რა არის მონაცემთა გადატანის უფლება
მონაცემთა გადატანის უფლება სუბიექტს საშუალებას აძლევს, ერთი სერვისიდან მეორეში გადასვლისას საკუთარი მონაცემები თან წაიყოლოს. „პერსონალურ მონაცემთა დაცვის შესახებ“ კანონის მე-18 მუხლის თანახმად, კანონით გათვალისწინებული საფუძვლებით მონაცემთა ავტომატური დამუშავების შემთხვევაში, თუ ეს ტექნიკურად შესაძლებელია, სუბიექტს უფლება აქვს, პასუხისმგებელი პირისგან სტრუქტურიზებული, საზოგადოდ გამოყენებადი და მანქანურად წაკითხვადი ფორმატით მიიღოს მის მიერ მიწოდებული მონაცემები ან მოითხოვოს ამ მონაცემთა სხვა პასუხისმგებელ პირთან გადაცემა.
რომელ საფუძვლებზე მუშაობს
გადატანის უფლება დაკავშირებულია მე-5 მუხლის პირველი პუნქტის „ა“ და „ბ“ ქვეპუნქტებთან — ანუ სუბიექტის თანხმობასთან და ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულების შესრულებასთან ან გარიგების დადებასთან — და ასევე განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემთა შემთხვევაში წერილობით თანხმობასთან. ანუ უფლება ვრცელდება ავტომატურ დამუშავებაზე, რომელიც თანხმობას ან ხელშეკრულებას ეფუძნება. პატიოსნად უნდა ითქვას: ქართული გადატანის უფლება თავისი არსით ვიწროა, ვიდრე ევროპის ზოგად რეგლამენტში აღწერილი შესაბამისი ინსტიტუტი — საჯარო ინტერესზე, კანონით დაკისრებულ მოვალეობაზე ან ლეგიტიმურ ინტერესზე დაფუძნებულ დამუშავებაზე გადატანის უფლება კანონით არ ითვალისწინება. ამიტომ თითოეული მოთხოვნისას ჯერ საფუძველი დგინდება და მხოლოდ შემდეგ — ფორმატი. მე-5 მუხლის მე-2 პუნქტით საფუძვლის დასაბუთება თავად პასუხისმგებელ პირს ეკისრება — საფუძვლის არსებობას ორგანიზაცია ადასტურებს, არა სუბიექტი.
ფორმატი და პირდაპირი გადაცემა
კანონი ორ ფორმატს ასახელებს: სუბიექტი იღებს მონაცემებს სტრუქტურიზებული, საზოგადოდ გამოყენებადი და მანქანურად წაკითხვადი ფორმატით — არა დოკუმენტის უბრალო გამოსახულება, არამედ სხვა სისტემაში წაკითხვადი სახე — ან მოითხოვს მისი მონაცემების პირდაპირ სხვა პასუხისმგებელ პირთან გადაცემას, სადაც ეს ტექნიკურად შესაძლებელია. მიწოდებული უნდა იყოს მხოლოდ ის მონაცემები, რომელიც სუბიექტმა თავად მიაწოდა — პასუხისმგებელი პირის მიერ შედგენილი დასკვნები და პროფილები ამ უფლების ობიექტი არ არის.
გადატანის უფლება და გაცნობის უფლება — რა განსხვავდება
გადატანა ხშირად ერთიანდება გაცნობის უფლებასთან, მაგრამ სამიზნე განსხვავებულია. გაცნობის უფლება სუბიექტს აძლევს შესაძლებლობას, გაეცნოს მის შესახებ მონაცემებს და ასლებიც მიიღოს — რომ იცოდეს, რა აქვს ორგანიზაციას მასზე. გადატანის უფლების სამიზნე კი გამოყენებაა: მიღებული მონაცემები სხვა სერვისში უნდა იმუშაოს — ამიტომ არის სავალდებულო მანქანურად წაკითხვადი ფორმატი. ანუ გაცნობა ცოდნის ინსტრუმენტია, გადატანა — გადასვლისა. პრაქტიკაში ორივე მოთხოვნა ერთადაც შეიძლება წარდგენილი იყოს, მაგრამ პასუხისმგებელი პირი ორივეს სხვანაირად ამუშავებს: გაცნობაზე შესაძლოა კანონით დადგენილი საფასური ანსხვავებული ფორმატისთვის გამოიყენოს, გადატანაზე კი საფასურის დაკისრება კანონით არ გათვალისწინებულა — თანხმობისა და ხელშეკრულების საფუძველზე მოქმედი უფლებები უსასყიდლოდ ხორციელდება.
მოთხოვნის წარდგენა, ინფორმირება და დავის გადაწყვეტა
მოთხოვნის წარდგენისას სუბიექტმა ჯერ თავად უნდა განსაზღვროს, რომელი მონაცემები სჭირდება და სად გადადის — ეს პროცესს აჩქარებს. ორგანიზაციის მხრიდან კი სამი ელემენტია გადამწყვეტი: პირველი — განსაზღვროს, რომელი დამუშავებები ემსახურება თანხმობას ან ხელშეკრულებას და ამით გადატანის უფლების ფარგლებში ჯდება; მეორე — ტექნიკურად მოამზადოს ექსპორტი სტრუქტურიზებულ ფორმატში და განიხილოს სხვა პასუხისმგებელ პირთან პირდაპირი გადაცემის შესაძლებლობა; მესამე — პროცესი ასახოს ინფორმაციულ ვალდებულებებში, რომ სუბიექტმა უფლების არსებობა იცოდეს.
