სპორტსმენის კონტრაქტი საქართველოში ცალკე, ავტონომიური ხელშეკრულების ტიპად არ არსებობს: ის აგებულია „სპორტის შესახებ“ კანონის იმ ნორმებზე, რომლებიც განსაზღვრავს, ვის აქვს პროფესიული სპორტით დაკავების უფლება, რა სამართლებრივ ფორმაზე ხდება სპორტში დასაქმება და რა სოციალური გარანტიები მოჰყვება ამ საქმიანობას. ამ გვერდზე ვხსნით, რას აწესებს კანონი მოქალაქისა და უცხოელი სპორტსმენის სტატუსის, ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულების და აუცილებელი დაზღვევის შესახებ, და როგორ იმოქმედებს ეს წესები თქვენს კონტრაქტზე მოლაპარაკებისას.
მოქალაქის უფლება სპორტულ საქმიანობაზე და უცხოელი სპორტსმენის შესვლის წესი
კანონის მესამე მუხლი სახელმწიფო გარანტიების ჩარჩოს აწესებს. საქართველოს მოქალაქეს — სპორტსმენს, მწვრთნელს, მსაჯს და სპორტის სხვა მუშაკს — უფლება აქვს, იმუშაოს სამოყვარულო და პროფესიულ სპორტში როგორც საქართველოში, ისე საზღვარგარეთ. სახელმწიფო ამ უფლებას უზრუნველყოფს შესაბამისი სოციალურ-ეკონომიკური პირობების შექმნით და სათანადო დახმარებასა და შეღავათებს უწევს სპორტის სფეროში მოღვაწე პენსიონერებს, ობლებს, ხელმოკლე ოჯახებსა და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებს. უცხო ქვეყნის მოქალაქე ან მოქალაქეობის არმქონე პირი საქართველოში სპორტულ საქმიანობას ეწევა ხელშეკრულების ან შეთანხმების საფუძველზე, კანონმდებლობით დადგენილი წესით — ეს ნიშნავს, რომ უცხოელი მოთამაშის კლუბთან ურთიერთობასაც კონტრაქტული ფორმა უნდა ჰქონდეს. ამავე მუხლი აფიქსირებს, რომ დაუშვებელია სპორტული საქმიანობის ან სპორტში მიღწევების გამოყენება კანონსაწინააღმდეგო მიზნებისთვის, და რომ სახელმწიფო სპორტის განვითარებას სოფლადაც უზრუნველყოფს, მაღალმთიან რეგიონებზე განსაკუთრებული ყურადღებით.
„სპორტსმენი“ პროფესიაა — პროფესიული მოღვაწეობის სამართლებრივი საფუძველი
კანონის ოცდამეერთე მუხლი სპორტსმენის სტატუსს წესრიგდებს. სპორტსმენია პირი, რომელიც მისდევს სპორტს და გამოდის შეჯიბრებებში; სპორტსმენი, რომლისთვისაც სპორტი შემოსავლის ძირითადი წყაროა, პროფესიონალია, და „სპორტსმენი“ ოფიციალურად პროფესიად არის აღიარებული. სპორტსმენის, მწვრთნელის, მსაჯისა და სხვა სპეციალისტების პროფესიული მოღვაწეობა — ვარჯიში და შეჯიბრებებში მონაწილეობა — როცა ის მათი შემოსავლის ძირითადი წყაროა, შრომის კანონმდებლობის შესაბამისად ხორციელდება. ეს ნიშნავს, რომ პროფესიონალ სპორტსმენთან ურთიერთობა შრომის სამართლის ზოგად წესებზეა აღწერილი და კონტრაქტის პირობები შრომითი მოწმობის სტანდარტებს უნდა პასუხობდეს: ანაზღაურება, დასაქმების ხანგრძლივობა, შესვენებები და სხვა პირობები იმავე დონეზე ფორმდება, როგორც ეს შრომის კანონმდებლობა იწყნარებს.
ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულება და ჯანმრთელობისა და სიცოცხლის აუცილებელი დაზღვევა
სპორტში დასაქმებული პირები, როგორც წესი, მუშაობენ ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე — ეს არის კანონით დადგენილი სტანდარტული ფორმა, რომლიდანაც გადახრა ცალკე შეთანხმებით თუ მოხდება, მაინც კანონის ზოგად ჩარჩოში რჩება. სპორტსმენთან კონტრაქტის გაფორმების წესი, ხელშეკრულების სხვა ფორმის დაწესება და შეჯიბრებებში პროფესიულ საწყისებზე მონაწილეობის პირობები განისაზღვრება საქართველოს კანონმდებლობით, საერთაშორისო სპორტული ორგანიზაციების წესდებებით, დებულებებითა და სხვა მარეგლამენტირებელი დოკუმენტებით. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დაზღვევის ნორმა: შრომითი ხელშეკრულება, რომელსაც აფორმებს პროფესიონალი სპორტსმენი, სპორტში მოღვაწეობისა და შეჯიბრებებში მონაწილეობის პირობებთან ერთად უნდა შეიცავდეს ჯანმრთელობისა და სიცოცხლის დაზღვევის პირობებს. კონტრაქტი, რომელშიც ეს პირობა არ არის, კანონიერად არასრულია და სპორტსმენს უფლება აქვს, მოითხოვოს მისი დამატება. ამავე მუხლით, პროფესიული სპორტული ლიგა — ასოციაცია, კლუბი და სხვა — და სხვა პროფესიული სპორტული ორგანიზაცია კანონმდებლობის შესაბამისად ყალიბდება და ფუნქციონირებს.
