სასაქონლო ნიშნის დაცვა საქართველოში
სასაქონლო ნიშნის დაცვა საქართველოში სრულყოფილ სისტემადაა ჩამოყალიბებული „სასაქონლო ნიშნების შესახებ“ საქართველოს კანონში: მუხლი 3 განსაზღვრავს, რა ითვლება ნიშნად და როგორ შეიძლება მისი დაცვა — რეგისტრაციით ან საერთაშორისო შეთანხმების საფუძველზე; მუხლი 6 ადგენს განსაკუთრებული უფლების შინაარსს და ფარგლებს; მუხლი 7 — ამ უფლების კანონიერ შეზღუდვებს; ხოლო მუხლი 24 — ნიშნის რეალური გამოყენების მოთხოვნას, რომელიც დაცვას ცოცხლად ამართავს. ამ გვერდზე სისტემას მიმოვხედავთ იმ კუთხით, თუ როგორ იძენს მფლობელი ნიშნზე უფლებას, რას შეუძლია მას აუკრძალოს სხვებისთვის და სად არის ამ უფლების საზღვარი.
რა არის სასაქონლო ნიშანი და როგორ იცავება — მუხლი 3
სასაქონლო ნიშანი არის სიმბოლო ან სიმბოლოთა ერთობლიობა, რომელიც გამოისახება გრაფიკულად და განასხვავებს ერთი საწარმოს საქონელს ან მომსახურებას მეორე საწარმოს საქონლისა და მომსახურებისგან. სიმბოლო შეიძლება იყოს სიტყვა ან სიტყვები, აგრეთვე ადამიანის სახელი; ასოები; ციფრები; ბგერები; გამოსახულება; სამგანზომილებიანი ფიგურა — მათ შორის საქონლის ფორმა ან შეფუთვა, ისევე როგორც საქონლის სხვა გარეგნული გაფორმება ფერის ან ფერთა კომბინაციის გამოყენებით. ანუ კანონი ფართო პალიტრას აღიარებს: დაწერილი სიტყვიდან ხმოვან გამოსახულებამდე და შეფუთვის ფორმამდე.
დაცვის ორი გზა არსებობს: სასაქონლო ნიშანი დაცულია „საქპატენტში“ მისი რეგისტრაციის ან საერთაშორისო შეთანხმების საფუძველზე. განსაკუთრებული წესი გამონაკლისია: საქართველოში საყოველთაოდ ცნობილი სასაქონლო ნიშნები დაცულია რეგისტრაციის გარეშე, პარიზის კონვენციის შესაბამისი ნორმის თანახმად, ხოლო ნიშნის საყოველთაოდ ცნობილად აღიარება ხდება „საქპატენტის“ სააპელაციო პალატის ან სასამართლოს მიერ, მისი კომპეტენციის ფარგლებში, დაინტერესებული პირის მოთხოვნით. ანუ ცნობილი ნიშნის მფლობელს ქართულ ბაზარზე დაცვა რეგისტრაციის გარეშეც მიეცემა — ცნობილობის ოფიციალური აღიარების გზით.
განსაკუთრებული უფლების შინაარსი — მუხლი 6
რეგისტრაციით დაცულ ნიშანზე მფლობელის განსაკუთრებული უფლება წარმოიშობა ამ ნიშნის რეგისტრაციის დღიდან. უფლების მფლობელი პირს შეუძლია აუკრძალოს მესამე პირს, მისი თანხმობის გარეშე, სამოქალაქო ბრუნვაში გამოიყენოს ისეთი ნიშანი, რომელიც მის დაცულ ნიშანთან შემდეგნაირად არის მიმართებაში: იდენტურია და საქონელიც იდენტურია; იდენტურია, ხოლო საქონელი იმდენად მსგავსია, რომ აღრევის — მათ შორის ასოცირების შედეგად აღრევის — შესაძლებლობა ჩნდება; მსგავსია, ხოლო საქონელი იდენტური ან იმდენად მსგავსია, რომ აღრევა ჩნდება; და ბოლოს, იდენტური ან მსგავსია იმ ნიშანთან, რომელსაც საქართველოში რეპუტაცია აქვს — მიუხედავად საქონლის იდენტურობისა თუ მსგავსებისა, თუ ამ გამოყენებამ მესამე პირს დაუმსახურებლად შეუქმნა ხელსაყრელი პირობები ან ზიანი მიაყენა დაცული ნიშნის რეპუტაციას ან განმასხვავებელუნარიანობას.
აკრძალვის ობიექტიც ფართოა: განსაკუთრებული უფლების დარღვევაა ნიშნის დატანა საქონელზე ან შეფუთვაზე; ასეთი საქონლის შეთავაზება, ბრუნვაში შეტანა, საწყობში შენახვა, იმპორტი ან ექსპორტი; ნიშნის გამოყენებით მომსახურების შეთავაზება ან გაწევა; ნიშნის გამოყენება რეკლამისთვის ან საქმიან ქაღალდებზე; და ნიშნის საფირმო სახელწოდებად ან მის ნაწილად გამოყენება. დამატებით, მფლობელის ნებართვის გარეშე მესამე პირს ეკრძალება იდენტური ან მსგავსი ნიშნის დატანა შესაფუთ მასალებზე, ეტიკეტებზე, იარლიყებზე და ასეთი საშუალებების გასაყიდად შეთავაზება, ბრუნვაში შეტანა ან იმპორტ-ექსპორტი — ანუ კონტრაფაქტული შეფუთვის ბაზარი დამოუკიდებლად აკრძალულია.
