რა არის სანოტარო მოქმედება და რა ძალა აქვს მას
სანოტარო მოქმედება არის ნოტარიუსის მიერ, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, ფიზიკური ან იურიდიული პირის თხოვნით შესრულებული მოქმედება, რომელსაც გააჩნია იურიდიული შედეგი. სანოტარო წესით დამოწმებულ დოკუმენტს კანონი ანიჭებს უდავო მტკიცებულებით ძალას, რაც იმას ნიშნავს, რომ ასეთი დოკუმენტით დადასტურებული ფაქტები და გარიგების პირობები სასამართლოში საგანგებო დამადასტურებელ სხვა მტკიცებულებას აღარ საჭიროებს. სანოტარო მოქმედების შესრულების დეტალური წესი განისაზღვრება სპეციალური ინსტრუქციით, რომელსაც საქართველოს ნოტარიუსთა პალატის წარდგინებით ამტკიცებს იუსტიციის მინისტრი კანონმდებლობით დადგენილი წესით. თუ სანოტარო მოქმედების შესრულებისას პირებს შორის სამართლებრივი დავა წარმოიშობა, ეს დავა განიხილება სასამართლო წესით, ამიტომ დავის არსებობის შემთხვევაში საბოლოო გადაწყვეტილებას სასამართლო იღებს, და არა ნოტარიუსი.
სანოტარო მოქმედების ენა და თარჯიმნის მონაწილეობა
სანოტარო მოქმედება სრულდება სახელმწიფო ენაზე. თუ პირს, რომელიც სანოტარო მოქმედების შესრულებას ითხოვს, ყრუ ან სმენადაქვეითებული ჰყავს, მოქმედება სრულდება ჟესტური ენის მცოდნე თარჯიმნის — სურდოთარჯიმნის — მონაწილეობით, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული ისეთი შემთხვევებისა, როდესაც პირს უფლება აქვს გარიგება თარჯიმნის მონაწილეობის გარეშე დადოს. თუ მოქმედების შესრულების მთხოვნელი პირი ვერ ფლობს სახელმწიფო ენას, ნოტარიუსი სანოტარო მოქმედებას ასრულებს თარჯიმნის მონაწილეობით. ეს გარანტია უზრუნველყოფს, რომ თქვენ სრულად გაეცნობით დოკუმენტის შინაარსს და მის სამართლებრივ შედეგებს, რაც მნიშვნელოვანია უცხოურენოვანი მხარის მონაწილეობით გარიგებების დროს.
რომელ სანოტარო მოქმედებებს ასრულებს ნოტარიუსი
ნოტარიუსი ასრულებს მრავალფეროვან სანოტარო მოქმედებებს, რომლებიც პირობითად შეიძლება დავაჯგუფოთ შემდეგ კატეგორიებად:
- გარიგებების დადასტურება — კანონით დადგენილ შემთხვევებში ან მხარეთა შეთანხმებით;
- მოწმობების გაცემა — საკუთრების უფლების, მემკვიდრეობის უფლებისა და მეუღლეთა საერთო ქონებაში წილზე საკუთრების უფლების მოწმობები;
- ზომების მიღება სამემკვიდრეო ქონების დასაცავად;
- დოკუმენტის ასლისა და ამონაწერის სისწორის გადამოწმება დედანთან;
- დოკუმენტზე ხელმოწერის ნამდვილობის გადამოწმება;
- დოკუმენტის ერთი ენიდან მეორეზე თარგმნის სისწორის გადამოწმება;
- ფაქტობრივი გარემოებების დადასტურება — მოქალაქის ცოცხლად ყოფნის, მისი განსაზღვრულ ადგილას ყოფნის, ფოტოსურათზე გამოსახულ პირთან იგივეობის და დოკუმენტის წარდგენის დროის დადასტურება;
- პირის განცხადებისა და ცნობის სხვა პირისთვის გადაცემა;
- დეპოზიტში ფულის, ფასიანი ქაღალდებისა და ფასეულობების მიღება;
- სააღსრულებო ფურცლის გაცემა;
- თამასუქის პროტესტის შესრულება;
- ჩეკის გასანაღდებლად წარდგენა და ჩეკის გაუნაღდებლობის დადასტურება;
- დოკუმენტების შესანახად მიღება;
- საზღვაო პროტესტის შესრულება.
