M&A გარიგების სარეგულატო კონტური საქართველოში
შერწყმისა და გადაცემის (M&A) გარიგებები საქართველოში კონკურენციის შესახებ კანონის რეგულირების სფეროში ექცება, როდესაც ისინი ქმნიან კონცენტრაციას — ეკონომიკურ აგენტთა გაერთიანებას ან კონტროლის მიღებას, რაც ბაზარზე მოქმედი სუბიექტების სტრუქტურას ცვლის. ამ გვერდზე თავმოყრილია ის წესები, რომლებიც M&A ტრანზაქციის მონაწილეებს უნდა იცოდნენ: რა ითვლება კონცენტრაციად და დომინანტურ მდგომარეობად, როდის არის კონკურენციისა და მომხმარებლის დაცვის სააგენტოსთან წინასწარი შეტყობინება სავალდებულო, როგორ მიმდინარეობს შეტყობინების განხილვა და რა ჯარიმები ემუქრებათ კანონის დამრღვევებს. თითოეული ციფრი და ვადა ამ გვერდზე პირდაპირ ეყრდნობა კანონის ტექსტს.
მნიშვნელოვანია განვასხვავოთ კონკურენციის კანონის ფენა კორპორატიული მექანიკისაგან: შერწყმისა და წილის გადაცემის საკითხები ცალკე კანონმდებლობით რეგულირდება, ხოლო კონკურენციის კანონი პასუხობს კითხვაზე — არ ზღუდავს თუ არა დაგეგმილი გარიგება კონკურენციას შესაბამის ბაზარზე. სწორედ ეს შეფასება განსაზღვრავს, დაინტერესებულნი არიან თუ არა მხარეები სააგენტოსთან შეტყობინების წარდგენით.
კანონი ეკონომიკურ აგენტად მიიჩნევს ფიზიკურ პირს, იურიდიულ პირს, სხვა გაერთიანებას ან ასოციაციას, რომელიც ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას, განურჩევლად რეზიდენტობისა და სამართლებრივი ფორმისა. შესაბამისი ბაზარი არის საქონლის, ურთიერთჩანაცვლებადი საქონლის ან მომსახურების მიმოქცევის სფერო გარკვეულ ტერიტორიაზე, რომელიც შეიძლება მოიცავდეს საქართველოს მთელ ტერიტორიას, მის ნაწილს ან საქართველოს ტერიტორიას სხვა ქვეყნის ტერიტორიასთან ერთად. კონტროლის ცნება გულისხმობს პირდაპირი ან არაპირდაპირი არსებითი გავლენის შესაძლებლობას ეკონომიკური აგენტის გადაწყვეტილებებზე — მაგალითად, მმართველი ორგანოს წევრთა უმრავლესობის დანიშვნის უფლების მქონე აქციების/წილის ფლობით, საოპერაციო აქტივების მთლიანად ან მნიშვნელოვან ნაწილში ფლობით ან გარიგებებზე მნიშვნელოვანი ხმის უფლებით.
დომინანტური მდგომარეობა ნიშნავს ისეთ პოზიციას, რომელიც ეკონომიკურ აგენტს საშუალებას აძლევს დამოუკიდებლად იმოქმედოს კონკურენტებისგან, მიმწოდებლებისგან, კლიენტებისა და მომხმარებლებისგან და არსებითი გავლენა მოახდინოს ბაზარზე საქონლის მიმოქცევის საერთო პირობებზე. თუ სხვა მტკიცებულებები არ არსებობს, ეკონომიკური აგენტი დომინანტურად არ ჩაითვლება, თუ მისი წილი ბაზარზე 40 პროცენტს არ აღემატება. კოლექტიური დომინანტურობის დაუსაბუთებელი პრეზუმფციებიც განსაზღვრულია: არაუმეტეს 3 აგენტის ერთობლივი წილი 50 პროცენტს აღემატება და თითოეულის წილი არანაკლებ 15 პროცენტია, ან არაუმეტეს 5 უმსხვილესი აგენტის ერთობლივი წილი 80 პროცენტს აღემატება და თითოეულის წილი ისევ არანაკლებ 15 პროცენტია. M&A გარიგების დაგეგმვისას ეს ზღვრები წინასწარ შეფასების მნიშვნელოვანი სახელმძღვანელოა.
კონცენტრაციის შესახებ შეტყობინება — ვინ, როდის და რამდენად
თუ დაგეგმილი კონცენტრაციის მონაწილე მხარეთა ინდივიდუალური და ჯამური ერთობლივი შემოსავალი კონცენტრაციის განხორციელების წინა ფინანსურ წელს საქართველოს ტერიტორიაზე აღემატება ზღვრულ ოდენობას, სააგენტოს წინასწარ, წერილობით და სრულყოფილად უნდა წარედგინოს შეტყობინება. ზღვრული ოდენობა და წარდგენისა და განხილვის წესი დადგენილია სააგენტოს სამართლებრივი აქტით. შეტყობინების განხილვის საფასური შეადგენს 5 000 ლარს და სააგენტოს ბიუჯეტში ირიცხება.
