გირავნობის საგნის მოვლა-შენახვა და სარგებლის მიღება
უზრუნველყოფის ეფექტიანი მართვა იწყება მხარეთა უფლებებისა და მოვალეობების ზუსტი განაწილებით. სამოქალაქო კოდექსის შესაბამისი ნორმით, რეგისტრირებული გირავნობის დროს დამგირავებელს ან მოგირავნეს, ხოლო მფლობელობითი გირავნობის დროს მოგირავნეს ან მის მიერ განსაზღვრულ მესამე პირს ეკისრებათ გირავნობის საგნის სათანადოდ მოვლა-შენახვის ვალდებულება. თითოეულ მხარეს აქვს მეორე მხარის მფლობელობაში მყოფი საგნის მდგომარეობის — მათ შორის ზომის, წონისა და შენახვის პირობების — შემოწმების უფლება. თუ გირავნობის საგანი დამგირავებლის მფლობელობაშია, მას შეუძლია საგნიდან სარგებლის მიღება; მოგირავნეს ეს შეუძლია მხოლოდ შეთანხმების საფუძველზე, თუმცა ივარაუდება, რომ ის უფლებამოსილია მიიღოს ნაყოფი, როცა ამას საგნის ბუნება ითხოვს. მოგირავნის მიერ მიღებული სარგებები ჩაითვლება უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ანგარიშში, და დამგირავებლის მოთხოვნით მოგირავნე ვალდებულია ანგარიში წარუდგინოს. მოგირავნეს უფლება აქვს მოითხოვოს საგანზე გაწეული აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურება, ხოლო სხვა ხარჯები ანაზღაურდება დავალების გარეშე სხვისი საქმეების შესრულების წესების მიხედვით. მოვლა-შენახვის ვალდებულების დარღვევას კანონი კონკრეტულ შედეგს უკავშირებს: თუ დამგირავებელი არ ზრუნავს საგანზე, მოგირავნეს უფლება აქვს მოითხოვოს მისი თავისთვის ან მესამე პირისთვის გადაცემა, ხოლო თუ ეს ვალდებულება მოგირავნემ დაარღვია, დამგირავებელს შეუძლია საგნის მესამე პირთან გადაცემა მოითხოვოს.
აქციები, წილები და დაზღვევა
თუ გირავნობის საგანი აქცია ან წილია სამეწარმეო საზოგადოებაში, დამგირავებელი საზოგადოებასთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებების მიღებისას ან გარიგების დადებისას ვალდებულია კეთილსინდისიერების პრინციპიდან გამომდინარე გაითვალისწინოს როგორც საკუთარი, ისე მოგირავნის ინტერესები — ამ უკანასკნელს ხომ დაუზღვეული მოთხოვნა აქვს და საგნის ღირებულების შემცირება პირდაპირ ეხება მას. გირავნობის საგნის დაზღვევა დამგირავებელზე მხოლოდ მაშინაა დაკისრული, თუ ეს გათვალისწინებულია კანონით ან მხარეთა შეთანხმებით — ამიტომ სადაზღვევო დაცვის საკითხი ხელშეკრულებით უნდა იყოს მკაფიოდ განსაზღვრული.
გასხვისების შეზღუდვა და გირავნობის უფლებათა რიგითობა
მხარეები შეიძლება შეთანხმდნენ, რომ დამგირავებელი გირავნობის უფლების შეწყვეტამდე არ გაასხვისებს და არ დააგირავებს გირავნობის საგნს; ამ ვალდებულების დარღვევის შემთხვევაში მოგირავნეს გააჩნია თავისი მოთხოვნის დაუყოვნებლივ დაკმაყოფილების უფლება — ეს კრედიტორს გასხვისების რისკისგან იცავს. ერთი და იგივე ქონება შეიძლება რამდენჯერმე დაგირავდეს, ხოლო გირავნობის უფლებათა რიგითობა განისაზღვრება მათი სარეგისტრაციოდ წარდგენის დროის შესაბამისად. სამომავლო ქონების დაგირავებისას წინა მესაკუთრის დროს წარმოშობილი გირავნობა წინ გაუსწრებს ახალი მესაკუთრის დროს წარმოშობილს წარმოშობის თარიღის მიუხედავად. კოდექსით განსაზღვრულ ცალკეულ შემთხვევებში მოგირავნეს გირავნობის საგნიდან მოთხოვნების უპირატესი დაკმაყოფილების უფლება აქვს ყველა სხვა მოგირავნესთან შედარებით, რაც რიგითობის ზოგად წესს ასწორებს.
