შრომითი საქმიანობის უფლება — 2026 წლის წესი და ვის ეხება
„შრომითი მიგრაციის შესახებ“ საქართველოს კანონი უცხოელის საქართველოში ანაზღაურებადი შრომითი თუ სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელებას ცალკე, სპეციალური უფლებით აწესრიგებს: ეს უფლება მხოლოდ იმ უცხოელს აქვს, რომელსაც გაცემული აქვს შრომითი ბინადრობის ნებართვა, D1 კატეგორიის საიმიგრაციო ვიზა ან/და საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა სახის ბინადრობის ნებართვა შრომითი საქმიანობის უფლებასთან ერთად, გარდა კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისი შემთხვევებისა. წესი 2023 წლიდან ამოქმედდა და შემდგომ ეტაპებად იხვეწებოდა — ბოლო ცვლილებები ძალაში შევიდა 2026 წლის 15 აპრილს.
კანონი ასახელებს პირობებს, რომლებიც ერთდროულად უნდა არსებობდეს კანონიერი დასაქმებისთვის: შრომით იმიგრანტსა და ადგილობრივ დამსაქმებელს შორის უნდა იყოს დადებული წერილობითი შრომითი ხელშეკრულება; იმიგრანტმა უნდა მოიპოვოს შრომითი საქმიანობის უფლება; და მას უნდა ჰქონდეს შრომითი ბინადრობის ნებართვა, D1 კატეგორიის საიმიგრაციო ვიზა ან სხვა ბინადრობის ნებართვა. ყველა ამ პირობის ერთობლიობა ქმნის სამართლებრივ საფუძველს, რომ იმიგრანტმა საქართველოდან ეკონომიკური სარგებელი მიიღოს ზუსტად კანონიერი გზით.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერთი დეტალი: საქართველოში მყოფ უცხოელს შრომითი საქმიანობის უფლების მოპოვებისთვის განაცხადის გაკეთება მხოლოდ მაშინ შეუძლია, თუ იგი ქვეყანაში კანონიერად იმყოფება. თვითდასაქმებული უცხოელის მიერ შრომითი ან სამეწარმეო საქმიანობის განხორციელებაც ამავე რეჟიმს ექვემდებარება.
კანონი გამონაკლისსაც ითვალისწინებს: უცხოელს უფლება აქვს მოკლევადიანი პროფესიული საქმიანობა განახორციელოს შრომითი საქმიანობის უფლებისა და შესაბამისი ბინადრობის ნებართვის გარეშე, თუ ეს საქმიანობა დროებითი ვიზიტის ფარგლებში ხორციელდება, არ წარმოადგენს ადგილობრივ შრომის ბაზარზე ხანგრძლივ დასაქმებას და კონკრეტულ მოკლევადიან პროექტთან, ღონისძიებასთან ან მომსახურებასთანაა დაკავშირებული. ასეთი საქმიანობების ჩამონათვალი, ხანგრძლივობის კრიტერიუმები და მონიტორინგის წესი მთავრობის დადგენილებით განისაზღვრება, და ამ საფუძველზე მოქმედი პირი შრომით იმიგრანტად ან თვითდასაქმებულ უცხოელად არ მიიჩნევა.
განაცხადი — ვინ მიმართავს და როგორ გაიცემა უფლება
შრომითი იმიგრანტი, რომელიც ადგილობრივ დამსაქმებელთან მუშაობს, შრომითი საქმიანობის უფლებას იძენს დამსაქმებლის მეშვეობით, ხოლო თვითდასაქმებული უცხოელი — უშუალოდ. განაცხადს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს მიმართავს: თვითდასაქმებული უცხოელი — პირადად, დასაქმებული იმიგრანტის შემთხვევაში კი — ადგილობრივი დამსაქმებელი, შრომითი ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ. ორივე შემთხვევაში წარდგენილი უნდა იყოს კანონმდებლობით განსაზღვრული დოკუმენტაცია.
სამინისტრო განაცხადის მიღების შემდეგ იწყებს შრომითი საქმიანობის უფლების გაცემისთვის გათვალისწინებულ პროცედურებს და იღებს ერთ-ერთ გადაწყვეტილებას — ან უფლების გაცემის, ან გაცემაზე უარის თქმის შესახებ. განხილვის პროცესში სამინისტრო უფლებამოსილია დამსაქმებლისგან ან თვითდასაქმებული უცხოელისგან მოითხოვოს დამატებითი ინფორმაციის წარდგენა ან/და გამოვლენილი უზუსტობის აღმოფხვრა — ამის საპასუხოდ ხარვეზის მოსალოდნელი ვადები და სანქციები კანონით ზუსტად არის განსაზღვრული, რაზეც ქვემოთ დეტალურად ვწერთ.
განაცხადისა და თანდართული დოკუმენტაციის სრულად წარდგენის შემდეგ განხილვის საერთო ვადა არ უნდა აღემატებოდეს 30 კალენდარულ დღეს. იგივე ვადა გაწერილია უფლების მოქმედების ვადის გაგრძელების განაცხადისთვისაც. შრომითი საქმიანობის უფლების გაცემის მომსახურების საფასური — მათ შორის, დაჩქარებული ადმინისტრაციული წესით გაცემის შემთხვევაშიც — განისაზღვრება არაუმეტეს 500 ლარის ოდენობით; საფასურის ოდენობას, გადახდის წესსა და პირობებს საქართველოს მთავრობის დადგენილება ადგენს.
ყურადღება მიაქციეთ უფლების შინაარსს: იგი გაიცემა კონკრეტულ ადგილობრივ დამსაქმებელთან მუშაობის უფლებით, ხოლო თვითდასაქმებული უცხოელის შემთხვევაში — კონკრეტული სპეციალობისა და შრომითი/სამეწარმეო სფეროს მითითებით. ეს ნიშნავს, რომ დამსაქმებლის შეცვლა ან სფერის ცვლილება ახალი განაცხადის საკითხია, და არა ავტომატური გადატანა.
შრომითი ხელშეკრულება — აუცილებელი პირობები
შრომით იმიგრანტსა და ადგილობრივ დამსაქმებელს შორის შრომითი ხელშეკრულება იდება მხოლოდ განსაზღვრული ვადით, წერილობითი ფორმით, ქართულ ენასა და შრომითი იმიგრანტის მშობლიურ ენაზე ან მისთვის გასაგებ სხვა ენაზე. შრომის კოდექსით გათვალისწინებულ არსებით პირობებთან ერთად, ხელშეკრულებაში აუცილებლად უნდა მიეთითოს:
- შრომითი იმიგრანტის სახელი და გვარი, პირადი ნომერი ან/და ბინადრობის მოწმობის ან პასპორტის ნომერი;
- დამსაქმებლის — ორგანიზაციის, ინდივიდუალური მეწარმის ან ფიზიკური პირის — დასახელება, საიდენტიფიკაციო ან პირადი ნომერი;
- დამსაქმებლის იურიდიული და ფაქტობრივი მისამართები და საბანკო რეკვიზიტები;
- ხელშეკრულების ძალაში შესვლის თარიღი და მოქმედების ვადა;
- იმიგრანტის სამუშაო ადგილი ორგანიზაციისა და სტრუქტურული ერთეულის სრული დასახელებით და სრული მისამართით;
- ორივე მხარის ძირითადი უფლებები, მოვალეობები და პასუხისმგებლობა.