მიწოდების საქმიანობა და მისი ძირითადი პრინციპები
ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის მიწოდება საბოლოო მომხმარებლისთვის ხორციელდება ენერგეტიკის შესახებ კანონითა და მის საფუძველზე გამოცემული კანონქვემდებარე ნორმატიული აქტებით დადგენილი წესით. კანონით პირდაპირ განსაზღვრული შემთხვევების გარდა, მიწოდება ხორციელდება არარეგულირებული, საბაზრო ფასით, საბოლოო მომხმარებელსა და ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის მიმწოდებელს შორის დადებული მიწოდების ხელშეკრულების საფუძველზე. საყოფაცხოვრებო მომხმარებელსა და მცირე საწარმოს კანონით დადგენილი წესით უფლება აქვთ ისარგებლონ ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის მიწოდების მომსახურებით.
მიმწოდებელი ელექტროენერგიას ან ბუნებრივ გაზს ყიდულობს ორმხრივი ხელშეკრულების საფუძველზე ან ორგანიზებულ ენერგეტიკულ ბაზარზე. საჯარო მომსახურების ვალდებულების მქონე მიმწოდებელს უფლება აქვს იყიდიდეს და გასიყიდიდეს ენერგია კანონის მოთხოვნების, ბაზრის მოდელის კონცეფციისა და მარეგულირებელი კომისიის სამართლებრივი აქტების დაცვით, თუ საჯარო მომსახურებისა და სხვა სახის საქმიანობისთვის საბუღალტრო აღრიცხვას განცალკევებულად აწარმოებს. კომისია, საქართველოს საერთაშორისო ვალდებულებებიდან გამომდინარე, უზრუნველყოფს, რომ მიწოდების საქმიანობის რეგულირება დისკრიმინაციული არ იყოს ენერგეტიკული გაერთიანების რომელიმე მხარის ენერგეტიკული საწარმოს მიმართ.
მიწოდების წესები და ხელშეკრულების სტანდარტული პირობები
მიმწოდებლისა და საბოლოო მომხმარებლის უფლება-მოვალეობები განისაზღვრება მიწოდების ხელშეკრულებით. ხელშეკრულების დადებასა და მის შინაარსთან დაკავშირებულ საკითხებს აწესრიგებს კომისიის მიერ დამტკიცებული მიწოდების წესები, რომელთა დაცვაც სავალდებულოა ყველა მიმწოდებლისთვის, როგორც ელექტროენერგიის, ისე ბუნებრივი გაზის სექტორში. ამ წესებით განისაზღვრება ხელშეკრულების პირობების შეცვლის წესი, საბოლოო მომხმარებლის მიერ ხელშეკრულების შეწყვეტის უფლება, მიწოდების ფასის გაზრდამდე მომხმარებლისთვის შესაბამისი ინფორმაციის მიწოდების წესი, მომსახურების ფასების, სტანდარტული ვადებისა და პირობების შესახებ ინფორმაციის მიწოდების წესი, მომხმარებლის ვალდებულება საჭიროების შემთხვევაში ხელმისაწვდომი გახადოს ხელშეკრულებასთან, გაანგარიშებებთან ან ქვითართან დაკავშირებული ინფორმაცია და გაწეული მომსახურებისთვის საფასურის დარიცხვისა და გადახდის წესი.