უფლების კანონიერი საზღვრები — მუხლი 7
განსაკუთრებული უფლება აბსოლუტური არაა. მფლობელს არ შეუძლია აუკრძალოს მესამე პირს სამოქალაქო ბრუნვაში გამოიყენოს: საკუთარი სახელი ან მისამართი, თუ მესამე პირი ფიზიკური პირია; არაგანმასხვავებელუნარიანი სიმბოლო ან სიმბოლო, რომელიც საქონლის სახეობის, ხარისხის, რაოდენობის, თვისების, ღირებულების, დანიშნულების, გეოგრაფიული წარმოშობის ან სხვა მახასიათებლის აღმნიშვნელია; და დაცული ნიშანი, თუ ის აუცილებელია საქონლის იდენტიფიცირებისთვის — მათ შორის, როცა ნიშნით მონიშნული საქონელი შემადგენელი ან სათადარიგო ნაწილის სახით გამოიყენება.
გამოითხოვა კიდევ უფლებათა გამოფიტვის წესი: მფლობელს არ აქვს უფლება აუკრძალოს ნიშნის გამოყენება იმ საქონელზე, რომელიც ბრუნვაში შევიდა უშუალოდ მის მიერ ან მისი ნებართვით — თუ საქონლის თვისებები არ შეცვლილა და ხარისხი არ გაუარესდა. ეს შეზღუდვები მოქმედებს მხოლოდ მაშინ, თუ მესამე პირი ნიშანს სამეწარმეო საქმიანობის კეთილსინდისიერად განხორციელების პრინციპის დაცვით იყენებს — ანუ კეთილსინდისიერობა ამ ბალანსის ცენტრალური ზომაა.
რეალური გამოყენება — მუხლი 24
დაცვის სიცოცხლე რეალურ გამოყენებაზეა დამოკიდებული. გამოყენებად მიიჩნევა ნიშნის გამოყენება მფლობელის, ლიცენზიატის ან მფლობელის თანხმობით მესამე პირის მიერ. გამოყენებადია აგრეთვე რეგისტრირებული ნიშნის გამოყენება მცირედით განსხვავებული ელემენტებით, რომლებიც არ ცვლის ნიშნის განმასხვავებელ ხასიათს, და ნიშნის დატანა ექსპორტისთვის განკუთვნილ საქონელზე ან მის შეფუთვაზე. ყველა ეს მოქმედება უნდა განხორციელდეს ისეთი მოცულობით, რომ ბაზარზე ნიშნის რეალურ გამოყენებად იქნეს მიჩნეული — ფორმალური ქმედება დაცვას ვერ უზრუნველყოფს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ნიშნის დაცვასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
შეიძლება თუ არა ცნობილი ნიშნის დაცვა რეგისტრაციის გარეშე?
დიახ — საქართველოში საყოველთაოდ ცნობილი ნიშნები დაცულია რეგისტრაციის გარეშე, პარიზის კონვენციის შესაბამისად; ცნობილობას „საქპატენტის“ სააპელაციო პალატა ან სასამართლო აღიარებს დაინტერესებული პირის მოთხოვნით.
როდის წარმოიშობა განსაკუთრებული უფლება?
ნიშნის რეგისტრაციის დღიდან; ამ მომენტიდან მფლობელს შეუძლია მესამე პირს აუკრძალოს იდენტური ან მსგავსი ნიშნის გამოყენება ბრუნვაში კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში.
აუკრძალებს თუ არა უფლება სხვის საკუთარი სახელის გამოყენებას?
არა — ფიზიკურ პირს არ ეკრძალება საკუთარი სახელის ან მისამართის გამოყენება, ისევე როგორც საქონლის მახასიათებლების აღმნიშვნელი ანაგანმასხვავებელი სიმბოლოებისა — თუ ისინი კეთილსინდისიერად იყენებენ.
რა ითვლება ნიშნის რეალურ გამოყენებად?
მფლობელის, ლიცენზიატის ან თანხმობით მესამე პირის მიერ გამოყენება ისეთი მოცულობით, რომ ბაზარზე რეალურად ჩანდეს; ამას ემატება მცირედი განსხვავებებით გამოყენება, რომელიც განმასხვავებელ ხასიათს არ ცვლის, და ექსპორტულ საქონელზე დატანა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ნიშნის დაცვა იწყება სწორი სტრატეგიით: რეგისტრაცია, ცნობილობის აღიარება თუ საერთაშორისო გზა — თითოეული შემთხვევისთვის საკუთარი ხელსაყრელი ვარიანტი აქვს. Legal.ge-ს სპეციალისტები განვმარტავთ კანონის მე-3, მე-6, მე-7 და 24-ე მუხლების მოქმედებას, შევაფასებთ თქვენს ნიშანს და დაგეხმარებთ როგორც დარღვევის აღკვეთაში, ისე თავდაცვაში არასწორ მოთხოვნასთან მიმართებაში. მოგვმართეთ Legal.ge-ის ფორმით.