წარმოშობის სერტიფიცირების სამართლებრივი ბაზა
საქონლის წარმოშობის დადგენა და დადასტურება საბაჟო სამართლის ერთ-ერთი ფუნდამენტური ინსტიტუტია. მოქმედი საგადასახადო კოდექსის ჩარჩოში წარმოშობა განისაზღვრება საქონლის საქართველოს საბაჟო ტერიტორიაზე შემოტანისას ან გატანისას ვაჭრობაში დამცავი ღონისძიებების განხორციელების მიზნით. ამავე კოდექსის მუხლი 24 საგარეო ვაჭრობის მონაწილეებს აძლევს საშუალებას, წინასწარ მიიღონ გადაწყვეტილება სასაქონლო ნომენკლატურისა და წარმოშობის შესახებ, ხოლო ფინანსთა მინისტრი უფლებამოსილია განსაზღვროს სხვა ფაქტორების შესახებ წინასწარი გადაწყვეტილებების გამოცემის შემთხვევებიც.
წარმოშობის სერტიფიცირების პრაქტიკული მნიშვნელობა იმაშია, რომ სწორად გაფორმებული დოკუმენტი ადგენს საქონლის საბაჟო-სატარიფო რეჟიმს: იმპორტის გადასახადის ოდენობას, პრეფერენციული შეღავათების ხელმისაწვდომობას და არასატარიფო ღონისძიებების გამოყენებას. შეცდომა წარმოშობის დადგენაში ნიშნავს ხელახალ კვალიფიკაციას, დამატებით გადასახადებს და ხშირად — ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობასაც.
არაპრეფერენციული და პრეფერენციული წარმოშობა
წარმოშობა შეიძლება იყოს არაპრეფერენციული ან პრეფერენციული. არაპრეფერენციული წარმოშობა გამოიყენება იმპორტის გადასახადის მიზნისთვის — გარდა საერთაშორისო ხელშეკრულებით გათვალისწინებული შეღავათით სარგებლობისა — და საგარეო ვაჭრობის მარეგულირებელი არასატარიფო ღონისძიებების განხორციელებისთვის. საქონელს მიენიჭება არაპრეფერენციული წარმოშობა და ითვლება იმ ქვეყანაში წარმოშობილად, სადაც ის მთლიანად არის მიღებული, ან სადაც მან ბოლო მნიშვნელოვანი ტრანსფორმაცია განიცადა, როდესაც მის წარმოებაში ერთზე მეტი ქვეყანა მონაწილეობდა.
პრეფერენციული წარმოშობის განსაზღვრის კრიტერიუმები და წესი, აგრეთვე პრეფერენციული წარმოშობის დამადასტურებელი დოკუმენტის ფორმა და შევსების წესი განისაზღვრება საქართველოს შესაბამისი საერთაშორისო ხელშეკრულებით — ეს ნიშნავს, რომ თითოეული სავაჭრო რეჟიმისთვის ცალკე უნდა შემოწმდეს შესაბამისი შეთანხმების მოთხოვნები.
დადასტურება და საბაჟო კონტროლი
თუ საბაჟო დეკლარაციაში მითითებულია ინფორმაცია წარმოშობის ქვეყნის შესახებ, საბაჟო ორგანომ დეკლარანტს შეიძლება წარმოშობის დადასტურება მოსთხოვოს. თუ დადასტურება კანონმდებლობით მოითხოვება, გონივრული ეჭვის არსებობისას საბაჟო ორგანოს შეუძლია მოითხოვოს დამატებითი მტკიცებულებები იმის დასარწმუნებლად, რომ ინფორმაცია წარმოშობის განსაზღვრის შესაბამისი წესების მიხედვითაა მითითებული. საქართველოში წარმოშობის სტატუსის მქონე საქონლის დადასტურებელი დოკუმენტის გაცემის პროცედურები კი მთავრობის დადგენილებით რეგულირდება.
ექსპორტიორისთვის ეს ნიშნავს: დეკლარაციაში მითითებული თითოეული მონაცემი უნდა იყოს დასაბუთებული დოკუმენტურად. გონივრული ეჭვის სტანდარტი საბაჟოს ფართო შემოწმების საშუალებას აძლევს, ამიტომ მზად უნდა იყოს წარმოებითი დოკუმენტაცია, მიწოდების ჯაჭვის მტკიცებულებები და ტექნოლოგიური პროცესების აღწერა.