როგორ იცავს კანონი გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობებს
გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ ველურ ბუნებას საქართველოს კანონმდებლობა სამი დონით იცავს: აღწერს ზოგად ლიცენზირებას გარემოდან ამოღებაზე, რეგისტრაციას წითელ ნუსხასა და წითელ წიგნში და დაცულ ტერიტორიებთან დაკავშირებულ სივრცულ დაცვას. კერძოდ, კანონით ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა რესურსების თვითაღწარმოებისა და ბიომრავალფეროვნების შენარჩუნებისთვის მათი გარემოდან ამოღება მკაცრად ლიმიტირებულია და ლიცენზირებას ექვემდებარება — ერთადერთი გამონაკლისია ტყის კოდექსით გათვალისწინებული ტყის მართვის ორგანოს ხეტყის დამზადების მიზნით ჩატარებული აუქციონის შედეგად ხეტყის დამზადების უფლების მინიჭება.
ლიცენზირებასთან ერთად კანონი ზოგად აკრძალვასაც აწესებს: აკრძალულია ყოველი ქმედება, რომელმაც შეიძლება ზიანი მიაყენოს ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა სამყაროს, საბინადრო გარემოს, გამრავლების არეალებს და სამიგრაციო გზებს. ეს ნორმა ლიცენზიის ფარგლებსაც აღემატება: თუნდაც ლეგალური საქმიანობის ფონზე, საბინადრო გარემოს დაზიანება თავად აკრძალული ქმედებაა. ველურ მცენარეთა და გარეულ ცხოველთა დაცვისა და სარგებლობის წესს კი საქართველოს კანონმდებლობა ადგენს.
წითელი ნუსხა და წითელი წიგნი
გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი გარეული ცხოველები და ველური მცენარეები რეგისტრირებულნი არიან საქართველოს „წითელ ნუსხასა“ და „წითელ წიგნში“. ეს ორი რეესტრი სახელმწიფოს საფუძვლიან ინსტრუმენტია: მათში ჩაწერა ნიშნავს, რომ სახეობა ობიექტურად აღიარებულია საფრთხის ქვეშ მყოფად და მისი სარგებლობის ყველა საკითხი შესაბამისი სიფრთხილით უნდა გადაწყდეს. „წითელი ნუსხისა“ და „წითელი წიგნის“ შედგენის წესი განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით.
დაცული ტერიტორიების კატეგორიები
სივრცული დაცვის ქსელს ქმნის დაცული ტერიტორიები. კანონით დაცული ტერიტორიების კატეგორიებია: სახელმწიფო ნაკრძალი, ეროვნული პარკი, ბუნების ძეგლი, აღკვეთილი, დაცული ლანდშაფტი და მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია. თითოეულ კატეგორიას საკუთარი დაცვის რეჟიმი აქვს — ზოგი მკაცრად გამორიცხავს რაიმე სახის სარგებლობას, ზოგი ზონირებულ მიდგომას ეყრდნობა, თუმცა ამ გვერდის საფუძველზე დეტალური ზონირების წესები ცალკე კანონმდებლობით რეგულირდება.
საერთაშორისო განზომილებაც გათვალისწინებულია: საქართველოში დასაშვებია დაცული ტერიტორიების საერთაშორისო ქსელში ჩართული კატეგორიების — ბიოსფერული რეზერვატის, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბნის და საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორიის — არსებობა. ეს ნიშნავს, რომ ქართული დაცული ტერიტორიების ნაწილი საერთაშორისოდ აღიარებულ სტანდარტებსა და ქსელებშია ჩართული და შესაბამისი საერთაშორისო ვალდებულებებით არის დაცული.
საერთაშორისო ქსელებში ჩართული კატეგორიების არსებობა პრაქტიკულადაც აისახება: ბიოსფერული რეზერვატი ბუნების დაცვისა და მდგრადი გამოყენების საერთაშორისო კონცეფციაზეა აწყობილი, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბანი განსაკუთრებული უნივერსალური ღირებულების აღიარებას ნიშნავს, ხოლო საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორია წყლის ეკოსისტემების გლობალურ დაცვას ემსახურება — თითოეული მათგანი დამატებით საერთაშორისო ვალდებულებებითაა დაცული. ამგვარად, გადაშენების საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობათა დაცვა ეროვნულ და საერთაშორისო დონეებზე პარალელურად ხდება.
ვინ ქმნის დაცულ ტერიტორიებს
დაცული ტერიტორიები იქმნება საქართველოს პარლამენტის გადაწყვეტილებით. ეს მნიშვნელოვანი კონსტიტუციური დონის გადაწყვეტილებაა: ტერიტორიის დაცვის რეჟიმი არც მინისტრის ბრძანებით დგება და არც ადგილობრივი ორგანოს აქტით — სახელმწიფოს უმაღლესი წარმომადგენლობითი ორგანოს გადაწყვეტილებაა. ამიტომ დაცული ტერიტორიების შექმნა და მათი კატეგორიის შეცვლა სამართლებრივად სტაბილური სტატუსია.
