M&A გარიგების სარეგულატო კონტური საქართველოში
შერწყმისა და გადაცემის (M&A) გარიგებები საქართველოში კონკურენციის შესახებ კანონის რეგულირების სფეროში ექცება, როდესაც ისინი ქმნიან კონცენტრაციას — ეკონომიკურ აგენტთა გაერთიანებას ან კონტროლის მიღებას, რაც ბაზარზე მოქმედი სუბიექტების სტრუქტურას ცვლის. ამ გვერდზე თავმოყრილია ის წესები, რომლებიც M&A ტრანზაქციის მონაწილეებს უნდა იცოდნენ: რა ითვლება კონცენტრაციად და დომინანტურ მდგომარეობად, როდის არის კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტოსთან წინასწარი შეტყობინება სავალდებულო, როგორ მიმდინარეობს შეტყობინების განხილვა და რა ჯარიმები ემუქრებათ კანონის დამრღვევებს. თითოეული ციფრი და ვადა ამ გვერდზე პირდაპირ ეყრდნობა კანონის ტექსტს.
მნიშვნელოვანია განვასხვავოთ კონკურენციის კანონის ფენა კორპორატიული მექანიკისაგან: შერწყმისა და წილის გადაცემის საკითხები ცალკე კანონმდებლობით რეგულირდება, ხოლო კონკურენციის კანონი პასუხობს კითხვაზე — არ ზღუდავს თუ არა დაგეგმილი გარიგება კონკურენციას შესაბამის ბაზარზე. სწორედ ეს შეფასება განსაზღვრავს, დაინტერესებულნი არიან თუ არა მხარეები სააგენტოსთან შეტყობინების წარდგენით.
კანონი ეკონომიკურ აგენტად მიიჩნევს ფიზიკურ პირს, იურიდიულ პირს, სხვა გაერთიანებას ან ასოციაციას, რომელიც ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას, განურჩევლად რეზიდენტობისა და სამართლებრივი ფორმისა. შესაბამისი ბაზარი არის საქონლის, ურთიერთჩანაცვლებადი საქონლის ან მომსახურების მიმოქცევის სფერო გარკვეულ ტერიტორიაზე, რომელიც შეიძლება მოიცავდეს საქართველოს მთელ ტერიტორიას, მის ნაწილს ან საქართველოს ტერიტორიას სხვა ქვეყნის ტერიტორიასთან ერთად. კონტროლის ცნება გულისხმობს პირდაპირი ან არაპირდაპირი არსებითი გავლენის შესაძლებლობას ეკონომიკური აგენტის გადაწყვეტილებებზე — მაგალითად, მმართველი ორგანოს წევრთა უმრავლესობის დანიშვნის უფლების მქონე აქციების/წილის ფლობით, საოპერაციო აქტივების მთლიანად ან მნიშვნელოვან ნაწილში ფლობით ან გარიგებებზე მნიშვნელოვანი ხმის უფლებით.
დომინანტური მდგომარეობა ნიშნავს ისეთ პოზიციას, რომელიც ეკონომიკურ აგენტს საშუალებას აძლევს დამოუკიდებლად იმოქმედოს კონკურენტებისგან, მიმწოდებლებისგან, კლიენტებისა და მომხმარებლებისგან და არსებითი გავლენა მოახდინოს ბაზარზე საქონლის მიმოქცევის საერთო პირობებზე. თუ სხვა მტკიცებულებები არ არსებობს, ეკონომიკური აგენტი დომინანტურად არ ჩაითვლება, თუ მისი წილი ბაზარზე 40 პროცენტს არ აღემატება. კოლექტიური დომინანტურობის დაუსაბუთებელი პრეზუმფციებიც განსაზღვრულია: არაუმეტეს 3 აგენტის ერთობლივი წილი 50 პროცენტს აღემატება და თითოეულის წილი არანაკლებ 15 პროცენტია, ან არაუმეტეს 5 უმსხვილესი აგენტის ერთობლივი წილი 80 პროცენტს აღემატება და თითოეულის წილი ისევ არანაკლებ 15 პროცენტია. M&A გარიგების დაგეგმვისას ეს ზღვრები წინასწარ შეფასების მნიშვნელოვანი სახელმძღვანელოა.
კონცენტრაციის შესახებ შეტყობინება — ვინ, როდის და რამდენად
თუ დაგეგმილი კონცენტრაციის მონაწილე მხარეთა ინდივიდუალური და ჯამური ერთობლივი შემოსავალი კონცენტრაციის განხორციელების წინა ფინანსურ წელს საქართველოს ტერიტორიაზე აღემატება ზღვრულ ოდენობას, სააგენტოს წინასწარ, წერილობით და სრულყოფილად უნდა წარედგინოს შეტყობინება. ზღვრული ოდენობა და წარდგენისა და განხილვის წესი დადგენილია სააგენტოს სამართლებრივი აქტით. შეტყობინების განხილვის საფასური შეადგენს 5 000 ლარს და სააგენტოს ბიუჯეტში ირიცხება.
პროცედურის ვადები მკაფიოდ არის განაწილებული: სააგენტო შეტყობინების მიღებიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში ამოწმებს, ექცევა თუ არა კონცენტრაცია კანონის რეგულირების სფეროში, და აცნობებს ამის შესახებ წარმდგენ პირს. თუ კონცენტრაცია რეგულირებადია, განხილვა იწყება საფასურის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენის შემდეგ და სააგენტო არაუგვიანეს 25 სამუშაო დღისა იღებს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებას — ან კონკურენტულ გარემოსთან თავსებადობის შესახებ, ან განხილვის ვადის გაგრძელების შესახებ, თუ არსებობს გონივრული ეჭვი თავსებადობის თაობაზე ან საქმე დამატებით შესწავლას საჭიროებს. ვადის გაგრძელების შემთხვევაში სააგენტო გადაწყვეტილების მიღებიდან არაუგვიანეს 90 კალენდარული დღისა განიხილავს საქმეს. ვადების ამოწურვამდე გადაწყვეტილების მიუღებლობა დადებით პასუხად ითვლება.
სააგენტოს უფლება აქვს მოითხოვოს დამატებითი ინფორმაცია და განსაზღვროს მისი წარდგენის ახალი ვადა — ეს განხილვის ვადებს აჩერებს. განხილვის მიმდინარეობისას სააგენტო თავის ვებგვერდზე აქვეყნებს ინფორმაციას ადმინისტრაციული წარმოების შესახებ და დაინტერესებულ პირებს მოსაზრებების წარდგენის შესაძლებლობას აძლევს, ხოლო კონცენტრაციის მონაწილეთა მონაცემთა კონფიდენციალურობას იცავს.