ტყის დაცვის მიზნები
ტყის კოდექსი ტყის დაცვის მიზნებს ზუსტად ასახელებს: ტყეში ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნება და გაუმჯობესება; ტყის ნიადაგის ეროზიის, დაჭაობების, ღვარცოფის, ზვავისა და სხვა ისეთი პროცესის თავიდან აცილება, რომელიც ნიადაგის მდგომარეობას აუარესებს; ხელუხლებელი ტყის თვითმყოფადობის შენარჩუნება; და მცენარეთა რელიქტური, ენდემური და სხვა იშვიათი სახეობების დაცვა. ამ მიზნებიდან გამომდინარე, ტყე დაცული უნდა იყოს ხანძრისგან, მავნებელ-დაავადებებისგან, ტყითსარგებლობისა და სხვა ღონისძიებებით დადგენილი წესების დარღვევისგან, უკანონო ჭრისგან, სანიტარული მდგომარეობის გაუარესებისგან, ტყის ნიადაგის დაზიანებისგან და სხვა უარყოფითი ანთროპოგენური ზემოქმედებისგან.
დაცვის ღონისძიებები
ტყის დაცვა ხორციელდება ტყის ბიომრავალფეროვნებისა და სხვა თავისებურებების გათვალისწინებით და გულისხმობს სატყეო-სამეურნეო ღონისძიებების განხორციელებას, ბიოლოგიური, ქიმიური და მექანიკური მეთოდების გამოყენებას, აგრეთვე ორგანიზაციული, სამართლებრივი და სხვა ღონისძიებების განხორციელებას განადგურებისგან, დაზიანებისგან, დაბინძურებისა და სხვა უარყოფითი ზემოქმედებისგან დაცვისთვის. კონკრეტული ღონისძიებებია: მავნებელ-დაავადებების გავრცელების საშიშროების გათვალისწინებით ტყის ზონირება — სუსტი, საშუალო და მაღალი რისკების ზონებად დაყოფა; ტყის პათოლოგიური გამოკვლევა და მონიტორინგი; საჭიროების შემთხვევაში დაცვა ბიოლოგიური, ქიმიური და მექანიკური მეთოდებით; ახალი კერების გავრცელების აღკვეთის მიზნით დაავადებული ხეების ტყიდან გატანის აკრძალვა; ხანძრისგან დაცვა; უკანონო ტყითსარგებლობისა და რესურსების დატაცების პრევენცია; და განსაკუთრებული მდგომარეობით გამოწვეული სხვა ღონისძიებები. ქიმიური საშუალებები გამოიყენება მხოლოდ დებულებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და წესების დაცვით. ტყის დაცვის ღონისძიებები ტყის მართვის გეგმის ნაწილია.
ტყის განადგურების დაუშვებლობა
აკრძალულია ისეთი ქმედება, რომელიც იწვევს ტყის განადგურებას. განადგურების გამომწვევად მიიჩნევა ქმედება, რომელიც იწვევს ტყის ნიადაგის საშუალო ან საშუალოზე მეტ დეგრადაციას; ნიადაგს უქმნის მეწყრული ან ეროზიული პროცესების აშკარა საფრთხეს; შეუძლებელს ხდის ტყის დროულ აღდგენა-გაშენებას; ან დაუცველს ხდის ხეებს — ხელს უშლის მათ ზრდას ქარის, ხანძრის, ბიოლოგიური და ქიმიური პრეპარატების, მავნებელ-დაავადებების გავრცელებისა და ნებისმიერი დაბინძურების ზემოქმედების გამო. ნარჩენებისა და მავნე ნივთიერებებისგან ტყის გაწმენდის წესი დებულებით დგინდება, ხოლო ზიანის ანაზღაურებისა და პასუხისმგებლობის საკითხები კოდექსითა და სხვა საკანონმდებლო აქტებით წესრიგდება.
აღდგენა-გაშენება
ტყის აღდგენა-გაშენება სატყეო-სამეურნეო ღონისძიებათა მრავალწლიანი ციკლია, რომლის მიზანია ეროზიული პროცესებისგან ნიადაგის დაცვა და დაბალი სიხშირისა და წარმადობის კორომების სახეობრივი შემადგენლობის, პროდუქტიულობისა და დაცვითი ფუნქციების გაუმჯობესება. იგი ხორციელდება დებულების მოთხოვნების დაცვით — და ამით დაცვა და აღდგენა ერთ სისტემად იკვრება: დაცული ტყე აღდგენას საჭიროებს, აღდგენილი კი — დაცვას.
