უცხოელის ბიზნესი საქართველოში — ორი ფორმა და ერთი გადამწყვეტი კითხვა
უცხოელი საქართველოში ბიზნესს ორი ძირითადი ფორმით აწარმოებს: შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების (შპს) სახით ან ინდივიდუალური მეწარმრის სტატუსით. კომპანიის ან მეწარმრის რეგისტრაცია საჯარო რეესტრში, სხვა კანონმდებლობით განსაზღვრული წესით ხდება, მაგრამ რეგისტრაცია ბიზნესის მხოლოდ პირველი ნაბიჯია: საქმიანობისთვის საჭიროა საბანკო ანგარიში, და სწორედ ბანკთან ურთიერთობაში წამოიჭრა ის კითხვა, რომელსაც ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის კანონმდებლობა განსაზღვრავს — ვინ არის თქვენი ბიზნესის ბენეფიციარი მესაკუთრე.
ეს კითხვა ფორმალობა არ არის: ბანკი ბენეფიციარ მესაკუთრეს ადგენს ანგარიშის გახსნამდე და გარიგებების მსვლელობისას, ხოლო პასუხის სიზუსტე ანგარიშის ბედს წყვეტს. ქვემოთ გინაწყობთ, როგორ არის ეს განმარტება კანონით დადგენილი და რას ნიშნავს ის უცხოელის მიერ შპს-ის ან ინდივიდუალური მეწარმრის რეგისტრაციისას.
ბენეფიციარი მესაკუთრე — კანონის ცენტრალური განმარტება
კანონის მიზნებისთვის ბენეფიციარი მესაკუთრეა ფიზიკური პირი, რომელიც არის კლიენტის საბოლოო მფლობელი ან საბოლოო მაკონტროლებელი ან/და რომლის სახელითაც მზადდება, იდება ან სრულდება გარიგება. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იურიდიული პირის — მათ შორის შპს-ის — შემთხვევის წესი: იურიდიული პირის ბენეფიციარი მესაკუთრეა ფიზიკური პირი, რომელიც პირდაპირ ან არაპირდაპირ ფლობს ამ იურიდიული პირის წილის ან ხმის უფლების მქონე აქციების 25 პროცენტს ან 25 პროცენტზე მეტს, ან სხვაგვარად ახორციელებს იურიდიულ პირზე საბოლოო კონტროლს.
ანუ ბანკი არ აკმაყოფილებს მხოლოდ იმ პასუხით, რომ კომპანიის თანადამფუძნებელი რომელიმე უცხოური კომპანიაა: მან უნდა დაინახოს ფიზიკური პირი ჯაჭვის ბოლოს — ადამიანი, რომელიც ორგანიზაციული სქემის უკან დგას. სწორედ ამ პირზე ვრცელდება შესაბამისობის ღონისძიებები.
პირდაპირი და არაპირდაპირი ფლობა — როგორ ითვლება 25 პროცენტი
წილის ან ხმის უფლების მქონე აქციების პირდაპირ ფლობად მიიჩნევა ფიზიკური პირის მიერ სამეწარმეო იურიდიული პირის წილის ან ხმის უფლების მქონე აქციების 25 პროცენტის ან 25 პროცენტზე მეტის ფლობა. არაპირდაპირ ფლობად კი — იმ იურიდიული პირის მიერ ფლობა, რომელსაც ფიზიკური პირი (პირები) აკონტროლებს (აკონტროლებენ), ან რამდენიმე იურიდიული პირის მიერ, რომლებსაც ერთი და იგივე ფიზიკური პირი აკონტროლებს.
პრაქტიკულად: თუ უცხოელი ფიზიკური პირი აკონტროლებს ჰოლდინგს, ჰოლდინგი კი ფლობს ქართული შპს-ის აქციების 25 პროცენტს ან მეტს, ბენეფიციარი მესაკუთრე სწორედ ეს ფიზიკური პირია. თუ კონტროლის ჯაჭვი რამდენიმე საფეხურისგან შედგება, ბანკი ჯაჭვის ყველა ეტაპს დაადგენს — ამიტომ საკუთრების სტრუქტურა ღია და დოკუმენტირებული უნდა იყოს თავიდანვე.
ცალკე შემთხვევაა ტრასტი და ტრასტის მსგავსი სამართლებრივი სტრუქტურა: ასეთი სტრუქტურის არსებობისას ბანკის ღონისძიებები ვრცელდება რწმუნებულზე (ტრასტის მმართველზე), მარწმუნებელზე, მეუვეზე, თუ ის არსებობს, ბენეფიციარზე და სხვა ფიზიკურ პირზე, რომელიც ტრასტზე ეფექტიან საბოლოო კონტროლს ახორციელებს. ხოლო თუ ბენეფიციარი წინასწარ განსაზღვრული არ არის, ბანკი მოიპოვებს საკმარის ინფორმაციას იმ პირთა წრის შესახებ, რომელთა სასარგებლოდაც სტრუქტურა მოქმედებს.
თუ ყველა შესაძლო ღონისძიების განხორციელების შემდეგ ბანკი დარწმუნდა, რომ 25 პროცენტის წესით ბენეფიციარი მესაკუთრე ვერ დგება, ღონისძიებები განხორციელდება კლიენტის ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირის (პირების) მიმართ — ეს კანონით დადგენილი სათადარიგო წესია.
