პროექტის დაგვიანების სარჩელი: სასამართლოს გზა და აგება
როცა დაგვიანებული პროექტი მოლაპარაკებით ვეღარ გადაირჩევა, დარჩენილი გზა სასამართლოა, და სარჩელის ძალა მის აგებულებაზეა დამოკიდებული. სამოქალაქო კოდექსი დაგვიანების სარჩელისთვის სრულ კიბეს აწყობს: დამატებითი ვადის დაწესება და უარის თქმა, ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა, მხარეთა შეწყვეტის უფლებები, პროცენტი და ხანდაზმულობა. თითოეული საფეხური თავის პირობებს მოითხოვს, და საფეხურების გამოტოვება სარჩელს მიუწვდომელს ხდის.
სარჩელის სტრუქტურა ამ კიბის მიხედვით იწყობა: ჯერ ფიქსირდება დარღვევა და მისი ხასიათი; შემდეგ წარმოდგენილია დამატებითი ვადის ან გაფრთხილების დოკუმენტაცია; შემდეგ ზიანი — ფაქტობრივი დანაკლისით და მიუღებელი შემოსავლით; და ბოლოს მოთხოვნის ფორმულირება: შესრულება, ზიანი, პროცენტი ან უარის თქმის შედეგები. მტკიცებულებითი ბლოკიც ამავე ლოგიკით ეწყობა: გრაფიკი და მისი ცვლილებები, დამატებითი ვადის ან გაფრთხილების წერილები, შესრულების ფაქტობრივი მოცულობის აქტები და ზიანის გაანგარიშებები ერთმანეთთან თანმიმდევრულად უნდა იყოს დაკავშირებული. სასამართლო იმას ამოწმებს, თუ რამდენად შეესაბამება თითოეული მოთხოვნა ამ ჯაჭვს, და წყვეტილი ჯაჭვი მთლიან სარჩელს ასუსტებს.
დამატებითი ვადა და ხელშეკრულებაზე უარის თქმა
სარჩელის პირველი საფეხური სამოქალაქო კოდექსის 405-ე მუხლია: თუ ხელშეკრულების ერთი მხარე არღვევს ორმხრივი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე ვალდებულებას, მაშინ მეორე მხარეს შეუძლია უარი თქვას ხელშეკრულებაზე ვალდებულების შესრულებისთვის მის მიერ დამატებით განსაზღვრული ვადის უშედეგოდ გასვლის შემდეგ. თუ ვალდებულების დარღვევის ხასიათიდან გამომდინარე დამატებითი ვადა არ გამოიყენება, მაშინ დამატებითი ვადის განსაზღვრას უთანაბრდება გაფრთხილება. თუკი ვალდებულება მხოლოდ ნაწილობრივ დაირღვა, კრედიტორს უარის თქმა მხოლოდ იმ შემთხვევაში შეუძლია, თუ ვალდებულების დარჩენილი ნაწილის შესრულებამ მისთვის დაკარგა ინტერესი. ამავე მუხლით განსაზღვრულია, რომ დამატებითი ვადა ან გაფრთხილება არ არის აუცილებელი, თუ აშკარაა, რომ მას არავითარი შედეგი არ ექნება, ან თუ კრედიტორმა ურთიერთობის გაგრძელება ვალდებულების დროულ შესრულებას დაუკავშირა, ანდა განსაკუთრებული საფუძვლებიდან გამომდინარე ორივე მხარის ინტერესების გათვალისწინებით გამართლებულია ხელშეკრულების დაუყოვნებლივ მოშლა. უარის თქმა დაუშვებელია, თუ დარღვევა უმნიშვნელოა, თუ კრედიტორი თვითონ არის პასუხისმგებელი დარღვევაზე, ან თუ მოთხოვნას უპირისპირდება შესაგებელი, რომელიც მოვალემ უკვე წარადგინა ან დაუყოვნებლივ წარადგენს.
ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა
მეორე საფეხური ზიანია. სამოქალაღო კოდექსის 394-ე მუხლის თანახმად, მოვალის მიერ ვალდებულების დარღვევისას კრედიტორს შეუძლია მოითხოვოს ამით გამოწვეული ზიანის ანაზღაურება; ეს წესი არ მოქმედებს მაშინ, როცა მოვალეს არ ეკისრება პასუხისმგებლობა. ვადის გადაცილებისას კრედიტორს შეუძლია დაუნიშნოს მოვალეს შესრულებისთვის აუცილებელი დრო, და თუ მოვალე ამ დროშიც არ შეასრულებს, კრედიტორს უფლება აქვს შესრულების ნაცვლად ზიანის ანაზღაურება მოითხოვოს. დამატებითი ვადის განსაზღვრა არ არის საჭირო, თუ აშკარაა, რომ მას შედეგი არ მოჰყვება, ან როცა განსაკუთრებული გარემოებები ორივე მხარის ინტერესების გათვალისწინებით ზიანის დაუყოვნებლივ მოთხოვნას ამართლებს.