დისკრიმინაციული ნიშნით ჩადენილი დანაშაული: გარემოების სამართლებრივი ბუნება
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 53-1 მუხლი დანაშაულის ჩადენას შეუწყნარებლობის მოტივით განიხილავს როგორც პასუხისმგებლობის დამამძიმებელ გარემოებას ამ კოდექსით გათვალისწინებული ყველა შესაბამისი დანაშაულისთვის. ეს ნიშნავს, რომ დისკრიმინაციული ნიშნით ჩადენილი დანაშაული ცალკე შემადგენლობა არაა — ის ზოგადი შემადგენლობების ბაზაზე არსებული დამამძიმებელი გარემოებაა, და სწორედ ამიტომ დაცვისთვის გადამწყვეტია, დადგინდება თუ არა მოტივი.
დამამძიმებელი გარემოების ბუნებიდან გამომდინარე, მისი გამოყენება შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როცა ეს გარემოება საქმის მასალებით დადგენილია. ბრალდება უნდა ეყრდნობოდეს მტკიცებულებებს, რომლებიც სწორედ შეუწყნარებლობის მოტივს ადასტურებს და არა ზოგად ვარაუდს მასზე; საწინააღმდეგო შემთხვევაში ეს გარემოება გამორიცხული უნდა იყოს სასჯელის განსაზღვრისას.
შეუწყნარებლობის მოტივის ნიშნები
53-1 მუხლის პირველი ნაწილი ჩამოთვლის იმ ნიშნებს, რომლებიც შეუწყნარებლობის მოტივს ქმნის: დანაშაულის ჩადენა რასის, კანის ფერის, ენის, სქესის, სექსუალური ორიენტაციის ნიშნით, ქალისა და მამაკაცის თანასწორობის შეუწყნარებლობის გამო, ასაკის, რელიგიის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების, შეზღუდული შესაძლებლობის, მოქალაქეობის, ეროვნული, ეთნიკური ან სოციალური კუთვნილების, წარმოშობის, ქონებრივი ან წოდებრივი მდგომარეობის, საცხოვრებელი ადგილის ან დისკრიმინაციის შემცველი სხვა ნიშნით შეუწყნარებლობის მოტივით.
ეს ჩამონათვალი ფართოა და მისი თითოეული ელემენტი ცალკე სამტკიცებლო საგანია: მოტივის დასადგენად არ კმარა ის, რომ მსხვერპლი რომელიმე ჯგუფს მიეკუთვნებოდეს — საჭიროა დადგენა, რომ დანაშაული სწორედ ამ კუთვნილებას ეყრდნობოდა. დაცვის პოზიციიდან ამან შეიძლება განსხვავებული კონფლიქტური კონტექსტი — პირადი, ქონებრივი თუ სხვა — მოტივისგან გამიჯნოს.
სხვა დამამძიმებელი გარემოებები და არასრულწლოვანთა ჩართვა
53-1 მუხლის მეორე ნაწილი განსაზღვრავს დამამძიმებელ გარემოებებს, რომლებიც შეუწყნარებლობის მოტივისგან დამოუკიდებლად მოქმედებს: დანაშაულის ჩადენა ოჯახის ერთი წევრის მიერ ოჯახის სხვა წევრის მიმართ, უმწეო მდგომარეობაში მყოფის მიმართ, არასრულწლოვნის მიმართ ან მისი თანდასწრებით, განსაკუთრებული სისასტიკით, იარაღის გამოყენებით ან იარაღის გამოყენების მუქარით, სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით. ეს გარემოებებიც ყველა შესაბამისი დანაშაულისთვის გამოიყენება და მათი თითოეული ცალკე უნდა დამტკიცდეს.
ცალკე დამამძიმებელი გარემოებაა დანაშაულთან დაკავშირებით არასრულწლოვანთა ჩართვა: დანაშაულის ჩადენაში წინასწარი შეცნობით არასრულწლოვანთან ერთად სრულწლოვანის მონაწილეობა ან მისი ჩაბმა. ეს გარემოება სასჯელის ვადაზე განსაკუთრებულ წესს უკავშირდება, რომელსაც ქვემოთ განვიხილავთ.

