე მუხლით მხარეთა შეთანხმებით სესხისთვის შეიძლება გათვალისწინდეს პროცენტი, თუმცა სესხის წლიური ეფექტური საპროცენტო განაკვეთი 50 პროცენტს არ უნდა აღემატებოდეს — ეს მოთხოვნა ვრცელდება ყველა სახის სესხზე. იპოთეკით უზრუნველყოფილი სესხის ხელშეკრულებაში უნდა მიეთითოს ყოველთვიური საპროცენტო განაკვეთი, რომელიც, სესხთან დაკავშირებული ხარჯების ჩათვლით, არ უნდა აღემატებოდეს ეროვნული ბანკის ვებგვერდზე გამოქვეყნებული კომერციული ბანკების სესხების საბაზრო განაკვეთების წინა წლის საშუალო არითმეტიკულის 2.5-მაგ ოდენობის ერთ მეთორმეტედს და ძალაშია ყოველი წლის 1 მარტიდან. ეს ზღვარი არ ვრცელდება კომერციული ბანკის, მიკრობანკის, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციისა და საკრედიტო კავშირის ხელშეკრულებებზე.
პირგასამტეხლო და სანქციების ზღვრები
კოდექსი ზღვრავს არა მხოლოდ პროცენტს, არამედ სესხთან დაკავშირებულ ყველა სხვა გადახდას: სესხის გაცემისას ნებისმიერი საკომისიოს, ფინანსური ხარჯის, პირობის დარღვევის გამო დაკისრებული პირგასამტეხლოსა და ნებისმიერი ფორმის ფინანსური სანქციის ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს სესხის ნარჩენი ძირითადი თანხის 0.27 პროცენტს თითოეული დღისთვის. ვადის გადაცილებისას ერთჯერადად არაუმეტეს 20 ლარის პირგასამტეხლო ამ ლიმიტში არ გაითვალისწინება, ხოლო ყოველი გადაცილებისას ჯამური სანქცია არ უნდა აღემატებოდეს მიმდინარე ნარჩენი ძირითადი თანხის 1.5-მაგ ოდენობას. სესხის რეფინანსირების ან ვადაზე ადრე დაფარვის შემთხვევაში წინსწრებით დაფარვის საკომისიო არ შეიძლება აღემატებოდეს ნარჩენი ძირითადი თანხის 2 პროცენტს. ეს წესები საერთაშორისო კრედიტორისთვისაც მოქმედებს, თუ სესხი ქართული სამართლით სანიჭდება.
სესხის ვალუტა და გაცემის ფორმა
200 000 ლარამდე სესხი უნდა გაიცეს მხოლოდ ლარით, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც გაცემის შედეგად მსესხებლის ჯამური ვალდებულებები ამავე გამსესხებლის მიმართ 200 000 ლარს აღემატება; ლარით გაცემულ სესხად არ მიიჩნევა უცხოურ ვალუტაზე მიბმული ან ინდექსირებული სესხი. 624-1-ლი მუხლით უძრავი ქონებით, სატრანსპორტო საშუალებით ან სხვა დასახელებული აქტივებით უზრუნველყოფილი სესხის გაცემისას გამსესხებელი ვალდებულია ფულადი სახსრები მსესხებელს გადასცეს მხოლოდ უნაღდო ანგარიშსწორების ფორმით. ამრიგად, ტრანსსასაზღვრო დაკრედიტებისას გადამწყვეტია ხელშეკრულების ვალუტის, თანხისა და უზრუნველყოფის ფორმის სწორი შერჩევა, რადგან ამ ელემენტებზეა დამოკიდებული ხელშეკრულების კანონიერება.
ფულადი სახსრების მოზიდვის შეზღუდვა
628-1-ლი მუხლით მეწარმე სუბიექტს უფლება აქვს, 20-ზე მეტი ფიზიკური პირისგან დაბრუნებადი ფულადი სახსრები მოიზიდოს მხოლოდ ეროვნული ბანკის შესახებ ორგანული კანონით დადგენილი წესით. მიკროსაფინანსო ორგანიზაციისთვის, რომელიც 20-ზე მეტი პირისგან იზიდავს სახსრებს, თითოეული პირისგან მოზიდული თანხა არ უნდა იყოს 100 000 ლარზე ნაკლები; წინააღმდეგ შემთხვევაში წარმოშობილი ვალდებულება უნდა გადაიხადოს მისი წარმოშობიდან 1 წლის განმავლობაში. ტრანსსასაზღვრო სესხების დაგეგმვისას ეს ზღვარები განსაზღვრავს, თუ რომელი სტრუქტურა უფრო მეტად შეესაბამება სამართლებრივ ჩარჩოს.
