რატომ განსაზღვრავს კანონი ონლაინ მაღაზიის წესებსა და პირობებს
ელექტრონული კომერციის წესები და პირობები ის დოკუმენტია, რომელსაც ყოველი მოვაჭრე სთავაზობს მომხმარებელს ონლაინ ვაჭრობისას, და სწორედ ამ დოკუმენტში იმალება ხშირად ისეთი დებულებები, რომლებიც მომხმარებლის უფლებებს ფაქტობრივად უქმებს. სწარმოდგენლად შედგენილი პირობები, რომლებიც მომხმარებელს წინასწარ, ცალმხრივად ეთავაზება, საჭიროებენ საგანგებო სამართლებრივ კონტროლს. მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ საქართველოს კანონი ამ კონტროლს რამდენიმე მიმართულებით ახორციელებს: მუხლი 21 სტანდარტული პირობების ნამდვილობის წესს ადგენს, მუხლი 22 უსამართლო პირობების ბათილობას განსაზღვრავს, მუხლი 23 ამ ბათილობასთან დაკავშირებულ გამონაკლისებს აწესრიგებს, ხოლო მუხლები 11, 12 და 13 სარეწის გარეთ დადებულ და დისტანციურ ხელშეკრულებებს შეეხება — მათ შორის ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულებებს და მომხმარებლის უარის თქმის უფლებას.
რა არის სტანდარტული პირობა და როგორ განიმარტება ის
კანონის თანახმად, ხელშეკრულების სტანდარტული პირობა არის მოვაჭრის მიერ მომხმარებლისთვის დადგენილი, წინასწარ ჩამოყალიბებული, მრავალჯერადი გამოყენებისთვის გამიზნული პირობა, რომლის გაცნობის შესაძლებლობაც მომხმარებელს ჰქონდა. ონლაინ მაღაზიის წესები და პირობები სწორედ ასეთი სტანდარტული პირობების კრებულია. თუ მოვაჭრე ამტკიცებს, რომ რომელიმე პირობა მხარეებმა ინდივიდუალურად, ცალკე შეთანხმდა, ეს მან უნდა დაამტკიცოს — მტკიცების ტვირთი სწორედ მოვაჭრეს ეკისრება. წერილობით შეთავაზებული სტანდარტული პირობები მომხმარებლისთვის მარტივ და გასაგებ ენაზე უნდა იყოს ჩამოყალიბებული, ხოლო ის პირობა, რომელიც ორაზროვანია, მომხმარებლის სასარგებლოდ განიმარტება. ეს ნიშნავს, რომ ბუნდოვანი ფორმულირება მოვაჭრის პრობლემაა და არა მომხმარებლისა.
რომელი სტანდარტული პირობებია უსამართლო და ბათილი
უსამართლო სტანდარტული პირობა, მიუხოდავად მისი ხელშეკრულებაში არსებობისა, ბათილია, თუ ის ეწინააღმდეგება ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპებს და იწვევს მხარეთა უფლებებისა და მოვალეობების გაუმართლებელ დისბალანსს მომხმარებლის საზიანოდ, მათ შორის პირობის ბუნდოვანების გამოც. უსამართლობის შეფასებისას გაითვალისწინება ხელშეკრულების საგანი, დადების დროს არსებული გარემოებები და ხელშეკრულების სხვა პირობები. კანონი პირდაპირ ასახელებს იმ დებულებებს, რომლებიც ყოველთვის ბათილია:
- მოვაჭრის პასუხისმგებლობის გამორიცხვა ან შეზღუდვა მომხმარებლის გარდაცვალების, ჯანმრთელობის დაზიანების ან უხეში გაუფრთხილებლობით მიყენებული ზიანის შემთხვევაში, თუ ეს მოვაჭრის მოქმედებით ან უმოქმედობით დადგა;
- მომხმარებლის მიერ მოთხოვნის წარდგენის უსამართლო შეზღუდვა ან მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვის გამორიცხვა;
- გადახდილი თანხის დაკავების უფლება, როდესაც ხელშეკრულებიდან გასვლა მოვაჭრის ინიციატივით ხდება და მიღებული შესრულება ამ თანხას არ შეესაბამება;
- მოვაჭრის უფლება ცალმხრივად თქვას უარი ხელშეკრულებაზე იმ დროს, როდესაც მომხმარებელს ასეთი უფლება არ აქვს;
- განსაზღვრული ვადით დადებული ხელშეკრულების მომხმარებლის თანხმობის გარეშე ავტომატური გაგრძელება ან წაშლის ვადის არაგონივრულად მცირე დროში დადგენა;
- საქონლის ან მომსახურების ფასის მიწოდების მომენტში დადგენა ან ისეთი გაზრდა, რომელიც მომხმარებელს უარის თქმის შესაძლებლობას აღურიცხავს;
- მომხმარებლის სამართლებრივი დაცვის შეზღუდვა, მათ შორის უცხოურ არბიტრაჟში განხილვის თავსმოხდენა ან მტკიცებულებათა მოპოვების შესაძლებლობის შეზღუდვა.
