ნოტარიუსის სტატუსი და პროფესიული დამოუკიდებლობა
ნოტარიუსი თავის პროფესიულ საქმიანობაში თავისუფალია და სანოტარო და სხვა, მასთან დაკავშირებული მოქმედებების მეშვეობით ახორციელებს სახელმწიფოებრივ უფლებამოსილებას. სანოტარო მოქმედების შესრულებისას ის დამოუკიდებელი და მიუკერძოებელია; საქმიანობა ექვემდებარება კანონმდებლობით დადგენილ წესსა და ფარგლებს და არ წარმოადგენს მეწარმეობას ან მოგების მიღების წყაროს. ნოტარიუსის სამსახურებრივი საქმიანობისთვის გათვალისწინებული ანაზღაურება ნოტარიუსს ეკუთვნის; ის სამუშაოს მიმცემია საკუთარი სანოტარო ბიუროს თანამშრომლებისთვის. ნოტარიუსი პასუხს აგებს სამსახურებრივი საქმიანობით მიყენებული ზიანისთვის — სახელმწიფო ამ ზიანზე პასუხს არ აგებს. ნოტარიუსის დისციპლინური პასუხისმგებლობა განისაზღვრება დებულებით, რომელსაც საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის წარდგინებით ამტკიცებს იუსტიციის მინისტრი. ნოტარიუსი ასევე ვალდებულია შეასრულოს ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის ხელშეწყობის შესახებ კანონითა და შესაბამისი ნორმატიული აქტებით დადგენილი მოვალეობა. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ნოტარიუსი არ არის საჯარო მოხელე.
ნოტარიუსის თანამდებობის დაკავების პირობები
ნოტარიუსის თანამდებობა შეიძლება დაიკავოს საქართველოს ქმედუნარიანმა მოქალაქემ, რომელსაც აქვს უმაღლესი იურიდიული განათლება, ჩაბარებული აქვს ნოტარიუსთა საკვალიფიკაციო გამოცდა და აკმაყოფილებს შემდეგ პირობებიდან ერთ-ერთს:
- გავლილი აქვს სტაჟირება საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის მიერ დადგენილი პროგრამით;
- აქვს ნოტარიუსად მუშაობის არანაკლებ 1 წლის სტაჟი;
- აქვს ნოტარიუსის თანაშემწედ მუშაობის არანაკლებ 5 წლის სტაჟი;
- აქვს საჯარო სამსახურში, მათ შორის, საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებში, სპეციალობით მუშაობის არანაკლებ 5 წლის სტაჟი — გარდა კულტურულ, საგანმანათლებლო, სამეცნიერო, კვლევით, სასპორტო და რელიგიურ, წევრობაზე დაფუძნებულ, აგრეთვე კანონმდებლობით განსაზღვრული კატეგორიის საჯარო სამართლის იურიდიულ პირებში საქმიანობისა.
საკვალიფიკაციო გამოცდა, კონკურსი და დანიშვნა
ნოტარიუსთა საკვალიფიკაციო გამოცდა (ტესტირება) მოიცავს ორ ეტაპს — პროფესიულ ნაწილსა და ზოგად უნარ-ჩვევებს, რომელიც ვერბალურ და მათემატიკურ ნაწილებს აერთიანებს. პირი თავისუფლდება პროფესიული ნაწილის ჩაბარების ვალდებულებისგან, თუ ჩაბარებული აქვს მოსამართლეობის საკვალიფიკაციო გამოცდა საერთო ან სამოქალაქო და ადმინისტრაციული სამართლის სპეციალობით, ან ეკავა მოსამართლის თანამდებობა და ამ გამოცდის ჩაბარებიდან ან მოსამართლის თანამდებობიდან გათავისუფლებიდან ნოტარიუსთა საკვალიფიკაციო გამოცდის ჩაბარებამდე გასული არ არის 2 წელზე მეტი, ანდა ამჟამად უკავია მოსამართლის თანამდებობა.
ნოტარიუსს თანამდებობაზე ნიშნავს იუსტიციის მინისტრი, რომელიც დანიშვნისას სანოტარო ბიუროს განთავსების ადგილად კანონით გათვალისწინებულ დასახლებას უთითებს. თანამდებობა შეიძლება დაიკავოს ნებისმიერმა ფიზიკურმა პირმა, რომელიც აკმაყოფილებს დადგენილ მოთხოვნებს და გაივლის კონკურსს; კონკურსის ჩატარების წესსა და პირობებს ამტკიცებს იუსტიციის მინისტრი. კანდიდატი იუსტიციის სამინისტროს წარუდგენს განცხადებას, რომელსაც უერთდება პირობების დამადასტურებელი დოკუმენტები და განმცხადებლის ხელმოწერილი დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს დანიშვნაზე უარის თქმის საფუძვლების არარსებობას.
