შრომითი საქმიანობის უფლება — 2026 წლის წესი და ვის ეხება
„შრომითი მიგრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონი უცხოელის საქართველოში ანაზღაურებადი შრომითი თუ სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელებას ცალკე, სპეციალური უფლებით აწესრიგებს: ეს უფლება მხოლოდ იმ უცხოელს აქვს, რომელსაც გაცემული აქვს შრომითი ბინადრობის ნებართვა, D1 კატეგორიის საიმიგრაციო ვიზა ან/და საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა სახის ბინადრობის ნებართვა შრომითი საქმიანობის უფლებასთან ერთად, გარდა კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისი შემთხვევებისა. წესი 2023 წლიდან ამოქმედდა და შემდგომ ეტაპებად იხვეწებოდა — ბოლო ცვლილებები ძალაში შევიდა 2026 წლის 15 აპრილს.
კანონი ასახელებს პირობებს, რომლებიც ერთდროულად უნდა არსებობდეს კანონიერი დასაქმებისთვის: შრომით იმიგრანტსა და ადგილობრივ დამსაქმებელს შორის უნდა იყოს დადებული წერილობითი შრომითი ხელშეკრულება; იმიგრანტმა უნდა მოიპოვოს შრომითი საქმიანობის უფლება; და მას უნდა ჰქონდეს შრომითი ბინადრობის ნებართვა, D1 კატეგორიის საიმიგრაციო ვიზა ან სხვა ბინადრობის ნებართვა. ყველა ამ პირობის ერთობლიობა ქმნის სამართლებრივ საფუძველს, რომ იმიგრანტმა საქართველოდან ეკონომიკური სარგებელი მიიღოს ზუსტად კანონიერი გზით.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერთი დეტალი: საქართველოში მყოფ უცხოელს შრომითი საქმიანობის უფლების მოპოვებისთვის განაცხადის გაკეთება მხოლოდ მაშინ შეუძლია, თუ იგი ქვეყანაში კანონიერად იმყოფება. თვითდასაქმებული უცხოელის მიერ შრომითი ან სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელებაც ამავე რეჟიმს ექვემდებარება.
კანონი გამონაკლისსაც ითვალისწინებს: უცხოელს უფლება აქვს მოკლევადიანი პროფესიული საქმიანობა განახორციელოს შრომითი საქმიანობის უფლებისა და შესაბამისი ბინადრობის ნებართვის გარეშე, თუ ეს საქმიანობა დროებითი ვიზიტის ფარგლებში ხორციელდება, არ წარმოადგენს ადგილობრივ შრომის ბაზარზე ხანგრძლივ დასაქმებას და კონკრეტულ მოკლევადიან პროექტთან, ღონისძიებასთან ან მომსახურებასთანაა დაკავშირებული. ასეთი საქმიანობების ჩამონათვალი, ხანგრძლივობის კრიტერიუმები და მონიტორინგის წესი მთავრობის დადგენილებით განისაზღვრება, და ამ საფუძველზე მოქმედი პირი შრომით იმიგრანტად ან თვითდასაქმებულ უცხოელად არ მიიჩნევა.
განაცხადი — ვინ მიმართავს და როგორ გაიცემა უფლება
შრომითი იმიგრანტი, რომელიც ადგილობრივ დამსაქმებელთან მუშაობს, შრომითი საქმიანობის უფლებას იძენს დამსაქმებლის მეშვეობით, ხოლო თვითდასაქმებული უცხოელი — უშუალოდ. განაცხადს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიმართავს: თვითდასაქმებული უცხოელი — პირადად, დასაქმებული იმიგრანტის შემთხვევაში კი — ადგილობრივი დამსაქმებელი, შრომითი ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ. ორივე შემთხვევაში წარდგენილი უნდა იყოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დოკუმენტაცია.
სამინისტრო განაცხადის მიღების შემდეგ იწყებს შრომითი საქმიანობის უფლების გაცემისთვის გათვალისწინებულ პროცედურებს და იღებს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებას — ან უფლების გაცემის, ან გაცემაზე უარის თქმის შესახებ. განხილვის პროცესში სამინისტრო უფლებამოსილია დამსაქმებლისგან ან თვითდასაქმებული უცხოელისგან მოითხოვოს დამატებითი ინფორმაციის წარდგენა ან/და გამოვლენილი უზუსტობის აღმოფხვრა — ამის საპასუხოდ ხარვეზის მოსალოდნელი ვადები და სანქციები კანონით ზუსტად არის განსაზღვრული, რაზეც ქვემოთ დეტალურად ვწერთ.