მე-13 მუხლის პირველი პუნქტის „დ“ ქვეპუნქტით, ინფორმაციის მიღების უფლება მოიცავს სუბიექტის ამ თავით გათვალისწინებული უფლებების შესახებ ინფორმაციას — ანუ ორგანიზაცია გადატანის უფლებას სუბიექტს პროაქტიულად უნდა აცნობდეს და ეს ინფორმაცია მოთხოვნის შესაბამისად უსასყიდლოდ მიეწოდება. ვადაც განსაზღვრულია: მე-13 მუხლის მე-2 პუნქტით ინფორმაცია მიეწოდება არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა; განსაკუთრებულ შემთხვევებში ვადა დასაბუთებით გაგრძელდება არაუმეტეს 10 სამუშაო დღით, რის შესახებაც სუბიექტს დაუყოვნებლივ ეცნობება. სუბიექტს უფლება აქვს აირჩიოს მიწოდების ფორმა; თუ სხვა ფორმას არ მოითხოვს — იმავე ფორმით, რომლითაც მოითხოვა.
უარის ან დაგვიანების შემთხვევაში სუბიექტი მე-22 მუხლით მიმართავს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს, სასამართლოს ან ზემდგომ ორგანოს. იმავე მუხლით სუბიექტს შეუძლია სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს მოსთხოვოს მონაცემთა დაბლოკვის გადაწყვეტილება განხილვის დასრულებამდე; სამსახურის გადაწყვეტილება კი სასამართლოში გასაჩივრდება კანონმდებლობით დადგენილი პირობებითა და ვადებით. გარდა ამისა, სუბიექტი, რომელიც ერთ სერვისს ტოვებს, ხშირად ერთდროულად ითხოვს ინფორმაციას დამუშავების შესახებ და თანხმობის გამოხმობას — პასუხი ერთიანად, მაგრამ თითოეული უფლების წესით უნდა გაიცეს. თუკი გადატანის მოთხოვნა პირდაპირ გადაცემას ითხოვს, ორგანიზაციებმა წერილობით უნდა დააფიქსირონ ტექნიკური შესაძლებლობის შეფასება — ეს დასაბუთება მოგვიანებით, დავის შემთხვევაში, გადამწყვეტი მტკიცებულება ხდება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ — ხშირად დასმული კითხვები გადატანის უფლების შესახებ.
ყველა დამუშავებაზე მოქმედობს თუ არა გადატანის უფლება?
არა. ის მოქმედებს მხოლოდ ავტომატურ დამუშავებაზე, რომელიც სუბიექტის თანხმობას ან ხელშეკრულებას ეფუძნება — და განსაკუთრებული კატეგორიის მონაცემებზე წერილობითი თანხმობის შემთხვევაში. საჯარო ინტერესის, კანონით დაკისრებული მოვალეობის ან ლეგიტიმური ინტერესის საფუძვლებზე გადატანა კანონით არ არის გათვალისწინებული.
რა ფორმატში უნდა მივიღო მონაცემები?
სტრუქტურიზებული, საზოგადოდ გამოყენებადი და მანქანურად წაკითხვადი ფორმატით — ან პირდაპირი გადაცემა სხვა პასუხისმგებელ პირთან, თუ ტექნიკურად შესაძლებელია.
რომელ ვადაში უნდა მომცენ პასუხი?
არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა; განსაკუთრებულ შემთხვევებში — კიდევ არაუმეტეს 10 სამუშაო დღით, დასაბუთებით.
შეიძლება თუ არა პროფილების მიღებაც?
არა — გადატანის უფლება მხოლოდ სუბიექტის მიერ მიწოდებულ მონაცემებს მოიცავს; პასუხისმგებელი პირის მიერ შედგენილი დასკვნები და პროფილები ამ უფლების ობიექტი არ არის.
სად ვიჩივრო უარის შემთხვევაში?
მე-22 მუხლით — სახელმწიფო აუდიტის სამსახურში, სასამართლოში ან ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში, კანონით დადგენილი წესით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი დაგეხმარებით როგორც მოთხოვნის გაფორმებაში, ისე ორგანიზაციის მხრიდან პროცედურების აწყობაში — რომ მოთხოვნები ვადებში და ფორმატში დაკმაყოფილდეს.
თუ სერვისი თქვენს მონაცემებს გადატანის უფლების დარღვევით ინახავს ან ორგანიზაციას ჭირდება პროცესი — მოგვწერეთ Legal.ge-ზე: შევაფასებთ საფუძვლებს, მოვამზადებთ მოთხოვნას და ავაშენებთ პროცედურას.