პროცედურის ვადები მკაფიოდ არის განაწილებული: სააგენტო შეტყობინების მიღებიდან 10 სამუშაო დღის ვადაში ამოწმებს, ექცევა თუ არა კონცენტრაცია კანონის რეგულირების სფეროში, და აცნობებს ამის შესახებ წარმდგენ პირს. თუ კონცენტრაცია რეგულირებადია, განხილვა იწყება საფასურის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტის წარდგენის შემდეგ და სააგენტო არაუგვიანეს 25 სამუშაო დღისა იღებს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებას — ან კონკურენტულ გარემოსთან თავსებადობის შესახებ, ან განხილვის ვადის გაგრძელების შესახებ, თუ არსებობს გონივრული ეჭვი თავსებადობის თაობაზე ან საქმე დამატებით შესწავლას საჭიროებს. ვადის გაგრძელების შემთხვევაში სააგენტო გადაწყვეტილების მიღებიდან არაუგვიანეს 90 კალენდარული დღისა განიხილავს საქმეს. ვადების ამოწურვამდე გადაწყვეტილების მიუღებლობა დადებით პასუხად ითვლება.
სააგენტოს უფლება აქვს მოითხოვოს დამატებითი ინფორმაცია და განსაზღვროს მისი წარდგენის ახალი ვადა — ეს განხილვის ვადებს აჩერებს. განხილვის მიმდინარეობისას სააგენტო თავის ვებგვერდზე აქვეყნებს ინფორმაციას ადმინისტრაციული წარმოების შესახებ და დაინტერესებულ პირებს მოსაზრებების წარდგენის შესაძლებლობას აძლევს, ხოლო კონცენტრაციის მონაწილეთა მონაცემთა კონფიდენციალურობას იცავს.
განხილვის ვადამდე გარიგების დახურვის აკრძალვა
კანონი სავალდებულო „ლოდინის“ (standstill) რეჟიმს აწესებს: განხილვის ვადების ამოწურვამდე ან სააგენტოს შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებამდე კონცენტრაციის განხორციელება აკრძალულია. უარყოფითი გადაწყვეტილების შემთხვევაში გარიგების განხორციელება ასევე აკრძალულია. თუ შეტყობინება წარდგენილი არ არის, ჯარიმის დაკისრება მხარეს შეტყობინების წარდგენის ვალდებულებისგან არ ათავისუფლებს — სააგენტო ჯარიმასთან ერთად განსაზღვრავს შეტყობინების წარდგენის ვადას, რომელიც 14 კალენდარულ დღეზე ნაკლები არ უნდა იყოს.
განსაკუთრებით მკაცრი შედეგები მოჰყვება გარიგების აკრძალვის უგულებელყოფას: უარყოფითი გადაწყვეტილების მიუხედავად განხორციელებული კონცენტრაციის შემთხვევაში სააგენტო ჯარიმასთან ერთად სასამართლოს წარუდგენს შუამდგომლობას თავდაპირველი მდგომარეობის აღდგენის მიზნით — კონცენტრაციის გაუქმების შესახებ. ამისთვის მხარეებს შეიძლება დაეკისროთ საწარმოს, წილის, აქტივების, ფასიანი ქაღალდების ან მათი ნაწილის გასხვისების, რეორგანიზაციის განხორციელების ან კონკრეტული ხელშეკრულების შეწყვეტის ვალდებულებები, განსაზღვრული ვადებით.
საქმის მოკვლევის წესი — როგორ იძიებს სააგენტო
კონკურენციის დარღვევის შესახებ საქმის მოკვლევა სააგენტო იწყებს და არაუგვიანეს 6 თვისა იღებს გადაწყვეტილებას; საქმის მნიშვნელობიდან და სირთულიდან გამომდინარე მოკვლევა შეიძლება გაგრძელდეს 18 თვემდე, რაც მხარეებს ვადის ამოწურვამდე არაუგვიანეს 10 სამუშაო დღისა ეცნობებათ. სააგენტოს უფლება აქვს მოითხოვოს მხარეებისგან ინფორმაცია და დოკუმენტაცია, გამოიწვიოს ისინი ახსნა-განმარტებისთვის და სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე ჩაატაროს ადგილზე შემოწმება — დოკუმენტების გაცნობით, ასლების გადაღებით, ახსნა-განმარტების მიღებით და იურიდიულ და ფაქტობრივ საქმიანობათა ადგილებზე დაშვებით.
საბოლოო გადაწყვეტილებამდე იმართება შემაჯამებელი სხდომა: სააგენტო მხარეებს წინასწარ უგზავნის გადაწყვეტილების პროექტსა და საქმის მასალებს, და პოზიციების წარდგენის ვადა 25 სამუშაო დღეზე ნაკლები არ უნდა იყოს — ამ ვადის მოწურვის შემდეგ წარდგენილი ინფორმაცია სააგენტოს შეიძლება აღარ გაითვალისწინოს. მხარეს უფლება აქვს შესთავაზოს პირობითი ვალდებულება — დარღვევის აღმოფხვრის კონკრეტული ქმედება; თუ სააგენტო მას იღებს, საბოლოო გადაწყვეტილება დარღვევის ფაქტის შეფასების გარეშე მიიღება. პირობითი ვალდებულების შეუსრულებლობა ჯარიმით და მოკვლევის განახლებით მთავრდება.