დანიშვნაზე უარის თქმის საფუძვლები
ნოტარიუსად არ დაინიშნება პირი, რომელიც არ აკმაყოფილებს დადგენილ მოთხოვნებს ან ვერ გაივლის კონკურსს. გარდა ამისა, უარის თქმის საფუძვლებია:
- პირი ნასამართლევია განზრახი დანაშაულის ჩადენისთვის ან მის მიმართ მიმდინარეობს სისხლისსამართლებრივი დევნა განზრახი დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე;
- პირი ნასამართლევია სანოტარო საქმიანობასთან უშუალოდ დაკავშირებული დანაშაულის ჩადენისთვის — მიუხედავად ნასამართლობის მოხსნისა ან გაქარწყლებისა;
- სისხლის სამართლის საქმე განზრახი დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე შეწყვეტილია ხანდაზმულობის ან ამნისტიის გამო;
- პირი გათავისუფლებულია საჯარო სამსახურიდან ან/და შეუწყვეტია საქართველოს ადვოკატთა ასოციაციის წევრობა დისციპლინური გადაცდომის, კანონის უხეში ან/და არაერთგზის დარღვევის, თანამდებობრივი მდგომარეობის მართლმსაჯულებისა და სამსახურებრივი ინტერესების საზიანოდ გამოყენების ან კორუფციული სამართალდარღვევის გამო;
- პირი გათავისუფლებულია ნოტარიუსის თანამდებობიდან დისციპლინური გადაცდომის ჩადენის გამო;
- პირი არ აკმაყოფილებს თანამდებობასთან შეუთავსებლობის მოთხოვნებს;
- სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენით ჩამორთმევია სანოტარო საქმიანობის უფლება;
- ნოტარიუსთა თანამდებობები შევსებულია მოცემული წლისთვის იუსტიციის მინისტრის მიერ განსაზღვრული ნოტარიუსთა თანამდებობების მაქსიმალური რაოდენობის შესაბამისად;
- პირი უარს ამბობს სანოტარო საქმიანობის კანონით გათვალისწინებულ დასახლებაში განხორციელებაზე.
რეგისტრაცია ნოტარიუსთა რეესტრში და სანოტარო საქმიანობის შეჩერება
თანამდებობაზე დანიშვნიდან 2 თვის ვადაში ნოტარიუსი საქართველოს ნოტარიუსთა პალატას წარუდგენს: სამსახურებრივ ბეჭედს და კანონმდებლობით დადგენილი წესით დადასტურებულ ხელმოწერის ნიმუშს; სავალდებულო პროფესიული დაზღვევის დამადასტურებელ დოკუმენტს; აგრეთვე დოკუმენტს სანოტარო ბიუროს მფლობელობის ან საკუთრების თაობაზე — ბიურო უნდა იყოს აღჭურვილი სანოტარო მოქმედებათა შესრულების წესის შესახებ ინსტრუქციით დადგენილი წესის შესაბამისად.
სანოტარო საქმიანობის უფლება ეჩერდება ნოტარიუსს, თუ: მან დაარღვია სანოტარო ბიუროს აღჭურვის მოთხოვნა — ამ შემთხვევაში მას გონივრულ ვადაში, მაგრამ არა უმეტეს 10 დღისა, უნდა უზრუნველყოს მოთხოვნასთან შესაბამისობა; მან ჩაიდინა ნოტარიუსთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ დებულებით გათვალისწინებული გადაცდომა, რომელიც იწვევს საქმიანობის უფლების შეჩერებას; ანდა ნოტარიუსი ბრალდებულადაა სისხლის სამართლის პასუხისგებაში მიცემული — ამ შემთხვევაში უფლება ეჩერდება სისხლის სამართლის საქმეზე საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანამდე.
თანამდებობიდან გათავისუფლების საფუძვლები
ნოტარიუსის უფლებამოსილება წყდება თანამდებობიდან გათავისუფლების შემთხვევაში. გათავისუფლების საფუძვლებია:
- ნოტარიუსის წერილობითი განცხადება თანამდებობიდან გათავისუფლების თაობაზე, რომელიც იუსტიციის მინისტრს წარედგინება;
- ნოტარიუსის თანამდებობაზე ყოფნის ზღვრული ასაკის მიღწევა;
- ნოტარიუსის გარდაცვალება, სასამართლოს მიერ მისი შეზღუდულქმედუნარიანად ან უგზო-უკვლოდ დაკარგულად აღიარება, გარდაცვლილად გამოცხადება ან მხარდაჭერის მიმღებად ცნობა, თუ სასამართლოს გადაწყვეტილებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული;
- ნოტარიუსთა დისციპლინური პასუხისმგებლობის შესახებ დებულებით გათვალისწინებული გადაცდომის ჩადენა, რაც იწვევს თანამდებობიდან გათავისუფლებას;
- ნოტარიუსის ჯანმრთელობის მდგომარეობა, რაც გამორიცხავს სამსახურებრივი მოვალეობის ჯეროვნად შესრულებას;
- განზრახი დანაშაულის ჩადენის ფაქტზე სასამართლოს გამამტყუნებელი განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლა ან ასეთი დანაშაულის ფაქტზე სისხლის სამართლის საქმის შეწყვეტა ხანდაზმულობის ან ამნისტიის გამო;
- ნოტარიუსისთვის საქართველოს მოქალაქეობის შეწყვეტა;
- ნოტარიუსისთვის სასამართლოს კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი განაჩენით სანოტარო საქმიანობის უფლების ჩამორთმევა;
- ნოტარიუსის თანამდებობასთან შეუთავსებელი საქმიანობის განხორციელება;
- ბიუროს აღჭურვის მოთხოვნების დადგენილ ვადაში შეუსრულებლობა;
- კანონით დადგენილი წესით დანიშნული დასახლებაში სანოტარო საქმიანობის განხორციელების შეწყვეტა.
