ელექტროენერგიის გადამცემ სისტემასთან მესამე პირის დაშვება
გადამცემი სისტემის ოპერატორი ელექტროენერგიის გადამცემი ქსელის წესების მოთხოვნათა დაცვით უზრუნველყოფს გადამცემ სისტემასთან სისტემით მოსარგებლის არადისკრიმინაციურ და შეუზღუდავ დაშვებას. დაშვების საფასურს ანგარიშობს და ადგენს მარეგულირებელი კომისია შესაბამისი მეთოდოლოგიის მიხედვით. სხვადასხვა მოსარგებლისთვის ერთი და იმავე მომსახურების შეთავაზება ხდება თანაბარი სახელშეკრულებო პირობებით, გადაცემის მომსახურების ჰარმონიზებული ხელშეკრულების გამოყენებით ან ქსელის წესების შესაბამისად. კანონი ხელს არ უშლის გრძელვადიანი ხელშეკრულებების გაფორმებას იმ პირობით, რომ ისინი შეესაბამება საქართველოსა და ენერგეტიკული გაერთიანების კანონმდებლობით დადგენილ კონკურენციის წესებს.
გადამცემი სისტემის ოპერატორი საკუთარ ვებგვერდზე აქვეყნებს გადამცემ სისტემასთან დაშვების პროცედურას, წესებსა და პირობებს, მათ შორის ქსელის წესებით დადგენილ მოთხოვნებსა და კომისიის მიერ განსაზღვრულ საფასურებს, აგრეთვე დაშვებისათვის და სისტემით სარგებლობისთვის საჭირო ტექნიკურ და რაოდენობრივ მონაცემებს, რომლებიც რეგულარულად უნდა განახლდეს. კომისიის სამართლებრივი აქტით გათვალისწინებულ შემთხვევაში მესამე პირის დაშვებასთან დაკავშირებული მომსახურება შეიძლება გაეწიოს მხოლოდ შესაბამისი ფინანსური გარანტიის წარდგენის შემდეგ; ასეთი გარანტია უნდა იყოს არადისკრიმინაციული, გამჭვირვალე და პროპორციული და არ უნდა ქმნიდეს ბაზარზე შესვლის გაუმართლებელ ბარიერს. გადამცემი სისტემის ოპერატორს მეზობელი ქვეყნების ოპერატორების ქსელთან დაშვება შეუძლია ორმხრივი ან მრავალმხრივი ხელშეკრულებების შესაბამისად, თუ ეს საჭიროა მისი ფუნქციების შესასრულებლად, მათ შორის ტრანსსასაზღვრო გადაცემისთვის. დისპეტჩერიზაციისას ოპერატორი კანონმდებლობით დადგენილი წესით პრიორიტეტს ანიჭებს განახლებადი ენერგიის წყაროთი მომუშავე ან სხვა წახალისებულ წარმოების ობიექტებს.
ბუნებრივი გაზის გადამცემ სისტემასთან დაშვება და უარის თქმის საფუძვლები
ბუნებრივი გაზის გადამცემ სისტემასთან მესამე პირის დაშვებაც ასევე არადისკრიმინაციული და შეუზღუდავია და ხორციელდება ქსელის წესების დაცვით, ხოლო დაშვების საფასური ეფუძნება კომისიის მიერ შესაბამისი მეთოდოლოგიის მიხედვით გაანგარიშებულ და დადგენილ ტარიფს. ამასთანავე, სწორედ ბუნებრივი გაზის სექტორშია კანონით პირდაპირ განსაზღვრული ის შემთხვევები, როცა გადამცემი სისტემის ოპერატორს უარის თქმის უფლება აქვს.
გადამცემი სისტემის ოპერატორს უფლება არ აქვს, მთლიანად ან ნაწილობრივ უარი თქვას ბუნებრივი გაზის გადამცემ სისტემასთან დაშვებაზე, გარდა შემდეგი შემთხვევებისა:
- მოთხოვნილ პერიოდში სიმძლავრის არასაკმარისობა;
- მიერთების წერტილის არარსებობა;
- დაშვება ხელს შეუშლის ოპერატორს კანონის შესაბამისად საჯარო მომსახურების გაწევაში;
- დაშვება საფრთხეს უქმნის საზოგადოების ჯანმრთელობას ან უსაფრთხოებას.
