ჭარბტენიანი ტერიტორიები და ეკოსისტემების დაცვა
ჭარბტენიანი ტერიტორიები — ჭაობები, წყაროსთავები, წყალსატევებისა და მდინარეების სათავეები — გარემოს დაცვის შესახებ კანონით დაცვის ექვემდებარე ეკოსისტემათა სიაში პირდაპირ არიან ჩამოთვლილნი. ეს გვერდი აღწერს ამ ჩამონათვალს, იშვიათ სახეობათა დაცვის ინსტრუმენტებს და დაცული ტერიტორიების სისტემას — სამ იარუსს, რომლებიც ერთად ჭარბტენიან ტერიტორიას იცავს.
დაცვის ექვემდებარე ობიექტების სია
ბუნებრივი ეკოსისტემები, ლანდშაფტები და ტერიტორიები დაცული უნდა იყოს დაბინძურების, დარღვევის, დაზიანების, დეგრადაციის, გამოფიტვისა და დაშლისაგან. დაცვას ექვემდებარება: ზღვის სანაპირო ზოლი; ჭაობები, წყაროსთავები, წყალსატევების, მდინარეების სათავეები, მყინვარები, მღვიმეები; სუბალპური და ჭალის ტყეები; ძვირფასი ტყის მასივები; მწვანე ზონის ტყეები; სანიტარული დაცვის ზონები და ტერიტორიები. ჭარბტენიანი ტერიტორიების დაცვის მიზნით ეს ჩამონათვალი განსაზღვრავს იმ ობიექტთა წრეს, რომლებთან ჩარევაც გარემოს დაცვის ნორმების გათვალისწინებით ხდება.
იშვიათი სახეობები — წითელი ნუსხა და წითელი წიგნი
გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი გარეული ცხოველები და ველური მცენარეები რეგისტრირებულნი არიან საქართველოს „წითელ ნუსხასა“ და „წითელ წიგნში“, ხოლო მათი შედგენის წესი საქართველოს კანონმდებლობით განისაზღვრება. ჭარბტენიან ტერიტორიებს ხშირად სწორედ ისინი ასახელებენ სახეობათა ბინადრობის სფეროდ — ამიტომ წითელ ნუსხაში შესვლა ჭარბტენიანი ნაკრების დაცვის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კრიტერიუმია.
დაცული ტერიტორიების სისტემა
დაცული ტერიტორიების სისტემის ჩამოყალიბება ემსახურება თვითმყოფადი ბუნებრივ-კულტურული გარემოსა და მისი ცალკეული კომპონენტების დაცვასა და შენარჩუნებას. კანონი ამყარებს დაცული ტერიტორიების კატეგორიებს, რომლებიც ამ სისტემას ორგანიზებულ სტრუქტურას აძლევს. ჭარბტენიანი ტერიტორიისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ მისი დაცვის ერთ-ერთი გზა სწორედ ამ კატეგორიებში მოქცევა და შესაბამისი მართვის რეჟიმია.
ჭარბტენიანი ტერიტორიების დაცვის სამი იარუსი ერთმანეთს ავსებს: ეკოსისტემების დაცვის ზოგადი ჩამონათვალი ზღუდავს ნებისმიერ ზემოქმედებას; წითელი ნუსხა განსაზღვრავს იშვიათი სახეობების განსაკუთრებულ რეჟიმს; და დაცული ტერიტორიების სისტემა იცავს ყველაზე ღირებულ ნაკრებებს მუდმივი მართვის ჩარჩოთი. ერთად ისინი ქმნიან იმ მთლიან სურათს, რომლითაც ჭარბტენიანი ტერიტორიის იურიდიული ბედი წყდება.
კანონი დაცული ტერიტორიების კატეგორიებსაც ზუსტად ასახელებს: სახელმწიფო ნაკრძალი, ეროვნული პარკი, ბუნების ძეგლი, აღკვეთილი, დაცული ლანდშაფტი და მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია. დასაშვებია აგრეთვე საერთაშორისო ქსელში ჩართული კატეგორიების — ბიოსფერული რეზერვატის, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნისა და საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიის — არსებობა; ბოლო კატეგორია ჭარბტენიან ტერიტორიებს პირდაპირ ეხება. დაცული ტერიტორიები ქმნება საქართველოს პარლამენტის გადაწყვეტილებით.