ხელშეკრულების პირობები ჩამოყალიბებული უნდა იყოს ნათლად და გასაგებად და არ უნდა შეიცავდეს მომხმარებლის უფლებების განხორციელებასთან დაკავშირებულ ადმინისტრაციულ და არასახელშეკრულებო ბარიერებს, მათ შორის არასაჭირო დოკუმენტების წარდგენის მოთხოვნას. მიმწოდებელი უზრუნველყოფს მომხმარებლის დაცვას გაყიდვის არასამართლიანი და შეცდომაში შემყვანი მეთოდებისგან. კომისია ამტკიცებს მიწოდების ხელშეკრულების სტანდარტულ პირობებს, რომლებიც განსაზღვრავს საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისა და მცირე საწარმოებისთვის ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის უწყვეტი და საიმედო მიწოდების პირობებს. ამ პირობებით ხელშეკრულება დადებულად ითვლება კომისიის მიერ დადგენილი წესით სტანდარტულ პირობებთან მიერთების შემთხვევაში. თუ ხელშეკრულება შუამავლის მეშვეობით დგება, მომხმარებელს აუცილებელი ინფორმაცია ხელშეკრულების გაფორმებამდე უნდა მიეწოდოს.
მიმწოდებელს უფლება აქვს უარი თქვას მომხმარებლისთვის მომსახურების გაწევაზე ან სისტემის ოპერატორს მოსთხოვოს მიწოდების შეწყვეტა მხოლოდ კანონმდებლობით განსაზღვრულ ფორსმაჟორულ ან უსაფრთხოების დაცვასთან დაკავშირებულ შემთხვევებში, ანდა თუ მომხმარებელი გაფრთხილების მიუხედავად არ ასრულებს ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვალდებულებებს, მათ შორის მიღებული მომსახურების საფასურის გადახდასთან დაკავშირებით.
მიმწოდებლის ვალდებულებები მომხმარებლის მიმართ
თითოეული მიმწოდებელი ვალდებულია შექმნას ინდივიდუალური მომსახურების პუნქტი, რომელიც მომხმარებელს აძლევს საშუალებას მიიღოს გამჭვირვალე ინფორმაცია ფასების, რეგულირებული ტარიფებისა და სტანდარტული პირობების შესახებ, ჰქონდეს გადახდის რამდენიმე არადისკრიმინაციული მეთოდის არჩევანი, მიიღოს ინფორმაცია მიმწოდებლის უფასოდ შეცვლის შესაძლებლობის შესახებ და ისარგებლოს პრეტენზიის განხილვის გამჭვირვალე, მარტივი და უფასო პროცედურით. ასეთი პროცედურა უნდა იძლეოდეს დავების სამართლიანი და დროული გადაწყვეტის შესაძლებლობას, კერძოდ, დავები განიხილება და გადაიწყვეტა 10 სამუშაო დღის ვადაში, შესაბამის შემთხვევაში ანაზღაურების ან კომპენსაციის მიცემით.
მიმწოდებელი მომხმარებელს უზრუნველყოფს მოხმარების კონტროლისთვის საჭირო სისტემატური და ზუსტი შეტყობინებით ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის ფაქტობრივი მოხმარებისა და შესაბამისი ხარჯის შესახებ; ეს ინფორმაცია მიეწოდება უფასოდ, კომისიის სამართლებრივი აქტით განსაზღვრული პერიოდულობით. მიმწოდებლის შეცვლის პროცედურის დასრულების შემდეგ მომხმარებელს ეძლევა საბოლოო ანგარიში ქვითრის სახით არაუგვიანეს 6 კვირისა. საყოფაცხოვრებო მომხმარებლებისა და მცირე საწარმოების მომსახურე მიმწოდებელი ასევე ქმნის მომსახურების ცენტრებს, რომლებიც ინფორმაციას აწვდის ტელეფონით, ელექტრონული ფოსტითა და პირადად, ხოლო ცენტრი კვირაში ერთხელ მაინც 20 საათამდე მუშაობს და მასში ჩაწერა ტელეფონით ან ელექტრონული ფოსტით არის შესაძლებელი. მომხმარებელთა დაცვის მიზნით შეიქმნება პრეტენზიების განმხილველი კომისიაც.