ამ შემთხვევებში უარის თქმის შესახებ გადაწყვეტილება სათანადოდ უნდა იყოს დასაბუთებული მისი მოქმედების ვადის მითითებით, ხოლო უარის თქმის წესი და პირობები განისაზღვრება ბუნებრივი გაზის ქსელის წესებით.
გამანაწილებელ სისტემასთან მესამე პირის დაშვება
გამანაწილებელი სისტემის ოპერატორიც წესების მოთხოვნათა დაცვით უზრუნველყოფს გამანაწილებელ სისტემასთან არადისკრიმინაციულ და შეუზღუდავ დაშვებას, ხოლო დაშვების საფასური ეფუძნება კომისიის მიერ მეთოდოლოგიის მიხედვით გაანგარიშებულ და დადგენილ ტარიფს. გამანაწილებელ სისტემასთან დაშვებაზე ოპერატორს უფლება არ აქვს უარი თქვას მთლიანად ან ნაწილობრივ, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ მოთხოვნილ პერიოდში დაშვება ხელს შეუშლის მას კანონის შესაბამისად საჯარო მომსახურების გაწევაში ან საფრთხეს შეუქმნის საზოგადოების ჯანმრთელობას ან უსაფრთხოებას. ასეთ შემთხვევებში უარის გადაწყვეტილება სათანადოდ უნდა იყოს დასაბუთებული მოქმედების ვადის მითითებით, ხოლო დაშვებაზე უარის თქმის წესი და პირობები განისაზღვრება შესაბამისი ქსელის წესებით.
მოწყობილობების მიერთება ქსელთან და საფასური
გადამცემი სისტემის ოპერატორი ქსელის წესების შესაბამისად უზრუნველყოფს ელექტროენერგიის მოწყობილობების ელექტროენერგიის გადამცემ ქსელთან მიერთებას, ხოლო ბუნებრივი გაზის მოწყობილობების მიერთებას ბუნებრივი გაზის გადამცემ ქსელთან იმავე წესით. ელექტროენერგიის გადამცემ ქსელთან მიერთების საფასურს ადგენს კომისია საკუთარი მეთოდოლოგიის საფუძველზე განხორციელებული გაანგარიშების შედეგად; ბუნებრივი გაზის გადამცემ ქსელთან მიერთების საფასურიც განისაზღვრება მიღებული მეთოდოლოგიის საფუძველზე განხორციელებული გაანგარიშებით. ეს ნიშნავს, რომ მიერთების ღირებულება არაა თავისუფალ მოლაპარაკებათა საგანი, არამედ გათვლილი და დასაბუთებული თანხაა, რომლის გაანგარიშების წესსაც მეთოდოლოგია განსაზღვრავს.
საშეღავათო პირობები ახალი ურთიერთდამაკავშირებლებისთვის
ელექტროენერგეტიკული საწარმოს მოთხოვნის შემთხვევაში შესაძლოა მუდმივი დენის ახალი ურთიერთდამაკავშირებლის სრული სიმძლავრე ან მისი ნაწილი შეზღუდული დროით გათავისუფლდეს კანონით დადგენილი ვალდებულებებისგან, თუ დაკმაყოფილებულია ერთდროულად ყველა შემდეგი პირობა:
- ურთიერთდამაკავშირებლის აშენებასთან დაკავშირებული ინვესტიცია ხელს უწყობს კონკურენციას ელექტროენერგიის მიწოდების საქმიანობაში;
- ინვესტიციის განხორციელება თანამდევი რისკებიდან გამომდინარე შეუძლებელია ამ შეღავათების გარეშე;
- ურთიერთდამაკავშირებლის მესაკუთრე პირი სულ მცირე სამართლებრივი ფორმით განცალკევებულია გადამცემი სისტემის ოპერატორისგან და იმ სისტემის ოპერატორისგან, რომელსაც უკავშირდება ურთიერთდამაკავშირებელი;
- ურთიერთდამაკავშირებლით მოსარგებლეებს ეკისრებათ საფასურის გადახდის ვალდებულება;
- გადაცემის ან განაწილების სისტემის გამოყენებისთვის დაწესებული საფასურის რომელიმე კომპონენტი არ გამოყენებულა ურთიერთდამაკავშირებლის კაპიტალური ან საოპერაციო დანახარჯების დასაფარავად;
- საშეღავათო პირობების დადგენით არ ზიანდება კონკურენცია, შიდა და რეგიონული ბაზრები ან იმ რეგულირებადი სისტემის ეფექტიანი ფუნქციონირება, რომელთანაც ის დაკავშირებულია.
