სამართლებრივი საფუძველი, რომელიც არსებობს — და მისი ზუსტი საზღვრები
კრიპტო-ბიზნესის საბანკო ხელმისაწვდომობის კითხვა საქართველოში ხშირად განიხილება ემოციურად, ამიტომ ღირს ზუსტად დავიწყოთ იმით, რაც კანონში რეალურად წერია. საგადახდო სისტემისა და საგადახდო მომსახურების შესახებ კანონი ადგენს: საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ რეგისტრირებულ საგადახდო მომსახურების პროვაიდერს უფლება აქვს, კომერციულ ბანკში გახსნას საგადახდო ანგარიში და ჰქონდეს ამ საგადახდო ანგარიშით მომსახურებაზე წვდომა ობიექტურ, არადისკრიმინაციულ და პროპორციულ საფუძველზე. წვდომა უნდა უზრუნველყოფდეს საგადახდო მომსახურების პროვაიდერის მიერ საგადახდო მომსახურებების შეუფერხებლად და ეფექტიანად განხორციელების საშუალებას.
ამავე ნორმის მეორე ნაწილი თავდაცვით მექანიზმსაც შეიცავს: ამ წვდომაზე უარის თქმის შემთხვევაში კომერციული ბანკი ვალდებულია უარის თქმიდან არაუმეტეს 7 კალენდარული დღის განმავლობაში საქართველოს ეროვნულ ბანკს მიაწოდოს აღნიშნულის შესახებ ინფორმაცია და საფუძვლიანი დასაბუთება. ანუ უარი განაცხადებული და დასაბუთებული უნდა იყოს ზედამხედველი ორგანოსთვის გადაცემული ფორმით — ეს ქმნის იმ ბალანსს, რომლის ირგვლივაც აგებულია მთელი ეს გვერდი.
რას არ აწესრიგებს კანონი — საგადახდო პროვაიდერის უფლება და VASP-ის არარსებობა
აქ არის გადამწყვეტი და ხშირად შეუმჩნეველი დეტალი: ზემოთ აღწერილი უფლება ეკუთვნის ეროვნულ ბანკში რეგისტრირებულ საგადახდო მომსახურების პროვაიდერს. ვირტუალური აქტივების მომსახურების პროვაიდერი (VASP), რომელიც ვირტუალური აქტივების ჩარჩოშია ლიცენზირებული ან რეგისტრირებული, ამ ფაქტით ავტომატურად არ ხდება საგადახდო მომსახურების პროვაიდერი: კანონი ვირტუალური აქტივების მომსახურების პროვაიდერის საბანკო ანგარიშზე წვდომის უფლებას არ ადგენს. შესაბამისად, იმ შემთხვევაშიც კი, როცა თქვენი კრიპტო-ბიზნესი სრულად ლეგიტიმურია და რეგულირებულია, კანონი მას ანგარიშის გახსნის გარანტიას არ აძლევს.
ეს განსხვავება პრაქტიკულად ასე იკითხება: თუ თქვენი კომპანია ახორციელებს საგადახდო მომსახურებას და რეგისტრირებულია ამ სტატუსით, ბანკთან ურთიერთობაში გაქვთ კანონით დადგენილი სტანდარტი — ობიექტურობა, არადისკრიმინაციულობა და პროპორციულობა — და უარის დასაბუთებული ფორმაც. თუ კი თქვენი საქმიანობა მხოლოდ VASP-ის ფორმატშია, საბანკო ხელმისაწვდომობის საკითხი ბანკების საკუთარი პოლიტიკის სფეროდ რჩება: თითოეული ბანკი თავად წყვეტს, ემსახურება თუ არა კრიპტო-სეგმენტს, რა პირობებით და რა დოკუმენტებით.
რას ნიშნავს ეს კრიპტო-ბიზნესისთვის პრაქტიკულად — პოლიტიკის რეალობა
პრაქტიკაში ეს გულისხმობს ორ რეალობას, რომლებთანაც პირდაპირ უნდა გამოვიდეთ. პირველი: ბანკების დამოკიდებულება კრიპტო-ბიზნესის მიმართ განსხვავდება — ზოგი ბანკი ღიაა ამ სეგმენტის მიმართ დაწვრილებით განხილულ განაცხადებზე, ზოგი კი თავს იკავებს მიზეზის გარეშეც კი, რადგან ანგარიშის გახსნა ხელშეკრულებითი ურთიერთობაა და ბანკი საკუთარი რისკის შეფასებით მართავს პორტფელს. მეორე: წარმატებული განაცხადის ცენტრში არა არგუმენტი უფლებაზე, არამედ ბანკისთვის გასაგები და გადაამოწმებადი სურათი დგას — ვინ ფლობს კომპანიას, რა საქმიანობას ეწევა, როგორი წყაროებიდან მოდის სახსრები და როგორ მართავს კომპანია თავის საკომუნიკაციო საზღვრებს. კონკრეტული მოთხოვნები, ტარიფები და განხილვის ვადები ბანკის პოლიტიკით განისაზღვრება — წარდგენამდე დაადასტურეთ ბანკთან.
ზუსტი ინფორმირებულობა აქ ფულად გადაიხადება: არასწორად არჩეული ბანკი, არასრული განაცხადი ან მოუმზადებელი კითხვებზე პასუხები კრიპტო-სეგმენტში უარს იწვევს უფრო ხშირად, ვიდრე სხვა სფეროებში, და თითოეული უარი დროისა და რეპუტაციული საფასურის კარგვაა.