ტრანსპორტის სამართლის ლიცენზირებადი ბირთვი
ტრანსპორტის სამართალი ფართო დარგია, თუმცა ლიცენზირების შესახებ კანონი მასში სანებართვო რეჟიმის მქონე კონკრეტულ წრეს გამოჰყოფს. ნებართვების სახეების ჩამონათვალში ტრანსპორტთან დაკავშირებული სახეებია: მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში რეგულარული სამგზავრო გადაყვანის ნებართვა და მისი თანხმლივი სახე — საქართველოს დედაქალაქში ან სხვა თვითმმართველ ქალაქში მსუბუქი ავტომობილით, ტაქსით გადაყვანის ნებართვა; სპეციალიზებული ექსპლუატაციის, ანუ საავიაციო სამუშაოების განხორციელების ნებართვა და არარეგულარული საერთაშორისო საჰაერო გადაყვანა-გადაზიდვის ნებართვა; საავტომობილო სამგზავრო გადაყვანის ნებართვა; საერთაშორისო საავტომობილო სატვირთო გადაზიდვის ნებართვა და უცხო ქვეყნის გადამზიდველის მიერ საქართველოს ტერიტორიიდან განხორციელებული ერთჯერადი საერთაშორისო სატვირთო გადაზიდვის ნებართვა დადგენილი კვოტის ზევით. ეს ჩამონათვალი განსაზღვრავს, თუ ტრანსპორტის რომელი სეგმენტი საჭიროებს სახელმწიფო ნებართვას — დანარჩენი სეგმენტები სხვა კანონმდებლობით რეგულირდება.
მუნიციპალიტეტის საზღვრებში რეგულარული გადაყვანა — კონკურსით
მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში რეგულარული სამგზავრო გადაყვანის ნებართვას კონკურსის წესით გასცემს მუნიციპალიტეტის აღმასრულებელი ორგანო. ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვრებში გამცემია თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა, მის მიერ უფლებამოსილი მერიის სტრუქტურული ერთეული ან მუნიციპალიტეტის მიერ დაფუძნებული იურიდიული პირი; სხვა თვითმმართველ ქალაქში — ამ ქალაქის აღმასრულებელი ორგანო, უფლებამოსილი მერიის სტრუქტურული ერთეული ან თვითმმართველი ქალაქის მიერ დაფუძნებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირი. კონკურსში გამარჯვებული ნებართვის მაძიებელი ნებართვის მისაღებად იხდის ნებართვის გაცემის ფასს, ხოლო ამ ნებართვის გაცემისას მოსაკრებელი არ გადაიხდევინება. გაცემის ფასს განსაზღვრავს და კონკურსის ჩატარებისა და ფასის გადახდის წესებს ამტკიცებს მუნიციპალიტეტის წარმომადგენლობითი ორგანო, ხოლო ფასი შესაბამისი მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტში ჩაირიცხება. კონკურსით გაცემა ნიშნავს, რომ ბაზარზე შესვლა პირდაპირი განაცხადით კი არა, შერჩევით ხდება — და ეს შერჩევა ადგილობრივი თვითმმართველობის კომპეტენციაა.
ტაქსი დედაქალაქსა და თვითმმართველ ქალაქებში
საქართველოს დედაქალაქში მსუბუქი ავტომობილით — ტაქსით გადაყვანის ნებართვას გასცემს ქალაქ თბილისის მუნიციპალიტეტის მთავრობა, მის მიერ უფლებამოსილი მერიის სტრუქტურული ერთეული ან მუნიციპალიტეტის მიერ დაფუძნებული იურიდიული პირი, ხოლო სხვა თვითმმართველ ქალაქში — ამ ქალაქის მერიის სტრუქტურული ერთეული ან მის მიერ დაფუძნებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირი. ნებართვის მაძიებელი ამ ნებართვისთვისაც იხდის გაცემის ფასს, მოსაკრებელი კი არ გადაიხდევინება. სანებართვო პირობებს, გაცემის წესს, ფასსა და მის გადახდის წესს დედაქალაქში ამტკიცებს საკრებულო, ხოლო სხვა თვითმმართველ ქალაქში — იმ ქალაქის საკრებულო; ფასი შესაბამისი ქალაქის ბიუჯეტში ჩაირიცხება. ასეთი მოწყობა ტაქსის რეგულირებას ქალაქის დონეზე გადააქვს, რადგან სწორედ ქალაქი ხედავს ადგილობრივ სატრანსპორტო მოთხოვნას.