გარდა ამ ჩამონათვალისა, ნოტარიუსი ასრულებს საქართველოს კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა სანოტარო მოქმედებებსაც. სანოტარო მოქმედებებთან დაკავშირებით ნოტარიუსი პირებს სამართლებრივ კონსულტაციას უწევს და მათი თხოვნით ადგენს დოკუმენტების პროექტებს; ის უფლებამოსილია დაინტერესებულ პირს სანოტარო მოქმედებასთან დაუკავშირებელი სამართლებრივი კონსულტაციაც გაუწიოს. ნოტარიუსს ასევე გააჩნია ნივთის საჯაროდ შეთავაზების უფლება, რომელიც ხორციელდება ელექტრონული აუქციონის ან სხვა ელექტრონული საშუალებების გამოყენებით; საჯარო შეთავაზების ფორმებს და ამ მიზნით გამოყენებულ ელექტრონულ საშუალებებს განსაზღვრავს იუსტიციის მინისტრი. სააღსრულებო ფურცელს ნოტარიუსი გასცემს ფულადი თანხის დავალიანების გადახდევინების ვადადამდგარი მოთხოვნის, ქონებაზე უფლების გადაცემის, აგრეთვე დაგირავებულ ან იპოთეკით დატვირთულ ქონებაზე იძულებითი აღსრულების მიქცევის მოთხოვნის საფუძველზე, თუ ამის შესახებ მხარეთა შეთანხმება არსებობს და ნოტარიუსმა სანოტარო აქტში წერილობით განმარტა სააღსრულებო ფურცლის გაცემის სამართლებრივი შედეგები.
სანოტარო მედიაცია — დავის მოგვარება ნოტარიუსის მონაწილეობით
ნოტარიუსი შეიძლება იყოს მედიატორი მოდავე მხარეთა შორის საოჯახო სამართლებრივ დავებზე — გარდა შვილად აყვანის, შვილად აყვანის ბათილად ცნობის, მშობლის უფლების შეზღუდვისა და ჩამორთმევისა — ასევე სამემკვიდრეო და სამეზობლო სამართლებრივ დავებზე და ნებისმიერ სხვა დავაზე, თუ კანონმდებლობით ასეთ დავაზე მედიაციის განხორციელების სპეციალური წესი განსაზღვრული არ არის. ნოტარიუსის მონაწილეობით მედიაცია შეიძლება განხორციელდეს მხარეთა თანხმობით, ხოლო კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში ადმინისტრაციული ორგანო სავალდებულო წესით მიმართავს სანოტარო მედიაციას. სანოტარო მედიაციის განხორციელების წესს განსაზღვრავს იუსტიციის მინისტრის ბრძანება. თუ მედიაციის პროცესში დავა მხარეთა შეთანხმებით დასრულდა, ნოტარიუსი ადგენს მორიგების აქტს, რომელიც დასტურდება სანოტარო წესით. თუ მხარე მორიგების აქტით დადგენილ ვალდებულებას არ ასრულებს, იძულებითი აღსრულება ხორციელდება ნოტარიუსის მიერ გაცემული სააღსრულებო ფურცლის საფუძველზე, სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით.
სად და როდის სრულდება სანოტარო მოქმედება — ვადები, გადადება, შეჩერება
სანოტარო მოქმედება პირის თხოვნით შეიძლება შეასრულოს ნებისმიერმა ნოტარიუსმა, ადგილმდებარეობის მიუხიდავად — თქვენ არ ხართ მიბმული კონკრეტულ ბიუროზე ან ტერიტორიაზე. მოქმედება სრულდება მისთვის საჭირო ყველა დოკუმენტის წარდგენის შემდეგ, ამიტომ წინასწარ გადაამოწმეთ, რომელი დოკუმენტების წარდგენაა საჭირო თქვენი განცხადებისთვის.