უსამართლო პირობის ბათილად ცნობა ავტომატურად არ იწვევს ხელშეკრულების სხვა ნაწილების ბათილობას, თუ ის არსებითი პირობა არ არის და სავარაუდოა, რომ ხელშეკრულება მისი ბათილი ნაწილის გარეშეც დაიდებოდა. გარდა ამისა, მუხლი 23 ითვალისწინებს გამონაკლისებს: ფინანსური მომსახურების ხელშეკრულებების ზოგიერთი პირობა, მათ შორის საპროცენტო განაკვეთის ან საკომისიოს საფუძვლიანი მიზეზით ცვლილება, ბათილად არ მიიჩნევა, თუ მოვაჭრე ამის შესახებ მომხმარებელს დაუყოვნებლივ აცნობებს და მას უარის თქმის უფლება ეძლევა. ასევე განსხვავებული რეჟიმი გააჩნიათ ბირჟის კოტირებებთან ან ვალუტურ ბაზრებთან დაკავშირებული ფასების მქონე გარიგებებს.
ინფორმაციის მიწოდების წესი ონლაინ გაყიდვებისას
სარეწის გარეთ დადებული ხელშეკრულების შემთხვევაში მოვაჭრე მომხმარებელს კანონით გათვალისწინებულ ინფორმაციას საქართველოს სახელმწიფო ენაზე, წერილობით, მკაფიოდ და გასაგებად უნდა მიაწოდოს და ხელშეკრულების ხელმოწერილი ასლი ან დადების დამადასტურებელი სხვა დოკუმენტი გადასცეს. დისტანციური ხელშეკრულებისას ეს ინფორმაცია დისტანციური კომუნიკაციის საშუალებით, მკაფიოდ და გასაგებად მიეწოდება მომხმარებელს, ხოლო თუ ის ხანგამძლე მატარებელზეა, მისი აღქმა შესაძლებელი უნდა იყოს. ელექტრონული შეკვეთისას მოვაჭრემ უნდა უზრუნველყოს, რომ მომხმარებელს ერთმნიშვნელოვნად ჰქონდეს გაცნობიერებული, რომ შეკვეთის განთავსება გადახდის ვალდებულებას წარმოშობს; წინააღმდეგ შემთხვევაში გადახდის ვალდებულება მომხმარებელს არ წარმოეშობა. სავაჭრო ვებგვერდზე შეკვეთის პროცესის დაწყებამდე უნდა იყოს განთავსებული ინფორმაცია მიწოდების შეზღუდვებისა და გადახდის საშუალებების შესახებ. სატელეფონო კომუნიკაციისას მოვაჭრე ვალდებულია თავიდანვე განაცხადოს საკუთარი ვინაობა და კომუნიკაციის კომერციული მიზანი. ხელშეკრულების დადება მოვაჭრემ მომხმარებელს ხანგამძლე მატარებელზე უნდა დაუდასტუროს გონივრულ ვადაში, მაგრამ არაუგვიანეს საქონლის მიწოდებისა ან მომსახურების დაწყებისა.
