ეთიკის ტრენინგი ქართულ სამართალში: რომელი ვალდებულებაა სავალდებულო
ცალკე ქართული კანონი, რომელიც სწორედ „ეთიკის ტრენინგს“ ექვემდებარებს, არ არსებობს: კომპანიის თანამშრომელთა სწავლების სავალდებულო ბირთვს ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის შესახებ საქართველოს კანონი ქმნის. ამ კანონის 29-ე მუხლის მეორე პუნქტის „გ“ ქვეპუნქტი თანამშრომელთა განგრძობითი სწავლების პროგრამას შიდა ინსტრუქციის აუცილებელ შემადგენლობად განსაზღვრავს, ხოლო მისი მიზანია თანამშრომლებს მიეწოდოს ინფორმაცია კანონის, შესაბამისი კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებისა და შიდა ინსტრუქციის მოთხოვნების შესახებ.
აშშ-ის კორპორატიულ პრაქტიკაში გავრცელებული ქცევის კოდექსების ტრენინგები და კომპლაიენს-აკადემიების მოდელი არაქართული პრაქტიკაა და ქართული გვერდის საფუძველი ვერ გახდება: საქართველოში სწავლებას ზემოაღნიშნული კანონის 29-ე, 25-ე და 28-ე მუხლები აწესრიგებს, და თქვენი ტრენინგ-პროგრამის დოკუმენტირებაც სწორედ ამ კორპუსით უნდა მოხდეს.
ვინ ამტკიცებს პროგრამას და ვინ პასუხობს მის ეფექტიანობაზე
განგრძობითი სწავლების პროგრამა შიდა ინსტრუქციის შემადგენლობაა. შიდა ინსტრუქციას ამტკიცებს ანგარიშვალდებული პირის მმართველობის ორგანო ან ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირი — ანუ ტრენინგ-პროგრამა ცალკე მენეჯერის ინიციატივა კი არა, მმართველობის დონის გადაწყვეტილებაა. 29-ე მუხლით შიდა ინსტრუქციაში, სხვა საკითხებთან ერთად, უნდა განისაზღვროს:
- შესაბამისობის კონტროლის სისტემის ფუნქციონირებისთვის პასუხისმგებელი პირის ან სტრუქტურული ერთეულის ხელმძღვანელისა და თანამშრომელთა უფლებები და მოვალეობები;
- თანამშრომელთა შერჩევის წესები მაღალი კვალიფიკაციისა და რეპუტაციის მქონე პირების სამსახურში მისაღებად;
- თანამშრომელთა განგრძობითი სწავლების პროგრამა;
- დამოუკიდებელი აუდიტის ფუნქცია შესაბამისობის კონტროლის სისტემის ეფექტიანობის შესამოწმებლად.
იმავე მუხლით პასუხისმგებელი პირის თანამდებობა ორგანიზაციულ სტრუქტურაში ზედა იერარქიულ, მენეჯმენტის დონეს უნდა შეესაბამებოდეს. მას უნდა ჰქონდეს საკუთარი ფუნქციებისთვის საჭირო ინფორმაციის დროულად მოპოვების ეფექტიანი შესაძლებლობა და უფლება, დამოუკიდებლად მიიღოს გადაწყვეტილება სამსახურისთვის ანგარიშგების წარდგენის თაობაზე. სისტემის ეფექტიანობისთვის კი პასუხისმგებელია მმართველობის ორგანოს წევრი ან ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირი, რომელსაც ანგარიშვალდებული პირი განსაზღვრავს.
რა უნდა შეითავსოს ტრენინგმა: საეჭვო გარიგება და ანგარიშგება
სწავლების საგნობრივი ბირთვი 25-ე მუხლით განისაზღვრება. ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია სამსახურს წარუდგინოს ანგარიშგება საეჭვო გარიგების ან ასეთი გარიგების მომზადების, დადების ან შესრულების მცდელობის შესახებ. თანამშრომლისთვის ეს ნიშნავს, რომ ანგარიშგების ვალდებულება წარმოიშვება არა მხოლოდ უკვე დადებულ გარიგებაზე, არამედ მის მომზადების ან შესრულების მცდელობაზეც — და სწორედ ამ მომენტის ამოცნობაა ის ცოდნა, რომელიც ტრენინგმა პირველ ხაზზე მომუშავე პერსონალს უნდა გადასცეს.
კანონი დამატებით გათვალისწინებს, რომ სამსახურის უფროსის კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტით შეიძლება განისაზღვროს გარიგებათა ისეთი სახეობებიც, რომლებიც თვითმხრივ ექვემდებარება ანგარიშგებას; ისინი საერთაშორისო ორგანიზაციების ინფორმაციის საფუძველზე განისაზღვრება. სამსახურის მოთხოვნის შემთხვევაში ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია წარადგინოს გარიგების ან მის მონაწილე პირთა შესახებ მოპოვებული ნებისმიერი, მათ შორის კონფიდენციალური ინფორმაციაც.