გარკვეულ შემთხვევებში მოქმედების შესრულება გადაიდება: თუ ნოტარიუსს გამოთხოვილი აქვს დამატებითი მონაცემები ან დოკუმენტები — მათ მიღებამდე; თუ ტარდება ექსპერტიზა — დასკვნის მიღებამდე; ხოლო დაინტერესებული პირის თხოვნით, რომელსაც სურს იმ უფლებას ან ფაქტზე სასამართლოს მიმართოს, რომლის დადასტურებასაც მეორე პირი ითხოვს, ნოტარიუსს უფლება აქვს მოქმედება გადადოს არა უმეტეს 10 დღის ვადით. თუ ამ ვადაში სასამართლოდან ცნობა იმ პირის განცხადების შეტანის შესახებ არ მიუღია, ნოტარიუსი სანოტარო მოქმედებას ასრულებს. მოქმედების შესრულება შეჩერდება სასამართლოს შესაბამისი შეტყობინების საფუძველზე, სასამართლოში სამართლებრივი დავის გადაწყვეტამდე.
გადადებისას ან შეჩერებისას ნოტარიუსი არ გასცემს სანოტარო წესით დამოწმებულ დოკუმენტს ან მოწმობას და გადადებიდან ან შეჩერებიდან 2 დღის ვადაში გამოსცემს დადგენილებას ამ ფაქტზე; საჭიროების შემთხვევაში დადგენილებაში აღნიშნავს, რომ შემოწმებულია პირთა უფლებამოსილება და ქმედუნარიანობა. ასეთი გადაწყვეტილება საჭიროებს შესაბამის საფუძველს, რომელიც უნდა აისახოს დადგენილებაში.
ვინაობის დადგენა, შინაარსის განმარტება და ხელმოწერის წესი
მოქმედების შესრულებისას ნოტარიუსი პირადობის დამადასტურებელი დოკუმენტების მიხედვით ადგენს პირების ან მათი წარმომადგენლების ვინაობას. კანონით დადგენილ შემთხვევაში ან მხარეთა შეთანხმებით, გარიგების დადასტურებისას, ნოტარიუსი ამოწმებს გარიგების მონაწილე პირთა უფლებამოსილებასა და ქმედუნარიანობას, ხოლო წარმომადგენლის მეშვეობით დადებული გარიგების შემთხვევაში — წარმომადგენლის უფლებამოსილებასაც. ნოტარიუსს უფლება აქვს მოქმედებისთვის აუცილებელი დოკუმენტები გამოითხოვოს დაწესებულებისგან, საწარმოსგან და ორგანიზაციისგან.
ნოტარიუსი ვალდებულია სანოტარო მოქმედების შინაარსი და მისი სამართლებრივი შედეგები განუმარტოს იმ პირებს, რომლებიც მის შესრულებას ითხოვენ, და იზრუნოს იმაზე, რომ არ შეილახოს იმ პირთა ინტერესები, რომლებიც არ იცნობენ საქართველოს კანონმდებლობას და საჭიროებენ სამართლებრივ კონსულტაციას. ეს მოთხოვნა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია უცხოელებთან და ქართულ სამართალს არმცოდნე პირებთან გარიგებების დროს.
ხელმოწერის წესიც მკაცრად არის განსაზღვრული: კანონით დადგენილ შემთხვევაში გარიგებას ან სხვა დოკუმენტს ხელს აწერენ ნოტარიუსის თანდასწრებით; თუ ნოტარიუსი ხელმოწერას არ ესწრება, ხელმომწერი პირად ადასტურებს, რომ ხელმოწერა მისია. თუ დოკუმენტი შეიცავს მოქმედების მონაწილის ნების გამოვლენას, ნოტარიუსი ხელმოწერამდე წაუკითხავს მას დოკუმენტის ტექსტს. ყრუ ან მეტყველების უნარის არმქონე პირისთვის შინაარსისა და შედეგების განსამარტავად ნოტარიუსი საჭიროების შემთხვევაში იყენებს შესაბამის სპეციალისტს, რომელიც ხელმოწერით ადასტურებს, რომ განუმარტა პირს მოქმედების შინაარსი და ის მის ნებას შეესაბამება. იმ პირის ნაცვლად, რომელსაც ავადმყოფობის, შესაძლებლობის შეზღუდვის ან სხვა მიზეზით არ შეუძლია დოკუმენტზე ხელმოწერა, დოკუმენტს მისი დავალებით ხელს აწერს სხვა პირი მოქმედების შემსრულებელი თანამდებობის პირის თანდასწრებით და იმ მიზეზის მითითებით, რომლის გამოც პირს ხელმოწერა არ შეუძლია. გაითვალისწინეთ ასევე, რომ ნოტარიუსს და კანონით განსაზღვრულ სხვა თანამდებობის პირს, რომელიც სანოტარო მოქმედებებს ასრულებს, არ შეუძლია შეასრულოს მოქმედება, რომელშიც ისინი თავად მონაწილეობენ — პირადად ან წარმომადგენლის მეშვეობით — ან მონაწილეობენ მათი მშობლები, მეუღლე, შვილები, შვილიშვილები, პაპები, ბებიები, ძმები, დები, მეუღლის მშობლები.
