სარკინიგზო სამართლის საფუძვლები
საქართველოს სარკინიგზო ტრანსპორტის კოდექსი განსაზღვრავს სარკინიგზო ტრანსპორტის ფუნქციონირების ეკონომიკურ, სამართლებრივ, ორგანიზაციულ და ტექნოლოგიურ საფუძვლებს, მის ადგილსა და როლს ქვეყნის ეკონომიკასა და სოციალურ სფეროში, აწესრიგებს რკინიგზის მომსახურებით სარგებლობისას წარმოშობილ სამართლებრივ ურთიერთობებს და ადგენს მათ მონაწილეთა უფლება-მოვალეობებსა და პასუხისმგებლობას. კოდექსი ასევე განსაზღვრავს საზოგადოებრივი სარკინიგზო სატრანსპორტო მომსახურების გაწევის წესსა და პირობებს, აგრეთვე საზოგადოებრივი მომსახურების ხელშეკრულების გაფორმების წესსა და პირობებს.
კოდექსის მოქმედება ვრცელდება რკინიგზის სისტემაზე, რკინიგზით მგზავრთა გადაყვანაზე, ტვირთის, ბარგის, ტვირთ-ბარგისა და ფოსტის გადაზიდვაზე, აგრეთვე რკინიგზის სისტემის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებულ საქმიანობაზე. სახელმწიფო ხელს უწყობს სარკინიგზო ტრანსპორტის განვითარებას და, მისი სტრატეგიული და სოციალური როლიდან გამომდინარე, ამ დარგის ფუნქციონირებისთვის ხელსაყრელი პირობების შექმნას — ეს ნორმა სარკინიგზო სამართლის სახელმწიფოებრივ აქცენტს აწესებს.
მართვა და სახელმწიფო ქონება
სარკინიგზო ტრანსპორტის მართვა ხორციელდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. რკინიგზის ყოველწლიურ ხარჯთაღრიცხვას, სამეურნეო გეგმებს — მათ შორის საინვესტიციო და საფინანსო პროგრამებს — და გადასახადების გადახდის შემდეგ დარჩენილი წმინდა მოგების განაწილების წესს შეიმუშავებს და ამტკიცებს რკინიგზის პარტნიორთა კრება კანონმდებლობის შესაბამისად.
ქონებრივი კონტროლის თვალსაზრისით გადამწყვეტი ნორმა მაგისტრალურ ლიანდაგს ეხება: სახელმწიფოს საკუთრებაში არსებული ან/და სახელმწიფოს წილობრივი მონაწილეობით მოქმედი საწარმოს კაპიტალში არსებული ან/და მის ბალანსზე რიცხული, მოქმედი მაგისტრალური სარკინიგზო ლიანდაგისა და მისი დამცავი ზონის გასხვისება დაუშვებელია, გარდა ამ ქონების სახელმწიფოს 50%-ზე მეტი წილობრივი მონაწილეობით მოქმედ საწარმოში განთავსებისა. ამრიგად, ლიანდაგი სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ რჩება და მისი გასხვისება მხოლოდ მკაცრად შეზღუდული ფორმით არის შესაძლებელი.
მგზავრის გადაყვანა და მომსახურება
რკინიგზა ვალდებულია უზრუნველყოს მგზავრის გადაყვანა, ბარგის, ტვირთ-ბარგისა და ფოსტის დანიშნულების ადგილზე დროულად მიტანა, მგზავრის უსაფრთხოება და ხარისხიანი მომსახურება ვაგზალსა და მატარებელში, მგზავრობისთვის აუცილებელი პირობების შექმნა და ბარგის დაცვა. სამგზავრო მატარებლების მოძრაობა ხორციელდება განრიგის მიხედვით; მგზავრთა მომსახურებისთვის განკუთვნილი ვაგონი, ვაგზალი და სხვა ნაგებობები ტექნიკურად გამართული უნდა იყოს და შეესაბამებოდეს სამშენებლო-სანიტარულ და სხვა დადგენილ მოთხოვნებს.
სამგზავრო მატარებლის კატეგორიებია: მოძრაობის სიჩქარის მიხედვით — ჩქარი და სამგზავრო; მსვლელობის მანძილის მიხედვით — საერთაშორისო, მაგისტრალური და რეგიონული. კატეგორიების კრიტერიუმები და სიჩქარე დგინდება მგზავრთა გადაყვანის წესებით. ვაგზალი აღიჭურვება ბაქნით, ფარდულით, ქვეითად მოსიარულეთა გასასვლელი გვირაბითა და გადასასვლელი ხიდით, საბილეთო სალაროთი, ბარგის მიღება-გაცემის სათავსით, მოსაცდელი დარბაზით და სხვა ობიექტებით, ხოლო სასაზღვრო სადგურს — საბაჟო პროცედურების საინჟინრო-ტექნიკური საშუალებებითაც. მგზავრი უზრუნველყოფილი უნდა იყოს გასვლისა და შემოსვლის, მგზავრობის, გადაზიდვის საფასურებისა და სხვა საჭირო ინფორმაციით.