უარის თქმის უფლება დისტანციურ ხელშეკრულებაზე
კანონით დადგენილი გამონაკლისების გარდა, მომხმარებელს უფლება აქვს ყოველგვარი საფუძვლის მითითების გარეშე თქვას უარი დისტანციურ ხელშეკრულებაზე ან სარეწის გარეთ დადებულ ხელშეკრულებაზე 14 კალენდარული დღის განმავლობაში. ეს ვადა აითვლება მომსახურების ხელშეკრულების შემთხვევაში ხელშეკრულების დადებიდან, ნასყიდობის შემთხვევაში საქონლის მფლობელობაში მიღებიდან, ნაწილ-ნაწილ შეკვეთისას ბოლო ნივთის მიღებიდან, ხოლო რეგულარული მიწოდებისას პირველი ნივთის მიღებიდან. უარის თქმის შემთხვევაში მომხმარებელს არანაირი ხარჯი არ დაეკისრება, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მან სტანდარტულზე ძვირი მიწოდების მომსახურება აირჩია. უარის თქმა ავტომატურად წყვეტს დაკავშირებულ ხელშეკრულებებსაც და იწვევს პირვანდელი მდგომარეობის აღდგენას. მომხმარებელი ვალდებულია ვადაში მოვაჭრეს გაუგზავნოს შევსებული ფორმა ან სხვა ცალსახა მტკიცებულება, და სწორედ მას ეკისრება უარის თქმის დროულად განხორციელების მტკიცება. თუ მოვაჭრე საქონლის ან მომსახურების დაბრუნების უფლების შესახებ ინფორმაციას არ მიაწვდის, დაბრუნება შესაძლებელია 14-დღიანი ვადის გასვლიდან 12 თვის განმავლობაში; ხოლო თუ ინფორმაცია ამ ვადაში მაინც მიეწოდა, დაბრუნების 7-დღიანი ვადა ამ ინფორმაციის მიღებიდან აითვლება.
ხშირად დასმული კითხვები
რამდენ ხნის განმავლობაში შემიძლია ონლაინ შეკვეთაზე უარის თქმა?
დისტანციურ ხელშეკრულებაზე უარის თქმის უფლებას მომხმარებელი 14 კალენდარული დღის განმავლობაში იყენებს ყოველგვარი საფუძვლის მითითების გარეშე. საქონლის შემთხვევაში ვადა ნივთის მფლობელობაში მიღებიდან ითვლება, მომსახურების შემთხვევაში კი ხელშეკრულების დადებიდან.
რა მოხდება, თუ ონლაინ მაღაზიამ უარის თქმის უფლების შესახებ ინფორმაცია არ მომაწოდა?
თუ მოვაჭრე დაბრუნების უფლების შესახებ ინფორმაციას არ მიაწვდის, საქონლის ან მომსახურების დაბრუნება შესაძლებელია ძირითადი ვადის გასვლიდან 12 თვის განმავლობაში. თუ მოვაჭრე ინფორმაციას ამ პერიოდში მაინც მიაწვდის, დაბრუნების 7-დღიანი ვადა ამ ინფორმაციის მიღებიდან აღითვლება.
შეიძლება თუ არა ონლაინ მაღაზიის პირობა ხელშეკრულების ავტომატური გაგრძელების შესახებ?
ასეთი დებულება ბათილია, თუ განსაზღვრული ვადით დადებული ხელშეკრულება მომხმარებლის თანხმობის გარეშე ავტომატურად გრძელდება ან თუ გაგრძელების ან შეწყვეტის ნების გამოვლენისთვის არაგონივრულად მცირე ვადაა დადგენილი. ავტომატური განახლების დებულებები კანონით პირდაპირ არის მოხსენიებული უსამართლო პირობებს შორის.
გადახდის ვალდებულება თუ წარმოიშობა შეკვეთის ღილაკზე დაჭერით?
მხოლოდ მაშინ, თუ მოვაჭრემ უზრუნველყო, რომ შეკვეთისას მომხმარებელს ერთმნიშვნელოვნად ჰქონდა გაცნობიერებული, რომ შეკვეთა გადახდის ვალდებულებას წარმოშობს. ამ პირობის დარღვევის შემთხვევაში მომხმარებელს გადახდის ვალდებულება საერთოდ არ წარმოეშობა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე დაგეხმარებით ონლაინ მაღაზიის წესებისა და პირობების სამართლებრივ შეფასებაში: განვიხილავთ, რომელი დებულებებია ბათილი, განვსაზღვრავთ უარის თქმის ვადებსა და წესებს, დავგეგმავთ მოთხოვნის წარდგენას მოვაჭრის მიმართ და, საჭიროების შემთხვევაში, დავიცავთ თქვენს ინტერესებს მომხმარებელთა უფლებების დაცვის ეროვნული სააგენტოს წინაშე ან სასამართლოში. დაგვიკავშირდით, რათა თქვენი შემთხვევა შევაფასოთ კონკრეტული დოკუმენტების საფუძველზე.