ნივთის კრედიტორის საკუთრებაში გადასვლა და გირავნობის შეწყვეტა
დაგირავებული ნივთი კრედიტორის (მოგირავნის) საკუთრებაში შეიძლება გადავიდეს მხოლოდ რეგისტრირებული გირავნობის შემთხვევაში და მხოლოდ მაშინ, თუ ამის შესახებ პირდაპირ აღინიშნება ხელშეკრულებაში — შეთანხმების გარეშე ნივთის ავტომატური ჩაბარება კრედიტორს კანონით გამორიცხულია. გირავნობის უფლება წყდება გირავნობაზე უარის თქმით: რეგისტრირებული გირავნობა წყდება მაშინ, როცა მოგირავნე უარს იტყვის გირავნობაზე რეგისტრაციის გზით, ხოლო მფლობელობითი გირავნობა — როცა მფლობელობა დამგირავებელს უბრუნდება ან მოგირავნე უარს ამბობს გირავნობის უფლებაზე. უარის თქმის ფორმა ამიტომ განსხვავდება გირავნობის სახის მიხედვით და მისი სწორი გაფორმება უზრუნველყოფის მართვის დასკვნით ეტაპზეა გადამწყვეტი.
გირავნობის მართვის კიდევ სამი წესი ასრულებს სურათს. ერთი და იგივე ქონება რამდენჯერმე შეიძლება დაგირავდეს, ხოლო გირავნობის უფლებათა რიგითობა მათი სარეგისტრაციოდ წარდგენის დროის შესაბამისად განისაზღვრება; სამომავლო ქონების შემთხვევაში წინა მესაკუთრის დროს წარმოშობილი გირავნობა წინ გაუსწრებს ახალი მესაკუთრის დროს წარმოშობილს, წარმოშობის თარიღის მიუხედავად. დაგირავებული ნივთი მოგირავნის საკუთრებაში გადადის მხოლოდ რეგისტრირებული გირავნობის შემთხვევაში და მხოლოდ მაშინ, თუ ეს პირდაპირ არის აღნიშნული ხელშეკრულებაში — სხვა ფორმით ასეთი გადაცემა არ მუშაობს. ბოლოს, რეგისტრირებული გირავნობის უფლება წყდება მოგირავნის მიერ გირავნობაზე უარის თქმით, რეგისტრაციის გზით; მფლობელობითი გირავნობა კი — ნივთის დამგირავებელთან დაბრუნებით ან უარის თქმით. ამგვარად, უზრუნველყოფის მართვა დინამიკური პროცესია: რიგითობის, გადაცემისა და შეწყვეტის თითოეული ფაზა დოკუმენტურად უნდა იყოს გამართული.
ხშირად დასმული კითხვები უზრუნველყოფის მართვაზე
უზრუნველყოფასთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს ქვემოთ მოჰყვება მოკლე პასუხები კოდექსის ნორმების საფუძველზე.
ვინ არის ვალდებული გირავნობის საგნის მოვლა-შენახვაზე?
რეგისტრირებული გირავნობისას — დამგირავებელი ან მოგირავნე, მფლობელობითისას — მოგირავნე ან მის მიერ განსაზღვრული მესამე პირი; თითოეულ მხარეს შეუძლია საგნის მდგომარეობის შემოწმება.
ვის რჩება საგნიდან მიღებული სარგებელი?
მოგირავნის მიერ მიღებული სარგებები უზრუნველყოფილი მოთხოვნის ანგარიშში ითვლება; დამგირავებელი სარგებს თავისუფლად იღებს, თუ საგანი მის მფლობელობაშია.
შეიძლება თუ არა დაგირავებული ქონების ხელახლა დაგირავება?
დიახ, ერთი და იგივე ქონება რამდენჯერმე შეიძლება დაგირავდეს; მოგირავნეთა რიგითობას სარეგისტრაციოდ წარდგენის დრო განსაზღვრავს.
როდის გადადის ნივთი მოგირავნის საკუთრებაში?
მხოლოდ რეგისტრირებული გირავნობისას და მხოლოდ მაშინ, თუ ეს ხელშეკრულებაში პირდაპირ არის აღნიშნული.
როგორ წყდება გირავნობა უარის თქმით?
რეგისტრირებული — რეგისტრაციის გზით გაფორმებული უარით, მფლობელობითი — მფლობელობის დამგირავებელზე დაბრუნებით ან მოგირავნის უარით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დაგეხმარებით გირავნობის ხელშეკრულებების შედგენასა და შემოწმებაში, მოვლა-შენახვისა და სარგებლის წესების განსაზღვრაში, რიგითობის რისკების შეფასებაში და გირავნობის სწორ შეწყვეტაში. დაგვიკავშირდით — დავგეგმავთ თქვენი უზრუნველყოფის მართვას ისე, რომ კრედიტორის ინტერესი მაქსიმალურად დაცული იყოს.