კომერციული მშენებლობის სამართლებრივი საფუძველი
კომერციული მშენებლობის ურთიერთობები საქართველოში სამოქალაქო კოდექსით დარეგულირებული ნარდობის ხელშეკრულების მოდელზე აიგებს. ამ ხელშეკრულებით მენარდე კისრულობს ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სამუშაოს შესრულებას, ხოლო შემკვეთი ვალდებულია მას შეთანხმებული საზღაური გადაუხადოს. მუხლი 629 სწორედ ამ ძირითად მოდელს აღწერს და ის სამშენებლო ხელშეკრულებების სამართლებრივ ბაზისს წარმოადგენს ყველა იმ შემთხვევაში, როცა შემკვეთს სრულყოფილი შედეგი — აშენებული, გარემონტებული ან გადაკეთებული ობიექტი — სჭირდება. წესი ერთნაირად ვრცელდება მასშტაბის მიუხედავად, ამიტომ ის ოფისის შენობებსაც ეხება და საწყობებსა თუ საწარმოო ობიექტებსაც.
თუ ნარდობა ნაკეთობის დამზადებას ითვალისწინებს და მენარდე მას საკუთარი მიერ შეძენილი მასალით ამზადებს, იგი დამზადებულ ნაკეთობაზე საკუთრებას შემკვეთს გადასცემს, ხოლო გვაროვნული ნივთის დამზადებისას ნასყიდობის წესები გამოიყენება. გასათვალისწინებელია ხარჯთაღრიცხვის საკითხიც: ნარდობასთან დაკავშირებული ხარჯთაღრიცხვის შედგენა არ ანაზღაურდება, თუ შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. ეს წესი პროექტის ბიუჯეტის დაგეგმვისას უნდა ჩაითვალოს, რათა მოსამზადებელი ხარჯების განაწილება მხარეებს შორის წინასწარ იყოს გადაწყვეტილი.
მასალის ხარისხი და ანგარიშვალდებულება
თუ მენარდე სამუშაოს თავისი მასალით ასრულებს, იგი პასუხს აგებს უხარისხო მასალისათვის — მასალის ხარისხის რისკი სწორედ მას აკისრია. თავის მხრივ, შემკვეთის მასალის არასწორი გამოყენებისათვისაც მენარდეა პასუხისმგებელი. მუხლი 646 მას ავალდებულებს, შემკვეთს მასალის ხარჯვის ანგარიში წარუდგინოს და დარჩენილი მასალა დაუბრუნოს. სამშენებლო პრაქტიკაში ეს ნიშნავს, რომ მასალის ხარჯვის აღრიცხვა სიკეთე არაა, არამედ კანონით დადგენილი მოვალეობაა, და მისი არარსებობა დავის დროს მენარდის წინააღმდეგ იმუშავებს.
მენარდის პასუხისმგებლობა შემკვეთის ქონებასთან მიმართებაშიც ვრცელდება: მუხლი 650-ის თანახმად, იგი პასუხს აგებს შემკვეთის ქონების დაღუპვის ან დაზიანებისათვის, მათ შორის გაუფრთხილებლობის დროსაც. სამშენებლო მოედანზე ეს შემკვეთის ტექნიკას, ნივთებსა და არსებულ კონსტრუქციებსაც კი ეხება, ამიტომ უსაფრთხოების წესების დაცვა და ქონების დაცვა მენარდის პირდაპირი სამართლებრივი ვალდებულებაა და არა მხოლოდ კეთილსინდისიერების საკითხი.
გაფრთხილების ვალდებულება და უარის თქმის უფლება
მუხლი 647 მენარდეს ავალდებულებს, დროულად გააფრთხილოს შემკვეთი, რომ შემკვეთისგან მიღებული მასალა უხარისხო და გამოუსადეგარია; რომ შემკვეთის მითითების შესრულების შემთხვევაში ნამუშევარი არამტკიცე ან გამოუსადეგარი იქნება; ანდა რომ არსებობს მენარდისაგან დამოუკიდებელი სხვა გარემოება, რომელიც საფრთხეს უქმნის ნამუშევრის სიმტკიცესა და ვარგისიანობას. გაფრთხილების ვალდებულება რისკების განაწილების ერთ-ერთი ცენტრალური ინსტრუმენტია, რადგან სწორად ინფორმირებული შემკვეთის გადაწყვეტილების შედეგები უკვე შემკვეთს აკისრია.
თუ შემკვეთი დროული გაფრთხილების მიუხედავად შესაბამის ვადაში არ გამოცვლის გამოუსადეგარ ან უხარისხო მასალას, არ შეცვლის მიცემულ მითითებას სამუშაოს შესრულების წესის შესახებ და არ აღმოფხვრის სხვა გარემოებას, რომელსაც ზიანის მიყენება შეუძლია, მენარდეს უფლება აქვს, უარი განაცხადოს ხელშეკრულებაზე და მოითხოვოს ამით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. დროულად და კონკრეტულად დოკუმენტირებული გაფრთხილება სადავო სიტუაციაში ხშირად გადამწყვეტი მტკიცებულება ხდება.