განაცხადისა და თანდართული დოკუმენტაციის სრულად წარდგენის შემდეგ განხილვის საერთო ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 30 კალენდარულ დღეს. იგივე ვადა გაწერილია უფლების მოქმედების ვადის გაგრძელების განაცხადისთვისაც. შრომითი საქმიანობის უფლების გაცემის მომსახურების საფასური — მათ შორის, დაჩქარებული ადმინისტრაციული წესით გაცემის შემთხვევაშიც — განისაზღვრება არაუმეტეს 500 ლარის ოდენობით; საფასურის ოდენობას, გადახდის წესსა და პირობებს საქართველოს მთავრობის დადგენილება ადგენს.
ყურადღება მიაქციეთ უფლების შინაარსს: იგი გაიცემა კონკრეტულ ადგილობრივ დამსაქმებელთან მუშაობის უფლებით, ხოლო თვითდასაქმებული უცხოელის შემთხვევაში — კონკრეტული სპეციალობისა და შრომითი/სამეწარმეო სფეროს მითითებით. ეს ნიშნავს, რომ დამსაქმებლის შეცვლა ან სფერის ცვლილება ახალი განაცხადის საკითხია, და არა ავტომატური გადატანა.
შრომითი ხელშეკრულება — აუცილებელი პირობები
შრომით იმიგრანტსა და ადგილობრივ დამსაქმებელს შორის შრომითი ხელშეკრულება იდება მხოლოდ განსაზღვრული ვადით, წერილობითი ფორმით, ქართულ ენასა და შრომითი იმიგრანტის მშობლიურ ენაზე ან მისთვის გასაგებ სხვა ენაზე. შრომის კოდექსით გათვალისწინებულ არსებით პირობებთან ერთად, ხელშეკრულებაში აუცილებლად უნდა მიეთითოს:
- შრომითი იმიგრანტის სახელი და გვარი, პირადი ნომერი ან/და ბინადრობის მოწმობის ან პასპორტის ნომერი;
- დამსაქმებლის — ორგანიზაციის, ინდივიდუალური მეწარმის ან ფიზიკური პირის — დასახელება, საიდენტიფიკაციო ან პირადი ნომერი;
- დამსაქმებლის იურიდიული და ფაქტობრივი მისამართები და საბანკო რეკვიზიტები;
- ხელშეკრულების ძალაში შესვლის თარიღი და მოქმედების ვადა;
- იმიგრანტის სამუშაო ადგილი ორგანიზაციისა და სტრუქტურული ერთეულის სრული დასახელებით და სრული მისამართით;
- ორივე მხარის ძირითადი უფლებები, მოვალეობები და პასუხისმგებლობა.
უფლების მოპოვების შემდეგ — ვიზა, ბინადრობის ნებართვა და გასაჩივრება
უფლების მოპოვება მხოლოდ პირველი ნაბიჯია. კანონით, შრომითი იმიგრანტი ვალდებულია, თუ ჯერ არ იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე, უფლების მოპოვებიდან არაუგვიანეს 30 კალენდარული დღისა მიმართოს უფლებამოსილ ორგანოს D1 კატეგორიის საიმიგრაციო ვიზის მისაღებად; ხოლო თუ უკვე იმყოფება საქართველოს ტერიტორიაზე — არაუგვიანეს 10 კალენდარული დღისა მიმართოს შრომითი ბინადრობის ნებართვის ან ინფორმაციული ტექნოლოგიების სფეროში დასაქმებული პირის ბინადრობის ნებართვის მისაღებად.
ამ მოთხოვნების შესრულების ვალდებულება არ აქვთ იმ პირებს, რომლებსაც უკვე აქვთ კანონმდებლობით განსაზღვრული რომელიმე სხვა სახის ბინადრობის ნებართვა, და მათაც, ვინც შრომით საქმიანობას სრულად დისტანციურად ახორციელებს და ეს საქმიანობა მის საქართველოს ტერიტორიაზე შემოსვლას არ საჭიროებს — დისტანციური შრომის ეს გამონაკლისი კანონში პირდაპირ არის ჩაწერილი და მას საგანგაშო არ უნდა შეექმნას იმ პირებს, რომლებიც საზღვარგარეთიდან ქართული კლიენტებისთვის მუშაობენ.
