სათემო ორგანიზაციის ორი ლეგალური სახე
სათემო ორგანიზაციას საქართველოში ორი ლეგალური სახე აქვს: არარეგისტრირებული კავშირი (გაერთიანება), რომელიც იურიდიული პირი არ არის, და რეგისტრირებული არასამეწარმეო იურიდიული პირი, რომელიც წევრობაზეა დაფუძნებული. ამ გვერდის ღირებულება სწორედ ამ ორ სახეს შორის კონტრასტსა და არჩევანშია: ერთი მხრივ, მეზობლების არაფორმალური გაერთიანება საერთო საქმეზე უკანონო არ არის; მეორე მხრივ, მისი შესაძლებლობები და რისკები სრულიად განსხვავდება რეგისტრირებული ორგანიზაციისგან. ცალკე სათემო ორგანიზაციების კანონი ან რეესტრი არ არსებობს — ყველაფერი სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი ნორმებით წყდება.
არარეგისტრირებული კავშირი — მუხლი 39
მუხლი 39 არარეგისტრირებული კავშირის (გაერთიანების) რეჟიმს განსაზღვრავს და მისი ოთხი წესი გადამწყვეტია. პირველი: მოწყობისა და სტრუქტურის საკითხები განისაზღვრება წევრთა ურთიერთშეთანხმებით — კავშირი იურიდიული პირი არ არის. მეორე: წევრთა საწევრო შესატანები და ამ შესატანებით შეძენილი ქონება შეადგენს კავშირის საერთო ქონებას. მესამე: კავშირი სასამართლოში ან სასამართლოსგარე ურთიერთობებში წარმოდგენილი შეიძლება იყოს თავისი წევრებით ან საამისოდ უფლებამოსილი პირებით. მეოთხე — ყველაზე მნიშვნელოვანი: კრედიტორების მოთხოვნები შეიძლება დაკმაყოფილდეს კავშირის საერთო ქონებიდან, ამასთანავე პერსონალურად და, როგორც სოლიდარული მოვალეები, პასუხს აგებენ ის პირებიც, რომლებიც მოქმედებდნენ კავშირის სახელით. პირადი პასუხისმგებლობა სოლიდარობით — ეს არის ფასი, რომელსაც არარეგისტრირებული ფორმა იხდის სიმარტივის სანაცვლოდ. ამასთან, კავშირის სახელით მოქმედება საერთო წესებით არ წყდება: წარმომადგენლობის ფორმატს თავად წევრები განსაზღვრავენ თავიანთი შეთანხმებით, და სწორედ ეს შეთანხმება ხდება ის დოკუმენტი, რომელსაც მესამე პირები და სასამართლო იხსენიებენ კონფლიქტის დროს. ამიტომ არარეგისტრირებული კავშირისთვისაც წერილობითი შეთანხმება — თუნდაც მარტივი — რისკების მართვის პირველი ინსტრუმენტია.
რეგისტრირებული ფორმა — მუხლები 24 და 29
მეორე გზა რეგისტრაციაა: იურიდიული პირი, რომლის მიზანია არასამეწარმეო საქმიანობა, რეგისტრირდება სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით (მუხლი 24). წევრობაზე დაფუძნებული არასამეწარმეო იურიდიული პირი სწორედ ის ფორმაა, რომელიც სათემო ორგანიზაციას იურიდიული ხასიათის, საკუთარი ქონებისა და შეზღუდული პასუხისმგებლობის საშუალებას აძლევს. რეგისტრაციისთვის საჭიროა პარტნიორთა შეთანხმება და განცხადება; სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაში მიეთითება საქმიანობის მიზანი, წევრად მიღების, გასვლისა და გარიცხვის წესი, რეორგანიზაციის ან ლიკვიდაციის გადაწყვეტილების მიმღები ორგანო და ხელმძღვანელი ორგანოს შექმნის წესი და უფლებამოსილების ვადა (მუხლი 29).