სატვირთო და საჰაერო მიმართულებები
სატვირთო სეგმენტში ჩამონათვალი ორ სახეს განასხვავებს: საერთაშორისო საავტომობილო სატვირთო გადაზიდვის ნებართვას და უცხო ქვეყნის გადამზიდველის ერთჯერადი გადაზიდვის ნებართვას კვოტის ზევით — ეს უკანასკნელი ზუსტად იმ სიტუაციისთვის არის შექმნილი, როდესაც უცხო გადამზიდველი საქართველოს ტერიტორიიდან ახორციელებს ერთჯერად საერთაშორისო გადაზიდვას დადგენილი კვოტის ფარგლებს გარეთ. საჰაერო მიმართულებით კი ჩამონათვალი მოიცავს სპეციალიზებული ექსპლუატაციის — საავიაციო სამუშაოების — განხორციელების ნებართვას და არარეგულარული საერთაშორისო საჰაერო გადაყვანა-გადაზიდვის ნებართვას. სახეთა ეს დანაწილება ასახავს იმას, რომ სახელმწიფო სხვადასხვა ინტენსივობის კონტროლს სხვადასხვა ტრანსპორტულ სეგმენტზე აწყობს
რა არ არის განსაზღვრული ამ ნორმებით
ამ გვერდის საფუძველში მოქცეული ნორმები ადგენს სახეებს და გამცემ ორგანოებს, მაგრამ არ შეიცავს განაცხადის დეტალურ დოკუმენტთა ჩამონათვალს, კონკურსის პროცედურის კალენდარს ან გაცემის ფასის კონკრეტულ ოდენობას — ფასს და წესებს წარმომადგენლობითი ორგანოები ადგენენ, ხოლო დოკუმენტაციისა და წარმოების ზოგადი წესები ლიცენზირების შესახებ კანონის სხვა ნორმებით დგინდება. ამიტომ კონკრეტული განაცხადამდე გადაამოწმეთ აქტუალური კონკურსის გამოცხადება და მოთხოვნები შესაბამის მუნიციპალიტეტთან.
ამ ჩარჩოს გაგება ტრანსპორტის ოპერატორს ეხმარება იმაში, რომ სანებართვო რეჟიმი არ აღიქვას ერთიან ბარიერად: იგი დანაწილებულია სეგმენტებად და დონეებად. მუნიციპალურ დონეზე გადაწყვეტილებას იღებს ადგილობრივი თვითმმართველობა, რომელიც კონკურსის გამოცხადებით თავად განსაზღვრავს, რომელ მარშრუტებზე და რა პირობებით ეძებს ოპერატორს; ქალაქის დონეზე ტაქსის პირობებს საკრებულო ადგენს; ხოლო საერთაშორისო მიმართულება სახელმწიფო საზღვრის გადაკვეთასთან არის დაკავშირებული. ასეთი სტრუქტურა ოპერატორს ზუსტად უჩვენებს, საითკენ მიმართოს: არა ზოგადი მიმართვა სახელმწიფოსადმი, არამედ კონკრეტული გამცემი ორგანოს განცხადებული პროცედურის გავლა.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ — ტრანსპორტის სამართალთან დაკავშირებით ხშირად დასმული კითხვები.
რომელი ნებართვები უკავშირდება ტრანსპორტს და გადაზიდვას?
ვეტერინარულ კონტროლს დაქვემდებარებული პროდუქციის ტრანზიტისა და იმპორტის ნებართვები, ფიტოსანიტარულ კონტროლს დაქვემდებარებული მცენარეული პროდუქციის იმპორტის ნებართვა, ნარჩენების იმპორტის, ექსპორტისა და ტრანზიტის ნებართვა.
რა ეხება საერთაშორისო კონვენციებს?
მონრეალის ოქმით გათვალისწინებული ოზონის შრის დამშლელი ნივთიერებების იმპორტის, ექსპორტის, რეექსპორტისა და ტრანზიტის ნებართვა; გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებით საერთაშორისო ვაჭრობის შესახებ კონვენციის დანართებში შეტანილი სახეობებით ვაჭრობის წესები.
რა ნებართვები არსებობს სახიფათო და რადიოაქტიურ ტვირთზე?
სამრეწველო დანიშნულების ფეთქებადი მასალების გამოყენების ნებართვა; რადიოაქტიური მასალის ქვეყნის შიგნით შეძენა და მისი იმპორტი, ექსპორტი, ტრანზიტი ან მწარმოებელთან დაბრუნება; რადიოაქტიური ნარჩენების ექსპორტი.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
პირველი: დაადგინეთ თქვენი საქმიანობის ზუსტი სახე — მუნიციპალური რეგულარული გადაყვანა, ტაქსი, საავტომობილო სამგზავრო გადაყვანა თუ საერთაშორისო სატვირთო გადაზიდვა — რადგან ამაზეა დამოკიდებული გამცემი ორგანო და გაცემის ფორმა. მეორე: მუნიციპალური რეგულარული გადაყვანისთვის მოელოდეთ კონკურსი — მის გამოცხადებას და პირობებს წარმომადგენლობითი ორგანო აქვეყნებს. მესამე: ტაქსის ნებართვის პირობები ქალაქის საკრებულოს აქტებით დგინდება — თბილისისთვის და სხვა თვითმმართველი ქალაქებისთვის წესები განსხვავებულია. მეოთხე: გაითვალისწინეთ, რომ ამ ნებართვებზე მოსაკრებელი არ გადაიხდევინება — გადასახადი ერთჯერადი გაცემის ფასის სახით ფიქსირდება და ბიუჯეტში ჩაირიცხება.