რას ნიშნავს ეს საქმიანი ანგარიშის გახსნისას
საბანკო პრაქტიკაში ეს განმარტებები ნიშნავს, რომ განაცხადთან ერთად ბანკი მოითხოვს საკუთრების ჯაჭვის დამადასტურებელ დოკუმენტებს, რეესტრის ამონარიდებს და იმ ქვეყნის დოკუმენტებს, სადაც მჭიდრო საკუთრების სტრუქტურა რეგისტრირებულია; დასმულ კითხვებს წილების განაწილებაზე, კონტროლის განხორციელების ფორმაზე და ფინანსური ნაკადების მიმართულებაზე. ინდივიდუალური მეწარმლის შემთხვევაში საკუთრების ჯაჭვი მარტივია — საბოლოო მფლობელი თვითონ მეწარმელია, თუმცა ბანკი მაინც ადგენს მის საქმიანობასა და შემოსავლის წყაროებს.
დოკუმენტების კონკრეტული ჩამონათვალი, გახსნის ვადები და ტარიფები თითოეული ბანკის პოლიტიკით განისაზღვრება — წარდგენამდე დაადასტურეთ ბანკთან. ჩვენი გამოცდილებით, უცხოური საკუთრების ჯაჭვების სირთულე ხშირად სწორედ დოკუმენტურ ეტაპზე ქმნის პრობლემას, და არა თავად კანონში.
ჩვენი მომსახურება — რეგისტრაციიდან საქმიან ანგარიშამდე
ჩვენ ვაცხადებთ უცხოელის ბიზნესის სრულ ციკლს: ვეხმარებით ფორმის — შპს თუ ინდივიდუალური მეწარმლის — გადაწყვეტილებაში და რეგისტრაციაში; ვაანალიზებთ საკუთრების ჯაჭვს და ვადგენთ, ვინ იქნება ბანკისთვის ბენეფიციარი მესაკუთრე; ვამზადებთ 25 პროცენტის წესის შესაბამის დოკუმენტურ პაკეტს და ახსნა-განმარტებებს საკუთრების სტრუქტურაზე; და თან ვალდებულებთ საბანკო განაცხადს იმ ბანკამდე, რომლის პოლიტიკაც თქვენს პროფილს საუკეთესოდ ერგება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ უცხოელის ბიზნესის რეგისტრაციასა და საქმიან ანგარიშთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
შეუძლია თუ არა უცხოელს ინდივიდუალური მეწარმლის რეგისტრაცია?
ინდივიდუალური მეწარმლისა და შპს-ის რეგისტრაციის წესი საწარმოო კანონმდებლობით განისაზღვრება და პრაქტიკაში ორივე ფორმა ხელმისაწვდომია არარეზიდენტებისთვისაც. ბანკთან ურთიერთობაში კი განმარტება მარტივია: ინდივიდუალური მეწარმლის შემთხვევაში საბოლოო მფლობელი და მაკონტროლებელი თვითონ მეწარმელია — ფიზიკური პირი, რომლის სახელითაც გარიგებები სრულდება.
რატომ ითხოვს ბანკი საკუთრების მთელ ჯაჭვს და არა მხოლოდ ადგილობრივ კომპანიას?
იმიტომ, რომ კანონი ბენეფიციარ მესაკუთრედ სწორედ ფიზიკურ პირს მოიაზრებს: პირდაპირ ან არაპირდაპირ მფლობა ხდება წილის ან ხმის უფლების მქონე აქციების 25 პროცენტის ან მეტის მფლობა ან საბოლოო კონტროლის სხვაგვარი განხორციელება. არაპირდაპირი ფლობა სწორედ იმ შემთხვევებს აღწერს, როცა წილს ფლობს სხვა იურიდიული პირი, რომელსაც ფიზიკური პირი აკონტროლებს.
რა ხდება, თუ არავინ აკმაყოფილებს 25 პროცენტის ზღვარს?
თუ ყველა შესაძლო ღონისძიების შემდეგ ბანკი დარწმუნდა, რომ ასეთი პირი არ არსებობს, ღონისძიებები განხორციელდება კლიენტის ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირის (პირების) მიმართ. ანუ ანგარიში არ იბლოკება — უბრალოდ ყურადღება გადადის მენეჯმენტზე.
როგორ ფიქსირდება ბენეფიციარი მესაკუთრე ტრასტის შემთხვევაში?
ტრასტის ან ტრასტის მსგავსი სტრუქტურის არსებობისას ბანკის შესაბამისობის ღონისძიებები ვრცელდება რწმუნებულზე, მარწმუნებელზე, მეუვეზე (არსებობის შემთხვევაში), ბენეფიციარსა და სტრუქტურაზე ეფექტიან საბოლოო კონტროლს ახორციელებელ სხვა ფიზიკურ პირზე. წინასწარ განუსაზღვრელი ბენეფიციარის შემთხვევაში განისაზღვრება პირთა წრე, რომელთა სასარგებლოდაც სტრუქტურა მოქმედებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
დაგვიკავშირდით, თუ გეგმავთ ბიზნესის დაწყებას საქართველოში ან უკვე შეგიძლიათ რეგისტრირებული შპს/ინდივიდუალური მეწარმლისთვის საქმიანი ანგარიშის გახსნა. პირველივე კონსულტაციაზე შევაფასებთ თქვენს საკუთრების სტრუქტურას, დავადგენთ ბენეფიციარ მესაკუთრეს ბანკისთვის გასაგებ ფორმაში და შევადგენთ იმ დოკუმენტურ პაკეტს, რომელიც ანგარიშის გახსნას აჩქარებს Legal.ge-ზე.