დამსაქმებელსაც აქვს საკუთარი ვალდებულებები: შრომითი საქმიანობის უფლების მქონე იმიგრანტთან გაფორმებული ხელშეკრულების ვადაზე ადრე შეწყვეტის ან მასში ცვლილების შეტანის შემთხვევაში, შესაბამისი ინფორმაცია უნდა აისახოს შრომითი მიგრაციის სპეციალურ ელექტრონულ სისტემაში შეწყვეტის ან ცვლილების დღიდან 5 კალენდარული დღის ვადაში. სამინისტრო განაცხადის განხილვის შედეგებს მხარეებს ელექტრონული ფორმით აცნობებს.
უფლების გაგრძელების მსურველებმა მოთხოვნა უნდა წარადგინონ არსებული უფლების ვადის ამოწურვამდე არანაკლებ 30 კალენდარული დღით ადრე — ეს წესი ერთნაირია როგორც დამსაქმებლისთვის, ისე თვითდასაქმებული უცხოელისთვის. უფლების გაცემაზე უარის შესახებ გადაწყვეტილება შესაძლებელია გასაჩივრდეს სასამართლოში გაცნობიდან 1 თვის ვადაში; ამასთან, საჩივარი თავისთავად მუშაობის უფლებას არ წარმოშობს, ქვეყნიდან გასვლის ვალდებულების გადავადების საფუძველს არ ქმნის და გაძევების საკითხის განხილვას ან გაძევების გადაწყვეტილების აღსრულებას არ აფერხებს.
უარი, შეწყვეტა, განმეორებითი განაცხადი და ჯარიმები
უფლების გაცემაზე უარი ეთქმევა იმიგრანტს, თუ: განაცხადით წარდგენილია არასრულყოფილი ინფორმაცია ან/და სავალდებულო დოკუმენტაცია და ეს ხარვეზი დადგენიდან 10 კალენდარულ დღეში არ აღმოიფხვრება; გაგრძელების განაცხადი წარდგენილია დადგენილი ვადების დარღვევით; უცხოელის პროფესია/კვალიფიკაცია და პოზიცია არ შეესაბამება შრომის ბაზრის მოთხოვნებს ან მიეკუთვნება კანონით დადგენილ შეზღუდულ პროფესიათა ნუსხას; დაწყებულია მისი გაძევების საკითხის განხილვა ან მიღებულია გაძევების გადაწყვეტილება; ან არ არის წარდგენილი კანონქვემდებარე აქტებით განსაზღვრული კრიტერიუმებისა და მოთხოვნების დამადასტურებელი დოკუმენტაცია.
მოპოვებული უფლება წყდება, თუ: ამოწურდა ან ვადაზე ადრე შეწყდა ხელშეკრულება; თვითდასაქმებულმა უცხოელმა საქართველოს საზღვრები 6 თვეზე მეტი პერიოდით დატოვა; ამოიწურა ან შეწყდა D1 კატეგორიის ვიზა (თუ იმ მომენტში ბინადრობის ნებართვა არ არის მოპოვებული) ან ბინადრობის ნებართვა; ვიზის ან ნებართვის მისაღებად დადგენილ ვადაში განაცხადი არ წარდგენილა; ვიზაზე ან ნებართვაზე უარყოფითი გადაწყვეტილება მიიღეს; ან გამოცემულია გაძევების გადაწყვეტილება. რეგისტრაციის შეწყვეტის შესახებ დამსაქმებელს ინფორმაცია ეგზავნება, და იგი შეტყობინების მიღებიდან 5 კალენდარული დღის ვადაში ვალდებულია იმიგრანტთან ხელშეკრულება შეწყვიტოს და ამის შესახებ სამინისტროს სავალდებულო ინფორმაცია წარუდგინოს.
თუ უფლება გაცემაზე/გაგრძელებაზე უარი თქვეს ან უფლება ვადაზე ადრე შეუწყდათ, განმეორებითი განაცხადი შეიძლება წარედგინოს გადაწყვეტილების ჩაბარებიდან არანაკლებ 1 თვის შემდეგ — იმ პირობით, რომ პირი ამ მომენტში საქართველოში არ იმყოფება ან ყოფნის კანონიერი საფუძველი გააჩნია.
