ურთიერთდამოკიდებული პირები
საერთაშორისო საგადასახადო დაგეგმვა ეფუძნება ურთიერთდამოკიდებულობის ცნებას: ურთიერთდამოკიდებულად ითვლებიან ის პირები, რომელთა შორის განსაკუთრებული ურთიერთობა შეიძლება გავლენას ახდენდეს მათი ან მათ მიერ წარმოდგენილი პირების საქმიანობის პირობებზე ან ეკონომიკურ შედეგებზე. კანონი ასეთად მიიჩნევს, მაგალითად, ერთი საწარმოს დამფუძნებლებს, თუ მათი ჯამური წილი არანაკლებ 20 პროცენტია; ერთი პირის მეორე საწარმოში პირდაპირ ან არაპირდაპირ მონაწილეობას იმავე ზღვარით; კონტროლს; თანამდებობრივ დაქვემდებარებას; ნათესაობასა და ამხანაგობის წევრობას. ნათესავებად პირველი შტოს მიხედვით ითვლებიან მეუღლე, მშობელი, შვილი, და, ძმა, მეორე შტოთი — მათი მეუღლეები, მშობლები, შვილები, დები და ძმები; სამეურვეო ურთიერთობა გათანაბრებულია ოჯახურ ერთობასთან. ამ ნორმების მიზნებისთვის კონტროლი გულისხმობს სამეთვალყურეო საბჭოს წევრობას, დირექტორობას, დანიშვნის უფლებას და ხმის უფლების მქონე წილის ან აქციების 20 პროცენტის ფლობას.
მუდმივი დაწესებულება
არარეზიდენტის საგადასახადო კვალი საქართველოში ხშირად მუდმივი დაწესებულებით იწყება: ასეთად ითვლება განსაზღვრული ადგილი, რომლის გამოყენებითაც უცხოური საწარმო ან არარეზიდენტი ფიზიკური პირი ნაწილობრივ ან მთლიანად ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას ქვეყანაში, დამოკიდებული წარმომადგენლის ჩათვლით. მუდმივ დაწესებულებას უთანაბრდება სამშენებლო მოედანი, სამონტაჟო ან საამწყობო ობიექტი თანდართული საკონტროლო საქმიანობით, დანადგარები და ხომალდები ბუნებრივი რესურსების დასაზვერად, მართვის ადგილი, ფილიალი, წარმომადგენლობა, განყოფილება, ოფისი, სააგენტო, საამქრო ან საბადო. განსაკუთრებული წესით, უცხოური საწარმოს მუდმივ დაწესებულებად ითვლება სხვა პირის მიერ ამ საწარმოს 3 თვეზე მეტი ხნით მართვაც. ამასთან, მუდმივ დაწესებულებას არ წარმოშობს პროფესიონალური სტატუსის მქონე დამოუკიდებელი შუამავალი, ფასიანი ქაღალდების, წილების ან ქონების მხოლოდ ფლობა, თანამშრომლების მივლინება ან მხოლოდ კონტროლირება; არ მიეკუთვნება მას ისეთი დაწესებულებაც, რომელიც გამოიყენება მხოლოდ საქონლის შენახვის, დემონსტრირების, შესყიდვის, ინფორმაციის შეგროვების ან საერთოდ მოსამზადებელ-დამხმარე ხასიათის საქმიანობისთვის. რეგისტრაციის ვალდებულება ეკისრება საგადასახადო ორგანოს, ხოლო დაწესებულება ასეთად ითვლება რეგისტრაციის, უფლებამოსილების მინდობის ან წარმომადგენლობითი საქმიანობის დაწყების მომენტიდან.
კონტროლირებული ოპერაციები და საბაზრო პრინციპი
თუ საქართველოს საწარმო ერთ ან რამდენიმე ფინანსურ ან კომერციულ ოპერაციას ახორციელებს ურთიერთდამოკიდებულ უცხოურ საწარმოსთან, თითოეული მათგანი თავის დასაბეგრ მოგებას საბაზრო პრინციპის შესაბამისად განსაზღვრავს: ოპერაციის პირობები არ უნდა განსხვავდებოდეს იმ პირობებისგან, რომლებსაც დამოუკიდებელი საწარმოები შედარებად ვითარებაში შეთანხმდებოდნენ. პირობების შეუსაბამობისას ის მოგება, რომელიც საბაზრო პრინციპისას წარმოიშვა მაგრამ არ წარმოიშვა, ჩართულ იქნება დასაბეგრ მოგებაში. ამ წესით ვრცელდება ოპერაციები საწარმოს საკუთარ მუდმივ დაწესებულებასთანაც, და განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ შეღავათიანი დაბეგვრის მქონე ქვეყნის რეზიდენტთან ოპერაცია კონტროლირებულად ითვლება ურთიერთდამოკიდებულობის გარეშეც. საბაზრო ფასის კრიტერიუმებს განსაზღვრავს ფინანსთა მინისტრი.