ეს გამონაკლისი აგრეთვე გამოიყენება ცვლადი დენის ურთიერთდამაკავშირებლის მიმართ, თუ ინვესტიციასთან დაკავშირებული ხარჯები და რისკი მნიშვნელოვნად აღემატება ჩვეულებრივ წარმოშობილ ხარჯებსა და რისკს, და ვრცელდება არსებული ურთიერთდამაკავშირებლის სიმძლავრის მნიშვნელოვნად გაზრდის შემთხვევაზეც. საშეღავათო პირობების დადგენამდე კომისია განსაზღვრავს ურთიერთდამაკავშირებლის სიმძლავრის მართვისა და განაწილების წესებს; გადატვირთვის მართვის წესები მოიცავს გამოუყენებელი სიმძლავრის ბაზარზე შეთავაზების ვალდებულებას და მოსარგებლეთა უფლებას, მეორეულ ბაზარზე ივაჭრონ სახელშეკრულებო სიმძლავრით.
საშეღავათო პირობების დადგენის პროცედურა
საშეღავათო პირობების დადგენის შესახებ გადაწყვეტილებას ყოველი ცალკეული შემთხვევისთვის იღებენ კომისია და შესაბამისი მეზობელი ქვეყნის კომპეტენტური მარეგულირებელი ორგანო. კომისია უფლებამოსილია გადაწყვეტილების მიღებამდე საკითხი განსახილველად წარუდგინოს ენერგეტიკული გაერთიანების მარეგულირებელ საბჭოს. თუ კომისია და მეზობელი ქვეყნის მარეგულირებელი ორგანო გადაწყვეტილებას მიიღებენ მოთხოვნის წარდგენიდან 6 თვის ვადაში, კომისია აცნობებს ამის შესახებ ენერგეტიკული გაერთიანების მარეგულირებელ საბჭოს, ხოლო გადაწყვეტილება სათანადოდ უნდა იყოს დასაბუთებული და გამოქვეყნებული.
თუ მარეგულირებლები ვერ მიიღებენ გადაწყვეტილებას 6 თვის ვადაში იმ დღიდან, როდესაც მათგან ყველაზე ბოლომ მიიღო მოთხოვნა, ანდა არსებობს მათგანის მოთხოვნა, გადაწყვეტილების მიღება შეიძლება ენერგეტიკული გაერთიანების მარეგულირებელმა საბჭომ. კომისია მარეგულირებელ საბჭოსა და სამდივნოს დაუყოვნებლივ უგზავნის მიღებული მოთხოვნის ასლს. სამდივნო უფლებამოსილია მიწოდებული ინფორმაციიდან 2 თვის განმავლობაში მოსთხოვოს მარეგულირებელ ორგანოებს გადაწყვეტილებაში ცვლილების შეტანა ან მისი გაუქმება; ეს 2-თვიანი ვადა შესაძლოა გაგრძელდეს დამატებით 2 თვით, თუ სამდივნოს დამატებითი ინფორმაცია სჭირდება ან მხარეები თანხმობას განაცხადებენ. სამდივნოს მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს მიღებიდან 1 თვის ვადაში, ხოლო სამდივნოს მიერ გაცემული თანხმობა ძალას კარგავს მიღებიდან 2 წლის შემდეგ, თუ ამ ვადაში არ დაიწყება ურთიერთდამაკავშირებლის მშენებლობა, ან მიღებიდან 5 წლის შემდეგ, თუ ურთიერთდამაკავშირებელი ამ ვადაში არ იქნა ექსპლუატაციაში მიღებული, გარდა დამოუკიდებელი მიზეზით გამოწვეული დაყოვნების შემთხვევისა. ეს მოთხოვნები ვრცელდება, თუ მეზობელი ქვეყანა ენერგეტიკული გაერთიანების წევრია ან თანხმობას აცხადებს მათ გამოყენებაზე.