უფლებადაცვითი ორგანიზაციის იურიდიული საფუძველი
უფლებადაცვითი თუ საადვოკატო მიზნების მატარებელი ორგანიზაცია საქართველოში არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირის ფორმით იქმნება. სამოქალაქო კოდექსის მე-24 მუხლი იურიდიულ პირს განსაზღვრავს როგორც განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად შექმნილ, საკუთარი ქონების მქონე, ორგანიზებულ წარმონაქმნს, რომელიც თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს, საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და სასამართლოში გამოდის მოსარჩელედაც და მოპასუხედაც. კანონის თანახმად, იურიდიული პირი შეიძლება იყოს კორპორაციულად ორგანიზებული, წევრობაზე დაფუძნებული, წევრთა მდგომარეობაზე დამოკიდებული ან მისგან დამოუკიდებლი. არასამეწარმეო საქმიანობის მიზნის მქონე იურიდიული პირი უნდა დარეგისტრირდეს ამ კოდექსით დადგენილი წესით, და სწორედ ეს გზა ქმნის უფლებადაცვითი ორგანიზაციის დაფუძნების სამართლებრივ ჩარჩოს. არასამეწარმეო ფორმა ამოცანას ზუსტად ერგება, რადგან საზოგადოებრივი გავლენის მიზნები მოგების განაწილებას არ გულისხმობს: იგი საშუალებას აძლევს ჯგუფს, კანონიერად გამოვიდეს საზოგადოებრივი ინტერესის დაცვით, შეიძინოს ქონება, დადოს ხელშეკრულებები და სასამართლოში დაიცვას როგორც საკუთარი, ისე მათი უფლებების დაცვის მიზნით მიმართველ პირთა ინტერესები.
რეგისტრაციის პირობები და სადამფუძნებლო დოკუმენტაცია
სამოქალაქო კოდექსის მე-29 მუხლი აწესრიგებს არასამეწარმეო იურიდიული პირის რეგისტრაციას: დაინტერესებული პირი მარეგისტრირებელ ორგანოს წარუდგენს პარტნიორთა შეთანხმებას და განცხადებას, რომელიც უნდა შეიცავდეს მეწარმე იურიდიული პირის რეგისტრაციისთვის დადგენილ სავალდებულო მონაცემებს. სადამფუძნებლო დოკუმენტაციაში უნდა მიეთითოს ორგანიზაციის საქმიანობის მიზანი — უფლებადაცვითი ორგანიზაციის შემთხვევაში ეს არის ადამიანის უფლებების დაცვის, მათი წარმოდგენისა და საზოგადოებრივი კონტროლის ამოცანები —, წევრად მიღების, წევრობიდან გასვლისა და გარიცხვის წესი, თუ ორგანიზაცია წევრობაზეა დაფუძნებული, რეორგანიზაციის ან ლიკვიდაციის შესახებ გადაწყვეტილების მიმღები ორგანო, გადაწყვეტილების მიღების წესი და პროცედურა, აგრეთვე ხელმძღვანელი ორგანოს არჩევის წესი და უფლებამოსილების ვადა. რეგისტრაციასთან ერთად მარეგისტრირებელი ორგანო ერთიანი ელექტრონული პორტალის ფარგლებში ორგანიზაციის ელექტრონულ მისამართსაც ქმნის, ხოლო ორგანიზაცია უფლებამოსილია დარეგისტრიროს ტელეფონის ნომერი ან ელექტრონული ფოსტის მისამართი ელექტრონული შეტყობინებებისთვის, რომლის გაგზავნაც შესაბამისი პირისთვის ჩაბარებად მიიჩნევა. სადამფუძნებლო დოკუმენტაციის ხარისხი აქ გადამწყვეტია: ბუნდოვანი მიზანი ან დაურეგულირებელი სტრუქტურა მოგვიანებით დავებს ბადებს და დონორებთან ურთიერთობასაც ართულებს.