მექანიკოსის გირავნობა ქართულ სამართალში
საერთაშორისო პრაქტიკაში ცნობილი „მექანიკოსის გირავნობა" ნიშნავს ისეთ საგანგებო უზრუნველყოფას, რომელიც სამშენებლო სამუშაოების შესრულების უშუალო შედეგად წარმოიშობა კანონით და დამკვეთის ქონებაზე ავტომატურად ადგება მენარდის მოთხოვნას. აქ სიცხადეა საჭირო: საქართველოს სამართალში ასეთი ავტომატური, სამშენებლო სამუშაოებით თავისიანად წარმოშობადი გირავნობის ინსტიტუტი არ არსებობს. რაც ქართული კანონი სთავაზობს, ესაა ორი რეალური საშუალება: იპოთეკა სამშენებლო მიწის ნაკვეთზე და გირავნობა მოძრავ ნივთზე, ორივე შეთანხმებით და რეგისტრაციით აღწერილი. ამ გვერდი სწორედ ამ ორ რეალურ ინსტრუმენტს და მათ გარშემო არსებულ მოთხოვნებს ხსნის, რათა მენარდემ თავისი გასამრჯელოს უზრუნველყოფა წარმოსახვის ნაცვლად კანონიერ საფუძველზე ააგოს.
იპოთეკა სამშენებლო მიწის ნაკვეთზე
პირველი ინსტრუმენტი სამოქალაქო კოდექსის 635-ე მუხლით არის განსაზღვრული: თუ ხელშეკრულების საგანია ნაგებობა ან ამ ნაგებობის ცალკეული ნაწილები, მაშინ მენარდეს შეუძლია ხელშეკრულებიდან გამომდინარე თავისი მოთხოვნებისთვის მოითხოვოს იპოთეკა სამშენებლო მიწის ნაკვეთზე. ეს ნიშნავს, რომ შენობის მშენებლობის ან მისი ნაწილების შესრულების დროს მენარდეს უფლება აქვს, საკუთარი მოთხოვნები მიწის ნაკვეთით უზრუნველყოს. იპოთეკის ცნება კოდექსის 286-ე მუხლით არის განსაზღვრული: უძრავი ნივთი შეიძლება ისე იქნეს გამოყენებული მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, რომ უზრუნველყოფილ კრედიტორს მიეცეს უფლება, სხვა კრედიტორებთან შედარებით პირველ რიგში მიიღოს თავისი მოთხოვნის დაკმაყოფილება ამ ნივთის რეალიზაციით ან მის საკუთრებაში გადაცემით. იპოთეკა სამომავლო ან პირობით მოთხოვნასთან დაკავშირებითაც შეიძლება გამოიყენებულ იქნეს, თუ იპოთეკის დადგენის მომენტისთვის შესაძლებელია ამ მოთხოვნის განსაზღვრა.
გირავნობა მოძრავ ნივთზე
მეორე ინსტრუმენტი სამოქალაქო კოდექსის 634-ე მუხლია: მენარდეს თავისი მოთხოვნების უზრუნველსაყოფად შეუძლია გამოიყენოს გირავნობის უფლება მის მიერ დამზადებულ ან შეკეთებულ მოძრავ ნივთზე, თუ ეს ნივთი დამზადების ან შეკეთების მიზნით მენარდის მფლობელობაში იმყოფება. ეს წესი საშენებლო სამუშაოების იმ ნაწილს ფარავს, რომელიც მოძრავ ნივთებზე აგებულია: კონსტრუქციები, მოწყობილობები, აღჭურვილობა, რომელიც მენარდემ დაამზადა ან შეაკეთა.
გირავნობის ზოგადი კონსტრუქცია სამოქალაქო კოდექსის 254-ე მუხლით განისაზღვრება: მოვალის ან მესამე პირის მოძრავი ნივთი, რომლის სხვა პირთათვის გადაცემა დასაშვებია, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც ფულადი, ისე არაფულადი მოთხოვნის უზრუნველყოფის საშუალებად, ისე, რომ კრედიტორი, მოგირავნე, იძენს უფლებას დაიკმაყოფილოს მოთხოვნა დაგირავებული ქონების რეალიზაციით ან მხარეთა შეთანხმებით მისი საკუთრებაში მიღებით, თუ მოვალე ვალდებულებას არ შეასრულებს ან არაჯეროვნად შეასრულებს. მოგირავნეს გირავნობის საგნიდან აქვს თავისი მოთხოვნის უპირატესი დაკმაყოფილების უფლება სხვა კრედიტორებთან შედარებით, და გირავნობით შეიძლება სამომავლო ან პირობითი მოთხოვნების უზრუნველყოფაც.