მიმწოდებელი ვალდებულია მიწოდების ფასისა და სხვა პირობების შეცვლის შესახებ მომხმარებელს აცნობოს შესაბამისი ცვლილების ამოქმედებამდე არანაკლებ 1 თვით ადრე, აგრეთვე მოუწოდოს ინფორმაცია ხელშეკრულების ვადამდე მოშლის უფლების შესახებ. თუ მომხმარებელი შეცვლილ პირობებს არ ეთანხმება, უფლება აქვს ხელშეკრულება მოშალოს. გარდა ამისა, მიმწოდებელი აქვეყნებს ენერგიის მომხმარებლის საინფორმაციო ბარათს, აწვდის ინფორმაციას ენერგოეფექტურობის გაუმჯობესებელი ზომების შესახებ, ხოლო მიწოდებული ენერგიისა და მომსახურების საფასურს ასახავს ცხადად და გასაგებად შედგენილ ანგარიშფაქტურაში, რომლის შედგენის წესებსაც კომისია განსაზღვრავს.
მიმწოდებლის შეცვლის წესი
კომისია უზრუნველყოფს საბოლოო მომხმარებლის მიერ მიმწოდებლის შეცვლის ეფექტიანი და მარტივი პროცედურის დანერგვას, რაც მომხმარებელს საშუალებას აძლევს არსებული მიმწოდებლის შეცვლას მისთვის შეტყობინების გაგზავნიდან არაუგვიანეს 3 კვირისა. დაუშვებელია, საბოლოო მომხმარებელს, რომელსაც სურს მიმწოდებლის შეცვლა, მიწოდების ხელშეკრულებით შეეზღუდოს მოქმედი ხელშეკრულების ვადამდე მოშლის უფლება ან დაუწესდეს დამატებითი ფინანსური ვალდებულება, გარდა იმ შემთხვევისა, თუ მიმწოდებელსა და საბოლოო არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებელს შორის დადებული ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
ბაზრის გახსნის ეტაპობრივობასთან დაკავშირებით საქართველოს მთავრობა უფლებამოსილია ეტაპობრივად განსაზღვროს ის სავალდებულო კრიტერიუმები და ვადები, რომელთა დაკმაყოფილების შემთხვევაშიც საბოლოო მომხმარებელი მიმწოდებელს სავალდებულო წესით ირჩევს. განაწილების ლიცენზიის მფლობელის მომხმარებლად რეგისტრირებული მომხმარებელი, რომელსაც განაწილების სისტემის ოპერატორის განცალკევების დასრულებისას არ ექნება მიმწოდებელთან ხელშეკრულება, ელექტროენერგიის მიწოდებას მიიღებს კომისიის დადგენილი წესითა და პირობებით უნივერსალური მიმწოდებლისგან ან საჯარო მომსახურების ვალდებულების შემსრულებელი სხვა ენერგეტიკული საწარმოსგან, ხოლო ბუნებრივი გაზის მიწოდებას შესაბამისი საჯარო მომსახურების მიმწოდებლისგან. ეს არ ზღუდავს ამ მომხმარებლის უფლებას, შემდგომ აირჩიოს მისთვის მისაღები მიმწოდებელი კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
საბოლოო მომხმარებლის უფლებები და მოვალეობები
საბოლოო მომხმარებლის დაცვა ხორციელდება კანონით, მის საფუძველზე გამოცემული აქტებითა და მომხმარებელთა უფლებების მარეგულირებელი საქართველოს სხვა ნორმატიული აქტების შესაბამისად. მომხმარებელი ელექტროენერგიისა და ბუნებრივი გაზის საფასურს იხდის მიწოდების წესების მოთხოვნებისა და სახელშეკრულებო პირობების მიხედვით, ხოლო დარიცხვის, ანგარიშსწორებისა და მოკრების წესი განისაზღვრება მიწოდების წესებით. მომხმარებელს უფლება აქვს თავისუფლად აირჩიოს და შეცვალოს მიმწოდებელი, ასევე უსასყიდლოდ მიიღოს მოხმარების შესახებ ყველა საჭირო ინფორმაცია და აღრიცხვის მონაცემები და ეს მონაცემები საფასურის გარეშე გახადოს ხელმისაწვდომი ნებისმიერი რეგისტრირებული მიმწოდებლისთვის.