გადავადების, რესტრუქტურიზაციისა და რეფინანსირების ანგარიში
სანქციების ზღვრების გამოთვლისას კანონი ზუსტ წესებს ადგენს: ნარჩენ ძირითად თანხაში არ გაითვალისწინება გადავადების, რეფინანსირების ან რესტრუქტურიზაციის შემთხვევაში ნარჩენი ძირითადი თანხის ნაზარდი. ვადის გადაცილების სრულ აღმოფხვრად არ მიიჩნევა აღმოფხვრა რესტრუქტურიზაციის, რეფინანსირების — თუ ის ხდება თავდაპირველ გამსესხებელთან ხელშეკრულების დადებით — ან გადავადების გზით, და ასეთი გადაწყვეტილება სრულად აღიარება მხოლოდ მაშინ, თუ მსესხებელმა სრულად გადაიხადა ვადის გადაცილებისას დაკისრებული პირგასამტეხლო, სანქციები, საკომისიო და ხარჯები. ეფექტური საპროცენტო განაკვეთის განმარტებას ადგენს ეროვნული ბანკის სამართლებრივი აქტი, ხოლო ნარჩენი თანხის გამოთვლის განსხვავებული წესის დადგენის უფლებაც ბანკს აქვს. ეს დეტალები გადამწყვეტია სასამართლო დავებში, როცა გამსესხებელი და მსესხებელი სანქციების ლეგიტიმურობაზე კამათობენ.
ტრანსსასაზღვრო დაკრედიტების დაგეგმვისას სამი კითხვა წყვეტს კონსტრუქციას: ვალუტა — 200 000 ლარის ზღვარი ლარში გაცემისთვის; ფორმა — უზრუნველყოფილი სესხის უნაღდო გაცემა; და ზღვრები — პროცენტის, პირგასამტეხლოსა და სანქციების ლიმიტები. საერთაშორისო კრედიტორისთვის ეს ზღვრები ქართული სამართლის გამოყენების შემთხვევაში ისეთივე ძალისაა, როგორც ადგილობრივისთვის, და ხელშეკრულების პირობიები კანონიერ ლიმიტებს ვერ გადალახავს — ამიტომ კონსტრუქცია ლიმიტების შიგნით იწყება და არა შემდეგ სწორდება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ — პასუხები ტრანსსასაზღვრო დაკრედიტებასთან დაკავშირებულ ხშირ კითხვებზე.
რამდენია მაქსიმალური წლიური ეფექტური განაკვეთი?
50 პროცენტი; ეს მოთხოვნა ვრცელდება ყველა სახის სესხზე.
რა ზღვარი აქვს პირგასამტეხლოს თითოეულ დღეზე?
ნარჩენი ძირითადი თანხის 0.27 პროცენტი თითოეული დღისთვის, ხოლო თითოეული გადაცილებისას ჯამურად — 1.5-მაგ ოდენობამდე.
რომელი სესხი გაიცემა მხოლოდ ლარით?
200 000 ლარამდე სესხი, თუ მსესხებლის ჯამური ვალდებულება გამსესხებლის მიმართ ამ თანხას არ აღემატება.
როგორ გაიცემა უზრუნველყოფილი სესხი?
უძრავი ქონებით ან სატრანსპორტო საშუალებით უზრუნველყოფილი სესხი გაიცემა მხოლოდ უნაღდო ანგარიშსწორების ფორმით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე ვეხმარებით მსესხებლებსა და კრედიტორებს სესხის ხელშეკრულებების სტრუქტურირებაში: განაკვეთებისა და სანქციების ზღვრების გამოთვლა, ვალუტის შერჩევა და უზრუნველყოფის ფორმალიზაცია. მიმართეთ ჩვენს გუნდს სესხის პირობების შესამოწმებლად ხელმოწერამდე და დავის არსებობისას — სასამართლო დაცვისთვის.