პასუხისმგებლობა ორივე მხარისთვის მკაცრია: უფლების გარეშე ანაზღაურებადი საქმიანობის განხორციელებისას ჯარიმდება ადგილობრივი დამსაქმებელი ან მომსახურების ორგანიზატორი 2 000 ლარით — თითოეულ შრომით იმიგრანტზე ცალკე; ჯარიმდება თვითონ შრომითი იმიგრანტი — 2 000 ლარით; და ჯარიმდება თვითდასაქმებული უცხოელიც — 2 000 ლარით. განმეორებითი ჩადენისას ჯარიმა ორმაგდება, ხოლო ჯარიმის დაკისრებულ პირზე ხელახლა ჩადენისას — სამმაგდება. ეს ნიშნავს, რომ ერთი დარღვევა ყველა მონაწილეს ცალ-ცალკე ეკისრება, დამსაქმებელი კი თითოეულ დაუცველ იმიგრანტზე ინდივიდუალურად.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ შრომითი საქმიანობის უფლებასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
ყველა უცხოელს ჭირდება შრომითი საქმიანობის უფლება საქართველოში სამუშაოსთვის?
არა — მხოლოდ მას, ვინც ანაზღაურებად შრომით ან სამეწარმეო საქმიანობას ახორციელებს და ამას კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისი არ ათავისუფლებს. დროებითი ვიზიტის ფარგლებში მოკლევადიანი პროფესიული საქმიანობა ნებართვის გარეშე დაიშვება, ხოლო სრულად დისტანციური შრომა, რომელიც საქართველოში შემოსვლას არ საჭიროებს, ვიზისა და ნებართვის მოპოვების ვალდებულებას საერთოდ არ ქმნის.
რა ვადაში განიხილება განაცხადი და რა ღირს მომსახურება?
სრული დოკუმენტაციის წარდგენის შემდეგ განხილვის საერთო ვადა არაუმეტეს 30 კალენდარული დღისაა; ვადის გაგრძელების განაცხადიც ამავე ვადაში განიხილება. მომსახურების საფასური, დაჩქარებული წესის ჩათვლით, არაუმეტეს 500 ლარია, და იგი დასაქმების ხელშეწყობის სახელმწიფო სააგენტოს ბიუჯეტში ირიცხება.
უფლების მოპოვების შემდეგ რა ვალდებულება ჩნდება?
თუ იმიგრანტი საზღვარგარეთ იმყოფება, არაუგვიანეს 30 კალენდარული დღისა უნდა მიმართოს D1 კატეგორიის საიმიგრაციო ვიზისთვის; თუ საქართველოშია — არაუგვიანეს 10 კალენდარული დღისა შრომითი ბინადრობის ნებართვის ან ინფორმაციული ტექნოლოგიების სფეროში დასაქმებული პირის ბინადრობის ნებართვისთვის. სხვა ბინადრობის ნებართვის მფლობელი პირები და სრულად დისტანციურად მომუშავე პირები ამ ვალდებულებისგან თავისუფლდებიან.
რა ზიანი მოაქვს უფლების გარეშე მუშაობას 2026 წელს?
ჯარიმა 2 000 ლარს შეადგენს და ერთდროულად შეიძლება დაეკისროს დამსაქმებელს (თითოეულ იმიგრანტზე ცალკე), თვით იმიგრანტს და თვითდასაქმებულ უცხოელს. განმეორებით ჩადენაზე ჯარიმა ორმაგია, ჯარიმის შემდეგ კიდევ ერთხელ ჩადენაზე კი — სამმაგი. გარდა ამისა, ასეთი საქმიანობა გაძევების საკითხის განხილვის საფუძველიც შეიძლება გახდეს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენი გუნდი თან ახლავს როგორც იმიგრანტს, ისე დამსაქმებელს მთელ ციკლში: შრომითი ხელშეკრულების პირობების შემოწმება კანონის მოთხოვნებთან შესაბამისობაში, განაცხადისა და დოკუმენტაციის მომზადება, უარისა და შეწყვეტის გადაწყვეტილებების გასაჩივრება და ჯარიმის საქმეებში წარმოდგენა. დაგვიკავშირდით — პირველივე კონსულტაციაზე შევაფასებთ თქვენს სიტუაციას, გადავამოწმებთ ვადებს და ზუსტ გეგმას შევადგენთ Legal.ge-ზე.