მომხმარებლის ძირითადი უფლებებია ასევე:
- მიიღოს წინასწარი შეტყობინება ხელშეკრულების პირობების ნებისმიერი ცვლილების შესახებ და ინფორმაცია ხელშეკრულების ცალმხრივად შეწყვეტის უფლების შესახებ;
- მიიღოს გამჭვირვალე ინფორმაცია მომსახურებაზე დაშვების, მოქმედი ფასის, ტარიფისა და სტანდარტული პირობების შესახებ;
- ისარგებლოს პრეტენზიის განხილვის გამჭვირვალე, მარტივი და უფასო პროცედურით;
- მოითხოვოს მომარაგების ტექნიკური ან სხვა სახის შეფერხებების მოკლე ვადაში აღმოფხვრა, თუ შეფერხება მისი მოწყობილობა-დანადგარებით არ არის გამოწვეული.
მსხვილ მომხმარებელს უფლება აქვს მიწოდების ხელშეკრულება ერთდროულად რამდენიმე მიმწოდებელთან დადოს, ხოლო საბითუმო ბაზარზე ვაჭრობის მსურველი მსხვილი მომხმარებელი ვალდებულია გაიაროს რეგისტრაცია კომისიის მიერ დადგენილი წესით. ბაზარზე არსებული დარღვევების აღმოფხვრის მიზნით განხორციელებული მომარაგების შეჩერების ზომებით გამოწვეული შეფერხება არ ჩაითვლება მიწოდების შეფერხებად, თუ ის აკმაყოფილებს კანონმდებლობით განსაზღვრულ პირობებს. მომხმარებლის მოვალეობაა ელექტროენერგია და ბუნებრივი გაზი მოიხმაროს კანონით, ქსელის წესებითა და ხელშეკრულებით დადგენილი პირობებისა და მიზნების შესაბამისად.
მოწყვლადი მომხმარებლის დაცვა და მიწოდების შეწყვეტა
მოწყვლადი მომხმარებლის დაცვის მიზნით სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტის ორგანოები კომისიასა და სხვა დაინტერესებულ მხარეებთან კონსულტაციის საფუძველზე შეიმუშავებენ სპეციალურ პროგრამებს, ღონისძიებებსა და შეღავათებს ელექტროენერგიაზე, ბუნებრივ გაზზე ან წყალმომარაგებაზე მოთხოვნის დაკმაყოფილების ან მათი ხელმისაწვდომობის გაზრდის ხელშეწყობის უზრუნველსაყოფად და განსაზღვრავენ ამ პროგრამებით მოსარგებლე მოწყვლად მომხმარებლებს.
რაც შეეხება მიწოდების შეწყვეტას, მიმწოდებელი უფლებამოსილია შესაბამის სისტემის ოპერატორს მოსთხოვოს საბოლოო მომხმარებლისთვის ელექტროენერგიის ან ბუნებრივი გაზის მიწოდების შეწყვეტა მიწოდების ხელშეკრულებით განსაზღვრული ვალდებულებების შეუსრულებლობის გამო, მაგრამ მხოლოდ კომისიის ნორმატიული აქტით დადგენილი წესით. ეს ნიშნავს იმას, რომ შეწყვეტის დეტალური პროცედურა, ვადები და პირობები განსაზღვრულია კომისიის ცალკე ნორმატიული აქტით, და მიმწოდებელი ამ წესს ვერ გადააცდენს. თუ გაუთვალისწინებელი ვითარება არსებობს, მომხმარებელს უფლება აქვს მიმართოს მიმწოდებლის პრეტენზიის განხილვის პროცედურას და შემდგომ სადავო საკითხი განიხილოს კომისიის მიერ დამტკიცებული წესების შესაბამისად.