პრაქტიკული რეკომენდაციები
პირველი: ტყეზე დაგეგმილი ნებისმიერი ქმედება შეაფასეთ განადგურების კრიტერიუმებით — ნიადაგის დეგრადაცია, ეროზიული საფრთხე, აღდგენის შეუძლებლობა. მეორე: მავნებლების საშიშროებაზე ეყრდნობით ზონირებას და პათოლოგიურ გამოკვლევას — ეს დაცვის ღონისძიებების ბირთვია. მესამე: დაიმახსოვრეთ, რომ დაცვის ღონისძიებები მართვის გეგმის ნაწილია — ცალკე დოკუმენტად არა. მეოთხე: ხეტყის მომზადებისას გათვალისწინეთ მართვის ორგანოს კონტროლის რეჟიმი.
ტყის კონსერვაციის სამართალი ასევე განსაზღვრავს კონტროლის სპეციფიკურ სცენარს: როდესაც ხეტყის დამზადების აუქციონში გამარჯვებული პირი ამზადებს ხეტყეს, ტყის მართვის ორგანო ვალდებულია განახორციელოს ამ პროცესის კონტროლი — ადამიანური რესურსების, ტექნიკური საშუალებებისა და სხვა მექანიზმების გამოყენებით. ეს კონტროლი არ არის ფორმალობა: იგი უზრუნველყოფს, რომ ჭრის პროცესი დადგენილ პირობებს შეესაბამებოდეს.
ტყის დაცვისა და აღდგენის ურთიერთკავშირი კონსერვაციის სამართლის ცენტრალური პრინციპია: დაცვა არ ნიშნავს ტყის გაყინვას დროში, აღდგენა კი — მის ჩანაცვლებას. ორივე პროცესი ერთად მუშაობს: დაცული ტყე ინარჩუნებს ფუნქციებს, აღდგენილი კი კვლავ ამ ფუნქციებს იძენს. ამიტომ პრაქტიკოსიც არ უნდა შემოიფარგლოს მხოლოდ ერთით.
ტყის კონსერვაციის სამართლის ეს ჩარჩო მკაფიო პრაქტიკულ შედეგსაც იძლევა: ნებისმიერი სატყეო გადაწყვეტილება — ჭრა, გზის გაყვანა, ინფრასტრუქტურული პროექტი — ჯერ დაცვის მიზნებთან შედარებით უნდა შეფასდეს. თუ ქმედება განადგურების კრიტერიუმებს ეხება, ის აკრძალულია; თუ არა — დაცვის ღონისძიებების ჩარჩოში ტარდება. ეს ორბიჯიანი ტესტი კონსერვაციის სამართლის ყოველდღიური გამოყენების ბირთვია.
ხშირად დასმული კითხვები
რა მიზნები აქვს ტყის დაცვას?
ეკოლოგიური წონასწორობის შენარჩუნებასა და გაუმჯობესებას, ნიადაგის ეროზიის, დაჭაობების, ღვარცოფისა და ზვავის თავიდან აცილებას, ხელუხლებელი ტყის თვითმყოფადობის შენარჩუნებას და მცენარეთა იშვიათი სახეობების დაცვას.
რა არის ტყის განადგურება?
ქმედება, რომელიც იწვევს ტყის ნიადაგის საშუალო ან საშუალოზე მეტ დეგრადაციას, უქმნის ნიადაგს მეწყრული ან ეროზიული პროცესების აშკარა საფრთხეს, შეუძლებელს ხდის დროულ აღდგენა-გაშენებას ან დაუცველს ხდის ხეებს — ასეთი ქმედება აკრძალულია.
რა შედის დაცვის ღონისძიებებში?
რისკის ზონებად ზონირება, პათოლოგიური გამოკვლევა და მონიტორინგი, ბიოლოგიური, ქიმიური და მექანიკური მეთოდებით დაცვა, დაავადებული ხეების ტყიდან გატანის აკრძალვა, ხანძრისგან დაცვა და უკანონო ტყითსარგებლობის პრევენცია; ღონისძიებები მართვის გეგმის ნაწილია.
რა არ არის ამ ნორმებში?
სანიტარული ჭრისა და ტყითსარგებლობის პროცედურები — ისინი კოდექსის სხვა თავებით და დებულებებით წყდება; აქ მხოლოდ ხეტყის დამზადების აუქციონის კონტროლის ვალდებულებაა დარჩენილი.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი აფასებს ტყეზე დაგეგმილ ქმედებას განადგურების კრიტერიუმებით, ამოწმებს დაცვის ღონისძიებების ჩარჩოს და გეხმარებათ მართვის გეგმასთან შესაბამისობაში. დაგვიკავშირდით — კრიტერიუმების ზუსტი წაკითხვა ტყის პროექტის ნახევარია.