ვანუატუ, ბელიზი და პანამა შუამავლების პრეზენტაციებში ხშირად ერთ სიაში იხსენიება როგორც „ბიუჯეტური ალტერნატივები“ ძვირ ევროპულ იურისდიქციებთან. ოფიციალური წყაროების გადამოწმება კი სრულიად სხვა სურათს აჩვენებს: ეს სამი სახელმწიფო აზარტული ბიზნესის ოფშორულ ლიცენზირებაში სამ სხვადასხვა რეალობად იყოფა. ვანუატუში ნამდვილი, წაკითხული კანონია — ინტერაქტიული თამაშების აქტი — მაგრამ მის გარშემო აგენტური მარკეტინგის ნისლია და აგენტების მიერ გამოქვეყნებული ციფრები კანონი არაა. ბელიზში ოფიციალური მორატორიუმია — ახალი ონლაინ ლიცენზიები არ გაიცემა, და თვითგამოცხადებული „ლიცენზიატების“ მიმართ შეწყვეტის მოთხოვნაა გამოქვეყნებული. პანამაში მოქმედი რეგულატორი და ინტერნეტ-ვერტიკალია, მაგრამ ონლაინ ლიცენზიის ოფიციალური საფასური არ არსებობს. ამ გვერდზე სამივე განხილულია ცალ-ცალკე, ოფიციალური წყაროებით, და ბოლოში დარჩენილია ქართული სასაზღვროშორისო ფენა — ის სამივე შემთხვევაში ერთნაირად მუშაობს.
ვანუატუ: ნამდვილი კანონი აგენტური ნისლის უკან
ვანუატუს ინტერაქტიული თამაშების რეჟიმის საფუძველი არის Interactive Gaming Act [Cap. 261] — ოფიციალური ტექსტი ქვეყნის საგადასახადო სამსახურის საიტზეა გამოქვეყნებული და ჩვენ მთლიანად წავიკითხეთ. კანონი თავდაპირველად 2000 წლის 31 მაისს ამოქმედდა; მოქმედი კონსოლიდაცია 2018 წლისაა. მისი არქიტექტურა: განაცხადს აკეთებს მხოლოდ ადგილობრივი კომპანია, რომელიც 1986 წლის კომპანიების აქტითაა დარეგისტრირებული; ლიცენზიას გასცემს ან უარყოფს ფინანსებისთვის პასუხისმგებელი მინისტრი; ხოლო რეგულატორი — აქტის 34-ე მუხლის პირდაპირი ფორმულირებით — არის ტამოჟნისა და შიდა შემოსავლების დირექტორი. კანონი მოითხოვს პრაქტიკის კოდექსს და პარლამენტში წარსადგენ წლიურ ანგარიშს; სარგებელზე მფლობელობის ზღვარი 25%-ია.
კანონით დაწესებული ფინანსური საზღვრები ორია. პირველი — სალიცენზო საფასური დეტალურად რეგულაციებით იწერება და გაცემისას და ყოველ წლისთავზე იხდება, დაგვიანებისას კი კანონი 100%-იან დანამატს აწესებს. მეორე — ინტერაქტიული თამაშების გადასახადს კანონი ჭერით ზღვრავს: ფიქსირებული კოეფიციენტების ფსონებზე — ბრუნვის 5%-მდე, სხვა შემთხვევებში — მიმდინარე მოგების 18%-მდე; კონკრეტული განაკვეთები რეგულაციებით დგინდება. სტაციონარული თამაშები ცალკე აქტით (Gaming Control Act [Cap. 172]) რეგულირდება და მისი ოფიციალური ციფრები გამოქვეყნებულია: არაკომერციული პრივატული კლუბის ლიცენზია ჯამში 1,650,000 ვატუა 7.5%-იანი მოვალეობით მიმდინარე მოგებაზე, სასტუმროს ლიცენზია — 5,000,000 ვატუ 30%-იანი მოვალეობით; დეკლარაციები თვეში ერთხელ მომდევნო თვის ბოლო სამუშაო დღემდე იგზავნება, დაგვიანების ჯარიმა თვეში 10%-ია.
ახლა ის ნაწილი, რაც აგენტურ მარკეტინგს ეხება. ინტერნეტში დომინირებს ერთ-ერთი კომერციული ოპერატორის საიტი, რომელიც საკუთარ თავს ინტერაქტიული თამაშების ლიცენზიის „ერთადერთ ექსკლუზიურ აგენტად“ ახასიათებს და რეგულატორ საგადასახადო სამსახურთან „პარტნიორობას“ აცხადებს. მის მიერ გამოქვეყნებული საფასურის, გადასახადისა და ვადის ციფრები — კრიპტოვალუტში გადახდის ჩათვლით — კომერციული მარკეტინგია და არა კანონი: ამ გვერდზე ისინი განზრახ არ მოგვაქვს. იმავე წყაროს მიერ გავრცელებული ამბავი 2024 წლის „ახალ პორტალსა“ და რეფორმაზეც ოფიციალურად არ დასტურდება — უახლესი ოფიციალური კონსოლიდაცია 2018 წლისაა. დასკვნა: ვანუატუს კანონი რეალურია, მაგრამ ყოველი ციფრი, რომელიც აგენტის საიტიდან მოდის, უნდა გადამოწმდეს ტამოჟნისა და შიდა შემოსავლების სამსახურთან პირდაპირ.