ჯარიმები — რა ღირს კანონის დარღვევა
ანტიკონკურენტული შეთანხმების ან დომინანტური მდგომარეობის ბოროტად გამოყენების შემთხვევაში ჯარიმა არ უნდა აღემატებოდეს მხარის წინა ფინანსური წლის ერთობლივი შემოსავლის 5%-ს, ხოლო დარღვევის საფუძვლის აღმოუფხვრელობისას ან განმეორებისას — 10%-ს. კონცენტრაციის შესახებ შეტყობინების წარდგენის ვალდებულების დარღვევისას ჯარიმა ეკონომიკურ აგენტს არ უნდა აღემატებოდეს ერთობლივი შემოსავლის 5%-ს, ფიზიკურ პირს კი 10 000 ლარის ოდენობით ეკისრება.
ცალკე სანქციები გათვალისწინებულია სააგენტოს გადაწყვეტილებით დადგენილი ვალდებულებების შეუსრულებლობისთვის: თითოეულ ვადაგადაცილებულ დღეზე ჯარიმა არ უნდა აღემატებოდეს საშუალო დღიური ბრუნვის 5%-ს, ხოლო ფიზიკური ან სხვა არაეკონომიკური აგენტისთვის — 500 ლარს დღეში. გარკვეული დარღვევების დადასტურებისას ჯარიმა ერთობლივი შემოსავლის 1%-ს არ აღემატება, განმეორებისას — 3%-ს. ადგილზე შემოწმებაში ხელის შეშლის ან უფლებამოსილ პირთა დაუშვებლობისთვის ჯარიმა 10 000 ლარია, განმეორებისას — 20 000 ლარი. ჯარიმის ოდენობის დადგენისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს დარღვევით გამოწვეული ზიანი, მისი ხანგრძლივობა და სიმძიმე. დაკისრებული ჯარიმა მხარემ 1 თვის ვადაში უნდა გადაიხადოს სახელმწიფო ბიუჯეტში.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის არის სავალდებულო კონცენტრაციის შესახებ შეტყობინების წარდგენა?
როდესაც კონცენტრაციის მონაწილე მხარეთა ინდივიდუალური ან ჯამური ერთობლივი შემოსავალი წინა ფინანსურ წელს საქართველოში აღემატება სააგენტოს წესით დადგენილ ზღვრულ ოდენობას. კონკრეტული ზღვარი განისაზღვრება შეტყობინების წარდგენისა და განხილვის წესით.
რამდენ ხანში განიხილავს სააგენტო შეტყობინებას?
მიღებიდან 10 სამუშაო დღეში ხდება რეგულირებადობის შემოწმება; საფასურის გადახდის დადასტურებიდან განხილვა 25 სამუშაო დღემდე გრძელდება, ვადის გაგრძელების შემთხვევაში — კიდევ 90 კალენდარულ დღემდე. ვადაში გადაწყვეტილების მიუღებლობა დადებით პასუხად ითვლება.
შეიძლება თუ არა გარიგების დახურვა სააგენტოს თანხმობამდე?
არა. განხილვის ვადების ამოწურვამდე ან გადაწყვეტილების მიღებამდე კონცენტრაციის განხორციელება აკრძალულია. უარყოფითი გადაწყვეტილების შემდეგ განხორციელებული გარიგება ჯარიმასთან ერთად კონცენტრაციის გაუქმებით მოჰყვება შედეგს.
რა ჯარიმა ემუქრება შეტყობინების არწარდგენას?
ეკონომიკურ აგენტს — ერთობლივი შემოსავლის 5%-მდე, ფიზიკურ პირს — 10 000 ლარი. ჯარიმა შეტყობინების წარდგენის ვალდებულებას არ აუქმებს.
რომელი კონკრეტული მუხლები არეგულირებს ამ საკითხებს?
კონკურენციის შესახებ კანონის მე-3, მე-11, მე-25 და მე-33 მუხლები — ტერმინები, კონცენტრაციის შესახებ შეტყობინება, საქმის მოკვლევის წესი და ჯარიმები.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი M&A ტრანზაქციებს კონკურენციის კანონის კუთხით თანხმობს: ვაფასებთ, ქმნის თუ არა დაგეგმილი გარიგება კონცენტრაციას და ექცება თუ არა სავალდებულო შეტყობინების რეჟიმში; ვამზადებთ სააგენტოსთან შესატყობინებელ დოკუმენტაციას; ვახორციელებთ განხილვის პროცესში წარმომადგენლობას და ვიცავთ თავს ჯარიმებისა და გარიგების გაუქმების რისკებისგან. დაგვიკავშირდით — მივიღებთ თქვენი გარიგების სპეციფიკაზე მორგებულ, მოქმედ ნორმებზე დაყრდნობილ შეფასებას.