ვანუატუ, ბელიზი და პანამა შუამავლების პრეზენტაციებში ხშირად ერთ სიაში იხსენიება როგორც „ბიუჯეტური ალტერნატივები“ ძვირ ევროპულ იურისდიქციებთან. ოფიციალური წყაროების გადამოწმება კი სრულიად სხვა სურათს აჩვენებს: ეს სამი სახელმწიფო აზარტული ბიზნესის ოფშორულ ლიცენზირებაში სამ სხვადასხვა რეალობად იყოფა. ვანუატუში ნამდვილი, წაკითხული კანონია — ინტერაქტიული თამაშების აქტი — მაგრამ მის გარშემო აგენტური მარკეტინგის ნისლია და აგენტების მიერ გამოქვეყნებული ციფრები კანონი არაა. ბელიზში ოფიციალური მორატორიუმია — ახალი ონლაინ ლიცენზიები არ გაიცემა, და თვითგამოცხადებული „ლიცენზიატების“ მიმართ შეწყვეტის მოთხოვნაა გამოქვეყნებული. პანამაში მოქმედი რეგულატორი და ინტერნეტ-ვერტიკალია, მაგრამ ონლაინ ლიცენზიის ოფიციალური საფასური არ არსებობს. ამ გვერდზე სამივე განხილულია ცალ-ცალკე, ოფიციალური წყაროებით, და ბოლოში დარჩენილია ქართული სასაზღვროშორისო ფენა — ის სამივე შემთხვევაში ერთნაირად მუშაობს.
ვანუატუ: ნამდვილი კანონი აგენტური ნისლის უკან
ვანუატუს ინტერაქტიული თამაშების რეჟიმის საფუძველი არის Interactive Gaming Act [Cap. 261] — ოფიციალური ტექსტი ქვეყნის საგადასახადო სამსახურის საიტზეა გამოქვეყნებული და ჩვენ მთლიანად წავიკითხეთ. კანონი თავდაპირველად 2000 წლის 31 მაისს ამოქმედდა; მოქმედი კონსოლიდაცია 2018 წლისაა. მისი არქიტექტურა: განაცხადს აკეთებს მხოლოდ ადგილობრივი კომპანია, რომელიც 1986 წლის კომპანიების აქტითაა დარეგისტრირებული; ლიცენზიას გასცემს ან უარყოფს ფინანსებისთვის პასუხისმგებელი მინისტრი; ხოლო რეგულატორი — აქტის 34-ე მუხლის პირდაპირი ფორმულირებით — არის ტამოჟნისა და შიდა შემოსავლების დირექტორი. კანონი მოითხოვს პრაქტიკის კოდექსს და პარლამენტში წარსადგენ წლიურ ანგარიშს; სარგებელზე მფლობელობის ზღვარი 25%-ია.
კანონით დაწესებული ფინანსური საზღვრები ორია. პირველი — სალიცენზო საფასური დეტალურად რეგულაციებით იწერება და გაცემისას და ყოველ წლისთავზე იხდება, დაგვიანებისას კი კანონი 100%-იან დანამატს აწესებს. მეორე — ინტერაქტიული თამაშების გადასახადს კანონი ჭერით ზღვრავს: ფიქსირებული კოეფიციენტების ფსონებზე — ბრუნვის 5%-მდე, სხვა შემთხვევებში — მიმდინარე მოგების 18%-მდე; კონკრეტული განაკვეთები რეგულაციებით დგინდება. სტაციონარული თამაშები ცალკე აქტით (Gaming Control Act [Cap. 172]) რეგულირდება და მისი ოფიციალური ციფრები გამოქვეყნებულია: არაკომერციული პრივატული კლუბის ლიცენზია ჯამში 1,650,000 ვატუა 7.5%-იანი მოვალეობით მიმდინარე მოგებაზე, სასტუმროს ლიცენზია — 5,000,000 ვატუ 30%-იანი მოვალეობით; დეკლარაციები თვეში ერთხელ მომდევნო თვის ბოლო სამუშაო დღემდე იგზავნება, დაგვიანების ჯარიმა თვეში 10%-ია.
ახლა ის ნაწილი, რაც აგენტურ მარკეტინგს ეხება. ინტერნეტში დომინირებს ერთ-ერთი კომერციული ოპერატორის საიტი, რომელიც საკუთარ თავს ინტერაქტიული თამაშების ლიცენზიის „ერთადერთ ექსკლუზიურ აგენტად“ ახასიათებს და რეგულატორ საგადასახადო სამსახურთან „პარტნიორობას“ აცხადებს. მის მიერ გამოქვეყნებული საფასურის, გადასახადისა და ვადის ციფრები — კრიპტოვალუტში გადახდის ჩათვლით — კომერციული მარკეტინგია და არა კანონი: ამ გვერდზე ისინი განზრახ არ მოგვაქვს. იმავე წყაროს მიერ გავრცელებული ამბავი 2024 წლის „ახალ პორტალსა“ და რეფორმაზეც ოფიციალურად არ დასტურდება — უახლესი ოფიციალური კონსოლიდაცია 2018 წლისაა. დასკვნა: ვანუატუს კანონი რეალურია, მაგრამ ყოველი ციფრი, რომელიც აგენტის საიტიდან მოდის, უნდა გადამოწმდეს ტამოჟნისა და შიდა შემოსავლების სამსახურთან პირდაპირ.
ბელიზი: ოფიციალური მორატორიუმი
ბელიზის შემთხვევა სრულიად სხვაა: აქ საქმე კანონის წაკითხვას არ ეხება — საქმე მიმდინარე ოფიციალურ პოზიციას ეხება. ინვესტიციების სამინისტროს შესაბამისმა უწყებამ, რომელიც სათამაშო კონტროლის საბჭოს სახელით ლიცენზიებს გასცემს, 2025 წლის ივნისში გამოაქვეყნა ოფიციალური შეტყობინება, რომლის ფორმულირებები უნდა დაიმახსოვროს ყველამ, ვისაც ბელიზური „ლიცენზია“ შემოთავაზებია: ბელიზს ახალი ონლაინ ლიცენზიების გაცემაზე მორატორიუმი აქვს; ამ დროისთვის ბელიზიდან არც ერთი ონლაინ სათამაშო კომპანია ლიცენზირებული არაა; ლიცენზიები არ გაიცემა ცალკეულ შეტყობინებამდე; და ყველა პირმა, რომელიც ბელიზური ონლაინ ლიცენზიის ქონას აცხადებს, დაუყოვნებლივ უნდა შეწყვიტოს და შეწყდეს ასეთი საქმიანობა — ის არაავტორიზებული და არაკანონიერია. მორატორიუმი პირველად 2024 წლის მაისში გამოცხადდა და 2025 წლის ივნისშიც ხელახლა დადასტურდა.
აქედან გამომდინარეობს გვერდის მთავარი დარიგება ბელიზის ნაწილში: ბელიზი ალტერნატიურ იურისდიქციათა შედარებით ცხრილში არ უნდა იყოს წარმოდგენილი როგორც ხელმისაწვდომი ვარიანტი — ის დახურულია. თუ ვინმე ბელიზურ ონლაინ ლიცენზიას გთავაზობთ, ეს თავისთავად საგანგაშო ნიშანია: ოფიციალური პოზიციის მიხედვით ასეთი ლიცენზიატები არ არსებობენ. მორატორიუმის მომავალი ცვლილების შემთხვევაშიც, პირველი ნაბიჯი ინვესტიციების სამინისტროს ოფიციალურ გვერდებთან გადამოწმებაა.