კონფიდენციალურობა — ეთიკური წესი, რომელიც ტრენინგმა უნდა ჩაუნერგოს პერსონალს
28-ე მუხლი ანგარიშვალდებულ პირს, მის ხელმძღვანელებსა და თანამშრომლებს უკრძალავს კლიენტისთვის ან სხვა პირისთვის იმის შეტყობინებას, რომ უჩვეულო გარიგების შესწავლის ან საეჭვო გარიგების გამოვლენის მიზნით ღონისძიებები განხორციელდება, რომ სამსახურს ანგარიშგება წარედგინება ან წარედგინა, ან რომ კანონით განსაზღვრული სხვა ღონისძიებები ტარდება. ტრენინგის გარეშე ეს აკრძალვა ფორმალური ტექსტირჩება: თანამშრომელი სწორედ სწავლებაში უნდა აღიქვამდეს, რომ კლიენტთან ანგარიშგებაზე საუბარი დაუშვებელია.
აკრძალვას კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისები გააჩნია: ინფორმაციის კომპეტენტური ორგანოსთვის კანონმდებლობით დადგენილი წესით წარდგენა აკრძალულ ქმედებად არ მიიჩნევა; დაშვებულია ინფორმაციის გავრცელება ერთი ჯგუფის წევრებს შორის, თუ ჯგუფის დონეზე შესაბამისობის კონტროლის სისტემაა დანერგილი. ამავე მუხლით აკრძალულია იმ თანამშრომლის ვინაობის გამჟღავნება, რომელიც ღონისძიებებს ახორციელებს ან ანგარიშგებას წარადგენს, და ანგარიშვალდებული პირი ვალდებულია მისი დაცვა მუქარისგან, დისკრიმინაციული მოპყრობისგან ან სხვა უკანონო ზემოქმედებისგან. დაუშვებელია მისთვის პასუხისმგებლობის დაკისრება იმის გამო, რომ ანგარიშგების ვალდებულება კეთილსინდისიერად შეასრულა.
როგორ ავაწყოთ განგრძობითი სწავლების პროგრამა პრაქტიკულად
პროგრამის ამსახველი დოკუმენტი შიდა ინსტრუქციაა: სწორედ ის განსაზღვრავს, ვინ, რას და რომელი პერიოდულობით სწავლობს. კანონი სწავლების საათობრივ მოცულობას არ აწესებს — მოთხოვნა ის არის, რომ სწავლება განგრძობითი იყოს და მოიცავდეს კანონს, კანონქვემდებარე აქტებსა და თავად შიდა ინსტრუქციას. სწავლების შედეგი პრაქტიკულ უნარში უნდა გადაიზარდოს: თანამშრომელმა უნდა შეძლოს საეჭვო გარიგების ამოცნობა და ანგარიშგებისთვის სათანადო ინფორმაციის მომზადება.
სწავლების სისტემის ეფექტიანობას ამოწმებს დამოუკიდებელი აუდიტის ფუნქცია, რომელიც იმავე 29-ე მუხლით არის დადგენილი და მთლიანად შესაბამისობის კონტროლის სისტემას, მათ შორის სწავლებასაც, მოიცავს. ასეთი მიდგომა კომპანიას საშუალებას აძლევს, ზედამხედველობის ორგანოსთან დასაბუთებულად დაადასტუროს, რომ პერსონალი მოთხოვნების შესახებ ინფორმირებულია და პროგრამა რეალურად მოქმედებს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ კომპანიებისთვის ყველაზე აქტუალურ კითხვებს.
არსებობს თუ არა ეთიკის ტრენინგის ცალკე ქართული კანონი?
არა. თანამშრომელთა სწავლების სავალდებულო ვალდებულება ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის შესახებ კანონიდან მოდის, რომლის 29-ე მუხლიც განგრძობით სწავლებას შიდა ინსტრუქციის აუცილებელ ელემენტად განსაზღვრავს.
ვინ ამტკიცებს სწავლების პროგრამას?
შიდა ინსტრუქციას, რომლის შემადგენლობაშიც ტრენინგ-პროგრამა დგას, ამტკიცებს ანგარიშვალდებული პირის მმართველობის ორგანო ან ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირი.
შეიძლება თუ არა კლიენტისთვის ანგარიშგების შესახებ შეტყობინება?
არა. 28-ე მუხლი ასეთ შეტყობინებას პირდაპირ აკრძალავს. გამონაკლისი მხოლოდ კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებია, მათ შორის ინფორმაციის გავრცელება ერთი ჯგუფის წევრებს შორის, თუ ჯგუფის დონეზე შესაბამისობის კონტროლის სისტემაა დანერგილი.
განსაზღვრავს თუ არა კანონი სწავლების ხანგრძლივობას?
კანონი საათობრივ ნორმას არ აწესებს. მოთხოვნა ის არის, რომ სწავლება განგრძობითი იყოს და კანონს, კანონქვემდებარე აქტებსა და შიდა ინსტრუქციას ეხებოდეს; დეტალურ ფორმატს კომპანიის შიდა დოკუმენტები განსაზღვრავს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი დაგეხმარებით ეთიკისა და შესაბამისობის ტრენინგ პროგრამის მომზადებაში: შევადგენთ შიდა ინსტრუქციის პროექტს თქვენი საქმიანობის ხასიათის, მოცულობისა და რისკების პროპორციულად და ჩავაყალიბებთ განგრძობითი სწავლების ბლოკებს. მიმართეთ კონსულტაციისთვის როგორც პროგრამის შექმნის ეტაპზე, ისე არსებული დოკუმენტების გადასამოწმებლად.