სანოტარო ბიურო და საქმიანობის ორგანიზება — კანდიდატობა და სტაჟირება
ნოტარიუსს უნდა ჰქონდეს სანოტარო ბიურო — მისი სამუშაო ადგილი, რომლის ადგილმდებარეობასაც ის კანონით დადგენილი პირობების დაცვით ირჩევს. მას უფლება აქვს საქართველოს შრომის კანონმდებლობის შესაბამისად მიიღოს სამუშაოზე და გაათავისუფლოს პირები და განკარგოს სანოტარო მოქმედების შესრულებით მიღებული შემოსავალი. ორ ან ორზე მეტ ნოტარიუსს შეიძლება ჰქონდეს საერთო სანოტარო ბიურო; ნოტარიუსთა უფლებები და მოვალეობები მისმიმართ განისაზღვრება მათ შორის დადებული ხელშეკრულებით და თითოეული ნოტარიუსი სანოტარო მოქმედებას ასრულებს საკუთარი სახელით, პირადად აგებს პასუხს თავისი საქმიანობისთვის. საერთო ბიუროს შექმნა შესაძლებელია სამეწარმეო იურიდიული პირის ფორმით, გარდა სააქციო საზოგადოებისა; ამ შემთხვევაში საფირმო სახელწოდება ერთი პარტნიორი ნოტარიუსის სახელს მაინც უნდა შეიცავდეს, პარტნიორი ნოტარიუსი კი იურიდიულ პირთან ერთად სოლიდარულად პასუხს აგებს სანოტარო მოქმედების შედეგად დამდგარი ზიანისთვის; ნოტარიუსი ვერ იქნება ასეთ იურიდიულ პირში შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მომუშავე პირი. იუსტიციის სამინისტროს თანხმობით შესაძლებელია საერთო ბიუროს შექმნა ადვოკატთან, კერძო აღმასრულებელთან, თარჯიმანთან ან/და აუდიტორთან ერთად; ამისთვის სამინისტროს წარედგინება მომსახურების გაუმჯობესების გეგმა და პარტნიორთა შორის დადებული ხელშეკრულების პროექტი, ხოლო რეგისტრაციისთვის საჭირო თანხმობა გადაეცემა საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს. მომსახურების გაუმჯობესების გეგმის შეფასების ძირითად კრიტერიუმებს, აგრეთვე საქმიანობის ორგანიზებასთან დაკავშირებულ სხვა საკითხებსა და ნოტარიუსის დამოუკიდებლობის გარანტიებს განსაზღვრავს იუსტიციის მინისტრის ბრძანება.
ნოტარიუსობის კანდიდატი შეიძლება იყოს საქართველოს მოქალაქე, რომელსაც აქვს უმაღლესი იურიდიული განათლება და რომლის ნოტარიუსად მუშაობისთვის შეუფერებლობის დამადასტურებელი ფაქტი ცნობილი არ არის. კანდიდატობის მსურველმა უნდა გაიაროს სტაჟიორთა კონკურსი; სტაჟირებისგან თავისუფლდება პირი, რომელსაც ნოტარიუსად, ნოტარიუსის თანაშემწედ ან სპეციალობით საჯარო სამსახურში მუშაობის სათანადო სტაჟი გააჩნია. კონკურსის წარმატებით გავლის შემთხვევაში პირს სტაჟირებაზე გზავნის საქართველოს ნოტარიუსთა პალატა, რომელიც ამის შესახებ ინფორმაციას იუსტიციის სამინისტროსაც აწვდის. სტაჟირება ნიშნავს პალატასთან არსებულ სასწავლო ცენტრში პალატის მიერ დადგენილი პროგრამით სწავლებას; ის ორი ეტაპისგან შედგება და მოიცავს თეორიულ და პრაქტიკულ ნაწილებს. სტაჟირების ორივე ეტაპის გასავლელად პალატისთვის გადასახდელი საფასური განისაზღვრება საქართველოს მთავრობის დადგენილებით, ხოლო სტაჟირების გავლის წესს პალატის წარდგინებით ამტკიცებს იუსტიციის მინისტრი. სტაჟირება წყდება სტაჟიორის პირადი განცხადებით ან მის მიერ დაკისრებულ მოვალეობათა სისტემატური შეუსრულებლობის ან არაჯეროვნად შესრულების გამო.