შეფასების მეთოდები და წინასწარი შეთანხმება
საბაზრო პრინციპის შესამოწმებლად კანონი ხუთ მეთოდს აწესებს: შედარებადი დამოუკიდებელი ფასის, გადაყიდვის ფასის, ფასნამატის, ოპერაციის სუფთა მარჟისა და მოგების გაყოფის მეთოდები, და ფასი განისაზღვრება კონკრეტული შემთხვევისთვის ყველაზე უკეთ მისასადაგებელი მეთოდით. რისკების მართვის ინსტრუმენტია წინასწარი შეთანხმება: გადასახადის გადამხდელის მიმართვის საფუძველზე შემოსავლების სამსახურის უფროსი უფლებამოსილია დადოს ის ოპერაციების დაწყებამდე განსაზღვრული ვადით და მის ფარგლებში წინასწარ იწერება კრიტერიუმები — მეთოდი, შედარებადი ოპერაციები, კორექტირებები, დაშვებები. შეთანხმება ვრცელდება მხოლოდ იმ პირზე, ვისთანაც დაიდო, და თუ პირი მის შესაბამისად მოქმედებს, დაუშვებელია კონტროლირებელი ორგანოს მიერ მისი საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება და გადასახადის ან სანქციის დარიცხვა. ის არ გამოიყენება ფაქტების შეცვლის ან საფუძვლად დადებული ნორმის გაუქმებისას, ხოლო უკუქცევითი ძალის მქონე მძიმე ნორმა ამოქმედებამდე დადებულ შეთანხმებას ვერ შეეხება. დადებისთვის წარმოდგენილი ინფორმაცია საგადასახადო საიდუმლოებაა, და საბაზრო ფასის განცხადებისას პირს პასუხისმგებლობა მხოლოდ შეთანხმების პირობის დარღვევისთვის არ დაეკისრება. ეს ნიშნავს, რომ საბაზრო შეფასების დოკუმენტირება და წინასწარი შეთანხმება ერთად პროგნოზირებადობის ორ ფენას ქმნის: პირველი ფასს შემოწმებისას ასაბუთებს, მეორე წინასწარ აფიქსირებს. სწორედ ამიტომ დაგეგმვა დოკუმენტაციის მომზადებით უნდა იწყებოდეს და არა საგადასახადო შემოწმების მოლოდინით.
ხშირად დასმული კითხვები საგადასახადო დაგეგმვაზე
საერთაშორისო საგადასახადო დაგეგმვის ძირითად კითხვებს ქვემოთ მოჰყვება მოკლე პასუხები კოდექსის საფუძველზე.
ვინ არის ურთიერთდამოკიდებული პირი?
მაგალითად, დამფუძნებლები არანაკლებ 20 პროცენტი ჯამური წილით, მონაწილე არანაკლებ 20 პროცენტით, კონტროლის ან დაქვემდებარების ქვეშ მყოფნი და ნათესავები.
როდის არის არარეზიდენტს მუდმივი დაწესებულება?
როცა განსაზღვრული ადგილით ახორციელებს ეკონომიკურ საქმიანობას, მათ შორის მშენებლობით ან სხვა პირის 3 თვეზე მეტი მართვით; მხოლოდ ფლობა და დამოუკიდებელი შუამავალი არ კმარა.
რა არის საბაზრო პრინციპი?
კონტროლირებული ოპერაციის პირობები დამოუკიდებელ საწარმოებს შორის შეთანხმებად პირობებს უნდა შეესაბამებოდეს; წინააღმდეგ შემთხვევაში მოგება დასაბეგრში ჩაირთვება.
რამდენი შეფასების მეთოდია?
ხუთი — შედარებადი ფასის, გადაყიდვის ფასის, ფასნამატის, სუფთა მარჟისა და მოგების გაყოფის; ირჩევა ყველაზე მისასადაგებელი.
რას იძლევა წინასწარი შეთანხმება?
ფასების კრიტერიუმების წინასწარ განსაზღვრას ოპერაციების დაწყებამდე; მისდამი მოქმედებისას საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება და სანქცია დაუშვებელია.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის საგადასახადო იურისტები დაგეხმარებით ურთიერთდამოკიდებულობის შეფასებაში, მუდმივი დაწესებულების რისკების იდენტიფიკაციაში, კონტროლირებული ოპერაციების დოკუმენტირებასა და მეთოდის შერჩევაში და წინასწარი შეთანხმების მომზადებაში. დაგვიკავშირდით — დაგეგმვა წინასწარ რომ არ მოხდეს, კორექცია და სანქცია მოგვიანებით მოდის.