სოციალური დაცვა: პენსია, ტრავმა და პროფესიული დაავადება
კანონის ოცდამეორე მუხლი სპორტსმენისა და სპორტის სპეციალისტის სოციალურ დაცვას აწესრიგებს. სახელმწიფო და შესაბამისი სპორტული ორგანიზაცია უზრუნველყოფს სპორტსმენის, სპორტის სპეციალისტისა და სხვა მუშაკების სოციალურ დაცვას და მათზე ვრცელდება შესაბამისი კანონმდებლობა. პროფესიონალ სპორტსმენს პენსიის უფლება ენიჭება შრომის მძიმე პირობებში მომუშავეთათვის კანონმდებლობით დადგენილი შეღავათიანი პირობებითა და ოდენობით — ეს სპორტსმენის პენსიური სტატუსის საფუძველია და მისი გამოყენების წესი სოციალური დაცვის კანონმდებლობით იმართება. თუ სპორტსმენმა სპორტულ შეჯიბრებაში, სასწავლო-საწვრთნელ ან სხვა სპორტულ ღონისძიებაში მონაწილეობისას ტრავმა მიიღო, დაავადდა პროფესიული დაავადებით ან გახდა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირი, მასზე ვრცელდება საქართველოს კანონმდებლობა სოციალური დაცვის შესახებ. ამ ნორმების ცოდნა მოლაპარაკების ეტაპზე გჭირდებათ: ისინი განსაზღვრავს, რომ სპორტული კარიერის რისკები — ტრავმა, დაავადება, კარიერის დასასრული — სოციალური დაცვის სისტემასთან არის კოორდინირებული და არა მხოლოდ კლუბის სიკეთეზეა დამოკიდებული.
ხშირად დასმული კითხვები სპორტსმენის კონტრაქტებზე
ქვემოთ ვხსნით იმ საკითხებს, რომლებიც სპორტსმენის კონტრაქტთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
რომელ ფორმაზე ხდება სპორტსმენის დასაქმება?
სპორტში დასაქმებული პირები, როგორც წესი, ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მუშაობენ, და პროფესიული მოღვაწეობა შრომის კანონმდებლობის შესაბამისად ხორციელდება.
აუცილებელია თუ არა დაზღვევის პირობა კონტრაქტში?
დიახ — პროფესიონალი სპორტსმენის შრომითი ხელშეკრულება ჯანმრთელობისა და სიცოცხლის დაზღვევის პირობებს უნდა შეიცავდეს მოღვაწეობისა და შეჯიბრებებში მონაწილეობის პირობებთან ერთად.
შეუძლიათ თუ არა უცხოელ სპორტსმენებს საქართველოში თამაში?
დიახ, უცხო ქვეყნის მოქალაქე ან მოქალაქეობის არმქონე პირი საქართველოში სპორტულ საქმიანობას ხელშეკრულების ან შეთანხმების საფუძველზე ეწევა, კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
რა შეღავათი აქვს პროფესიონალ სპორტსმენს პენსიაზე?
პენსიის უფლება ენიჭება შრომის მძიმე პირობებში მომუშავეთათვის კანონმდებლობით დადგენილი შეღავათიანი პირობებითა და ოდენობით.
რა ხდება, თუ სპორტსმენი შეჯიბრზე ან ვარჯიშზე დაშავდა?
ტრავმის, პროფესიული დაავადების ან შეზღუდული შესაძლებლობის შემთხვევაში სპორტსმენზე ვრცელდება საქართველოს კანონმდებლობა სოციალური დაცვის შესახებ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება სპორტსმენებს, მწვრთნელებს, მსაჯებს, კლუბებსა და ფედერაციებს სპორტული კონტრაქტების ყველა ეტაპზე. განვიხილავთ ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულების პირობებს, შევამოწმებთ ჯანმრთელობისა და სიცოცხლის დაზღვევის ნორმის დაცვას, შევაფასებთ უცხოელი სპორტსმენის ხელშეკრულების შესაბამისობას და მოვამზადებთ პოზიციას სოციალური დაცვის — პენსიის, ტრავმისა და პროფესიული დაავადების — საკითხებში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის: შევაფასებთ თქვენს სიტუაციას, განვსაზღვრავთ, რომელი ნორმები გაქვთ გამოყენებული და დავიცავთ თქვენს ინტერესებს ხელშეკრულების დადებამდე და მისი აღსრულების პროცესში.