საიდუმლოება, რეგისტრაცია, უარი და გასაჩივრება
ნოტარიუსი ვალდებულია საიდუმლოდ შეინახოს ცნობები, რომლებიც მას სამსახურებრივი საქმიანობისას გაუხდა ცნობილი; ეს ვალდებულება ძალაშია თანამდებობიდან გათავისუფლების შემდეგაც. ცნობები სანოტარო მოქმედების შესახებ გაიცემა მხოლოდ იმ ფიზიკურ ან იურიდიულ პირს, რომლის თხოვნით ან მიმართაც მოქმედება შესრულდა, ან მის წარმომადგენელს. საგამოძიებო ორგანოს ან სასამართლოს მოთხოვნით ნოტარიუსი ცნობებს გასცემს მხოლოდ იმ სისხლის სამართლისა და სამოქალაქო სამართლის საქმეებზე, რომლებიც მათ წარმოებაშია. საგადასახადო ორგანოს შესაბამისი მოთხოვნისას ნოტარიუსი წარუდგენს ცნობას იმ ქონების ღირებულების შესახებ, რომელიც პირის საკუთრებაში გადავიდა, თუმცა საგადასახადო ორგანოს ეკრძალება ამ ინფორმაციის სხვა პირებისთვის გადაცემა, მასობრივი ინფორმაციის საშუალებების ჩათვლით, და მისი გამოქვეყნება საჯარო გამოსვლებში სასამართლოს გადაწყვეტილების გამოტანამდე. შესრულებული სანოტარო მოქმედება რეგისტრაციაში ტარდება ელექტრონულ სანოტარო რეესტრში და ენიჭება დამოუკიდებელი ნომერი, რომელიც აღინიშნება გაცემულ დოკუმენტებსა და დამადასტურებელ წარწერებში — ეს საშუალებას გაძლევთ, დოკუმენტის ნამდვილობა რეესტრში გადაამოწმოთ.
ნოტარიუსი უარს ამბობს სანოტარო მოქმედების შესრულებაზე, თუ:
- მოქმედების შესრულება ეწინააღმდეგება საქართველოს კანონმდებლობას;
- წარმოდგენილი დოკუმენტები არ შეესაბამება დადგენილ მოთხოვნებს, შეიცავს პირთა პატივისა და ღირსების შემლახველ ცნობებს ან ეწინააღმდეგება ზნეობის საყოველთაოდ აღიარებულ ნორმებს;
- მოქმედების მონაწილე არ არის უფლებამოსილი ან ქმედუნარიანი პირი, ანდა თხოვნა შემოსულია იმ ენაზე, რომელსაც ნოტარიუსი არ ფლობს და თარჯიმნის გამოყენების შესაძლებლობა არ არსებობს.
თუ თქვენ ხართ ის პირი, რომლის ინტერესებსაც ეხება სანოტარო მოქმედება, ან მოქმედების შესრულებაზე უარი გითქვამთ, შეგიძლიათ მოქმედება ან უარის შესახებ დადგენილება გაასაჩივროთ სასამართლოში სანოტარო ბიუროს ადგილმდებარეობის მიხედვით. საჩივარი ნოტარიუსის იმ საქმიანობაზე, რომელიც ამ წესით არ გასაჩივრდება, განიხილავს იუსტიციის სამინისტრო ან მისი დავალებით — საქართველოს ნოტარიუსთა პალატა.