დაცული ტერიტორიების კატეგორიები ერთმანეთისგან სარგებლობის დაშვებული ინტენსივობით განირჩევა: სახელმწიფო ნაკრძალი ყველაზე მკაცრი რეჟიმის ტერიტორიაა და მისი ბუნებრივი კომპლექსების შენარჩუნებას ემსახურება; ეროვნული პარკი დაცვისა და ვიზიტორებისთვის განკუთვნილი სივრცის შეთავსებას ითვალისწინებს; ბუნების ძეგლი ცალკეულ ბუნებრივ წარმონაქმნს ატყობინებს; აღკვეთილი გარკვეული რესურსების დაცვისთვის არის შექმნილი; დაცული ლანდშაფტი ბუნების დაცვას ტრადიციულ მიწათსარგებლობასთან თავსდებს; მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია კი დაცვისა და მეურნეობრივი ინტერესების ბალანსზეა აწყობილი. საერთაშორისო კატეგორიები — ბიოსფერული რეზერვატი, მსოფლიო მემკვიდრეობის უბანი და საერთაშორისო მნიშვნელობის ჭარბტენიანი ტერიტორია — ამ ეროვნულ ჩარჩოს საერთაშორისო აღიარების ფენას ამატებს.
ლიცენზირების გამონაკლისიც საყურადღებოა: ხეტყის დამზადების უფლება ტყის კოდექსით გათვალისწინებული ტყის მართვის ორგანოს აუქციონით მიიღწევა და ამ შემთხვევაში გარემოს კანონით დადგენილი ლიცენზია აღარ ითხოვება. ეს ნიშნავს, რომ საკითხში გასაგებია ინსტიტუციური გამიჯვნაც: საერთო ლიცენზირებადი რეჟიმი გარემოს კანონმდებლობას ექვემდებარება, ტყის რესურსის სპეციფიკური ნაწილი კი სატყეო კანონმდებლობის საკუთარ ინსტრუმენტს იყენებს. მაძიებლისთვის აქედან გამომდინარეობს პირველი კითხვაც: რომელ ინსტიტუტს მიმართავს საერთოდ.
რას ნიშნავს ეს სახეობების დაცვისთვის
სამივე ინსტრუმენტი ერთად ქმნის დაცვის სრულ სისტემას. ლიცენზირება აკონტროლებს გარემოდან ამოღებას; წითელი ნუსხა და წითელი წიგნი აფიქსირებს, რომელი სახეობები არიან საფრთხის ქვეშ; დაცული ტერიტორიები კი იმ სივრცეს უზრუნველყოფს, სადაც საბინადრო გარემო, გამრავლების არეალები და სამიგრაციო გზები მთლიანად არის დაცული. საქმიანობის დაგეგმვისას — იყოს ეს მშენებლობა, სოფლის მეურნეობა თუ ტურიზმი — მნიშვნელოვანია სამივე ფენის გათვალისწინება: გამოითხოვო თუ არა ლიცენზია, ეხება თუ არა ტერიტორია წითელ ნუსხაში შეტანილ სახეობას და მდებარეობს თუ არა ის დაცულ ტერიტორიაზე.
ხშირად დასმული კითხვები
გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფ სახეობებთან დაკავშირებით ხშირად შემდეგი კითხვები ისმის.
სად რეგისტრირდება ეს სახეობები?
საქართველოს „წითელ ნუსხასა“ და „წითელ წიგნში“; მათი შედგენის წესი კანონმდებლობით განისაზღვრება.
შეიძლება თუ არა გარემოდან ამოღება?
მკაცრად ლიმიტირებულია და ლიცენზირებას ექვემდებარება; აკრძალულია ყოველი ქმედება, რომელმაც შეიძლება ზიანი მიაყენოს საბინადრო გარემოს, გამრავლების არეალებსა და სამიგრაციო გზებს.
რა კატეგორიების დაცული ტერიტორიები არსებობს?
სახელმწიფო ნაკრძალი, ეროვნული პარკი, ბუნების ძეგლი, აღკვეთილი, დაცული ლანდშაფტი და მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია; ისინი შეიქმნება პარლამენტის გადაწყვეტილებით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
წითელ ნუსხაში შეტანილ სახეობებთან დაკავშირებული პროექტი ლიცენზიების, შეზღუდვებისა და დაცული ტერიტორიების რეჟიმის ერთდროულ ანალიზს მოითხოვს. Legal.ge-ის იურისტები შეაფასებენ თქვენს შემთხვევას და დაგეხმარებით ნებართვის მიღებაში. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე.