რატომ განსაზღვრავს კანონი ონლაინ მაღაზიის წესებსა და პირობებს
ელექტრონული კომერციის წესები და პირობები ის დოკუმენტია, რომელსაც ყოველი მოვაჭრე სთავაზობს მომხმარებელს ონლაინ ვაჭრობისას, და სწორედ ამ დოკუმენტში იმალება ხშირად ისეთი დებულებები, რომლებიც მომხმარებლის უფლებებს ფაქტობრივად უქმებს. სწარმოდგენლად შედგენილი პირობები, რომლებიც მომხმარებელს წინასწარ, ცალმხრივად ეთავაზება, საჭიროებენ საგანგებო სამართლებრივ კონტროლს. მომხმარებლის უფლებების დაცვის შესახებ საქართველოს კანონი ამ კონტროლს რამდენიმე მიმართულებით ახორციელებს: მუხლი 21 სტანდარტული პირობების ნამდვილობის წესს ადგენს, მუხლი 22 უსამართლო პირობების ბათილობას განსაზღვრავს, მუხლი 23 ამ ბათილობასთან დაკავშირებულ გამონაკლისებს აწესრიგებს, ხოლო მუხლები 11, 12 და 13 სარეწის გარეთ დადებულ და დისტანციურ ხელშეკრულებებს შეეხება — მათ შორის ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულებებს და მომხმარებლის უარის თქმის უფლებას.
რა არის სტანდარტული პირობა და როგორ განიმარტება ის
კანონის თანახმად, ხელშეკრულების სტანდარტული პირობა არის მოვაჭრის მიერ მომხმარებლისთვის დადგენილი, წინასწარ ჩამოყალიბებული, მრავალჯერადი გამოყენებისთვის გამიზნული პირობა, რომლის გაცნობის შესაძლებლობაც მომხმარებელს ჰქონდა. ონლაინ მაღაზიის წესები და პირობები სწორედ ასეთი სტანდარტული პირობების კრებულია. თუ მოვაჭრე ამტკიცებს, რომ რომელიმე პირობა მხარეებმა ინდივიდუალურად, ცალკე შეთანხმდა, ეს მან უნდა დაამტკიცოს — მტკიცების ტვირთი სწორედ მოვაჭრეს ეკისრება. წერილობით შეთავაზებული სტანდარტული პირობები მომხმარებლისთვის მარტივ და გასაგებ ენაზე უნდა იყოს ჩამოყალიბებული, ხოლო ის პირობა, რომელიც ორაზროვანია, მომხმარებლის სასარგებლოდ განიმარტება. ეს ნიშნავს, რომ ბუნდოვანი ფორმულირება მოვაჭრის პრობლემაა და არა მომხმარებლისა.
რომელი სტანდარტული პირობებია უსამართლო და ბათილი
უსამართლო სტანდარტული პირობა, მიუხოდავად მისი ხელშეკრულებაში არსებობისა, ბათილია, თუ ის ეწინააღმდეგება ნდობისა და კეთილსინდისიერების პრინციპებს და იწვევს მხარეთა უფლებებისა და მოვალეობების გაუმართლებელ დისბალანსს მომხმარებლის საზიანოდ, მათ შორის პირობის ბუნდოვანების გამოც. უსამართლობის შეფასებისას გაითვალისწინება ხელშეკრულების საგანი, დადების დროს არსებული გარემოებები და ხელშეკრულების სხვა პირობები. კანონი პირდაპირ ასახელებს იმ დებულებებს, რომლებიც ყოველთვის ბათილია:
- მოვაჭრის პასუხისმგებლობის გამორიცხვა ან შეზღუდვა მომხმარებლის გარდაცვალების, ჯანმრთელობის დაზიანების ან უხეში გაუფრთხილებლობით მიყენებული ზიანის შემთხვევაში, თუ ეს მოვაჭრის მოქმედებით ან უმოქმედობით დადგა;
- მომხმარებლის მიერ მოთხოვნის წარდგენის უსამართლო შეზღუდვა ან მოთხოვნათა ურთიერთგაქვითვის გამორიცხვა;
- გადახდილი თანხის დაკავების უფლება, როდესაც ხელშეკრულებიდან გასვლა მოვაჭრის ინიციატივით ხდება და მიღებული შესრულება ამ თანხას არ შეესაბამება;
- მოვაჭრის უფლება ცალმხრივად თქვას უარი ხელშეკრულებაზე იმ დროს, როდესაც მომხმარებელს ასეთი უფლება არ აქვს;
- განსაზღვრული ვადით დადებული ხელშეკრულების მომხმარებლის თანხმობის გარეშე ავტომატური გაგრძელება ან წაშლის ვადის არაგონივრულად მცირე დროში დადგენა;
- საქონლის ან მომსახურების ფასის მიწოდების მომენტში დადგენა ან ისეთი გაზრდა, რომელიც მომხმარებელს უარის თქმის შესაძლებლობას აღურიცხავს;
- მომხმარებლის სამართლებრივი დაცვის შეზღუდვა, მათ შორის უცხოურ არბიტრაჟში განხილვის თავსმოხდენა ან მტკიცებულებათა მოპოვების შესაძლებლობის შეზღუდვა.
უსამართლო პირობის ბათილად ცნობა ავტომატურად არ იწვევს ხელშეკრულების სხვა ნაწილების ბათილობას, თუ ის არსებითი პირობა არ არის და სავარაუდოა, რომ ხელშეკრულება მისი ბათილი ნაწილის გარეშეც დაიდებოდა. გარდა ამისა, მუხლი 23 ითვალისწინებს გამონაკლისებს: ფინანსური მომსახურების ხელშეკრულებების ზოგიერთი პირობა, მათ შორის საპროცენტო განაკვეთის ან საკომისიოს საფუძვლიანი მიზეზით ცვლილება, ბათილად არ მიიჩნევა, თუ მოვაჭრე ამის შესახებ მომხმარებელს დაუყოვნებლივ აცნობებს და მას უარის თქმის უფლება ეძლევა. ასევე განსხვავებული რეჟიმი გააჩნიათ ბირჟის კოტირებებთან ან ვალუტურ ბაზრებთან დაკავშირებული ფასების მქონე გარიგებებს.