ხელმძღვანელობა და წარმომადგენლობა — მუხლი 35
რეგისტრირებული ორგანიზაციის ხელმძღვანელობა ორგანიზაციის სახელით გადაწყვეტილებების მიღებას ნიშნავს, წარმომადგენლობა კი — მესამე პირებთან ურთიერთობაში გამოსვლას. დამფუძნებელი ან წევრი უფლებამოსილია ერთ პირს მიანიჭოს საქმეების ერთპიროვნულად გაძღოლის უფლებამოსილება ან დააწესოს ორი ან მეტი პირის ერთობლივი ხელმძღვანელობა ან წარმომადგენლობა; თუ სარეგისტრაციო დოკუმენტაციით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილება გულისხმობს წარმომადგენლობითსაც. ორგანიზაციული სტრუქტურა წესდებით მოწესრიგდება, რომელიც სათანადო წესით დამოწმებას საჭიროობს; ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილებების წარმოშობა-შეწყვეტაზე ვრცელდება მეწარმეთა შესახებ კანონის ზოგადი წესები.
როგორ ავირჩიოთ ფორმა
არჩევანი ფუნქციაზეა დამოკიდებული: თუ საქმიანობა შემოიფარგლება საერთო ინტერესების კოორდინაციით და მცირე მასშტაბით, არარეგისტრირებული კავშირი შეიძლება საკმარისი იყოს — მაგრამ აქტიური გარიგებებისა და ხელშეკრულებების შემთხვევაში პირადი, სოლიდარული პასუხისმგებლობა მალევე ხდება არაპროპორციული რისკი. რეგისტრირებული ფორმა კონკრეტულ სარგებელს იძლევა: ორგანიზაცია საკუთარი ქონებით პასუხს აგებს და არა წევრები პირადად, სახელის გამოყენება ხელშეკრულებებისთვის ხდება შესაძლებელი და სტრუქტურა საჯარო და გამჭვირვალე ხდება. გარდა ამისა, რეგისტრირებული ფორმა სათემო ორგანიზაციას გრანტებთან და დონორებთან მუშაობის საშუალებასაც აძლევს: ფორმალური ხელშეკრულების გაფორმება და ანგარიშვილობა იურიდიულ პირზეა აგებული, და არა კერძო პირების ჯგუფზე. სოლიდარული პასუხისმგებლობის რისკი კი — რომელიც არარეგისტრირებულ ფორმაში თითოეულ აქტიურ წევრს ეხება — თავისთავად ქრება.
ხშირად დასმული კითხვები
უნდა დარეგისტრირდეს თუ არა ყველა სათემო გაერთიანება?
არა — არარეგისტრირებული კავშირი ლეგალურია; მაგრამ ის იურიდიული პირი არ არის და მისი სახელით მოქმედი პირები პერსონალურად, სოლიდარულად პასუხობენ.
ვის ეკუთვნის არარეგისტრირებული კავშირის ქონება?
საწევრო შესატანებით შეძენილი ქონება კავშირის საერთო ქონებას შეადგენს.
რა სჭირდება რეგისტრაციას?
პარტნიორთა შეთანხმება და განცხადება მიზნის, წევრობის წესისა და ორგანოების მითითებით.
რა შეზღუდვა აქვს ხელმძღვანელობას?
ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილება გადაწყვეტილებების მიღებას გულისხმობს; თუ დოკუმენტებით სხვა არ არის თქმული, ის წარმომადგენლობასაც მოიცავს.
ვინ პასუხობს არარეგისტრირებული გაერთიანების ვალდებულებებზე?
კრედიტორების მოთხოვნები შეიძლება ჯერ საერთო ქონებიდან კმაყოფილდეს — ის წევრთა საწევრო შესატანებითა და ამ შესატანებით შეძენილი ქონებისგან შედგება; პირადად და, როგორც სოლიდარული მოვალეები, პასუხს აგებენ ის პირებიც, რომლებიც გაერთიანების (კავშირის) სახელით მოქმედებდნენ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
სათემო ორგანიზაციის ფორმის არჩევანი და რეგისტრაცია მოითხოვს სტრუქტურის, ქონებისა და პასუხისმგებლობის წინასწარ გააზრებას. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ არასამეწარმეო სამართლის სპეციალისტს, რომელიც შეაფასებს თქვენს სიტუაციას და მოამზადებს სრულ პაკეტს. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება. ერთად გავაზრებთ სტრუქტურას, წესდებას, წარმომადგენლობის წესს და რეგისტრაციის სრულ პაკეტს.