როგორ იცავს კანონი გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობებს
გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ ველურ ბუნებას საქართველოს კანონმდებლობა სამი დონით იცავს: აღწერს ზოგად ლიცენზირებას გარემოდან ამოღებაზე, რეგისტრაციას წითელ ნუსხასა და წითელ წიგნში და დაცულ ტერიტორიებთან დაკავშირებულ სივრცულ დაცვას. კერძოდ, კანონით ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა რესურსების თვითაღწარმოებისა და ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებისთვის მათი გარემოდან ამოღება მკაცრად ლიმიტირებულია და ლიცენზირებას ექვემდებარება — ერთადერთი გამონაკლისია ტყის კოდექსით გათვალისწინებული ტყის მართვის ორგანოს ხეტყის დამზადების მიზნით ჩატარებული აუქციონის შედეგად ხეტყის დამზადების უფლების მინიჭება.
ლიცენზირებასთან ერთად კანონი ზოგად აკრძალვასაც აწესებს: აკრძალულია ყოველი ქმედება, რომელმაც შეიძლება ზიანი მიაყენოს ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა სამყაროს, საბინადრო გარემოს, გამრავლების არეალებს და სამიგრაციო გზებს. ეს ნორმა ლიცენზიის ფარგლებსაც აღემატება: თუნდაც ლეგალური საქმიანობის ფონზე, საბინადრო გარემოს დაზიანება თავად აკრძალული ქმედებაა. ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა დაცვისა და სარგებლობის წესს კი საქართველოს კანონმდებლობა ადგენს.
წითელი ნუსხა და წითელი წიგნი
გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი გარეული ცხოველები და ველური მცენარეები რეგისტრირებულნი არიან საქართველოს „წითელ ნუსხასა“ და „წითელ წიგნში“. ეს ორი რეესტრი სახელმწიფოს საფუძვლიან ინსტრუმენტია: მათში ჩაწერა ნიშნავს, რომ სახეობა ობიექტურად აღიარებულია საფრთხის ქვეშ მყოფად და მისი სარგებლობის ყველა საკითხი შესაბამისი სიფრთხილით უნდა გადაწყდეს. „წითელი ნუსხისა“ და „წითელი წიგნის“ შედგენის წესი განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით.
დაცული ტერიტორიების კატეგორიები
სივრცული დაცვის ქსელს ქმნის დაცული ტერიტორიები. კანონით დაცული ტერიტორიების კატეგორიებია: სახელმწიფო ნაკრძალი, ეროვნული პარკი, ბუნების ძეგლი, აღკვეთილი, დაცული ლანდშაფტი და მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია. თითოეულ კატეგორიას საკუთარი დაცვის რეჟიმი აქვს — ზოგი მკაცრად გამორიცხავს რაიმე სახის სარგებლობას, ზოგი ზონირებულ მიდგომას ეყრდნობა, თუმცა ამ გვერდის საფუძველზე დეტალური ზონირების წესები ცალკე კანონმდებლობით რეგულირდება.
საერთაშორისო განზომილებაც გათვალისწინებულია: საქართველოში დასაშვებია დაცული ტერიტორიების საერთაშორისო ქსელში ჩართული კატეგორიების — ბიოსფერული რეზერვატის, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნის და საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიის — არსებობა. ეს ნიშნავს, რომ ქართული დაცული ტერიტორიების ნაწილი საერთაშორისოდ აღიარებულ სტანდარტებსა და ქსელებშია ჩართული და შესაბამისი საერთაშორისო ვალდებულებებით არის დაცული.
საერთაშორისო ქსელებში ჩართული კატეგორიების არსებობა პრაქტიკულადაც აისახება: ბიოსფერული რეზერვატი ბუნების დაცვისა და მდგრადი გამოყენების საერთაშორისო კონცეფციაზეა აწყობილი, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბანი განსაკუთრებული უნივერსალური ღირებულების აღიარებას ნიშნავს, ხოლო საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორია წყლის ეკოსისტემების გლობალურ დაცვას ემსახურება — თითოეული მათგანი დამატებით საერთაშორისო ვალდებულებებითაა დაცული. ამგვარად, გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობათა დაცვა ეროვნულ და საერთაშორისო დონეებზე პარალელურად ხდება.