დაშორებული სამედიცინო კონსულტაციის შესაბამისობა საქართველოში პაციენტზე-ორიენტირებული პროცედურული საკითხია: თანხმობა, ინფორმირება და დოკუმენტაცია — სამივე ციფრულ ეკრანსა და საოფისო კაბინეტში ერთნაირი სიმკაცრით მოქმედებს. „საექიმო საქმიანობის შესახებ“ კანონი ამ სამ სვეტს ცალკე მუხლებით ატარებს: ინფორმირებული თანხმობა (მუხლი 44), პაციენტისთვის ინფორმაციის მიწოდება (მუხლი 39) და სამედიცინო დოკუმენტაციაზე წვდომა (მუხლი 41), ხოლო დისტანციური რეკომენდაციის პასუხისმგებლობა მუხლი 90-დან მოდის. ეს გვერდი თითოეულ სვეტს მის მუხლთან ერთად აღწერს, ინფორმაციის შეზღუდვის გამონაკლისებსაც აჩვენებს და ადასტურებს, რომ დისტანციურობა არცერთ მათგანს არ ამსუბუქებს.
ინფორმირებული თანხმობა — ეკრანის მეორე მხარესაც
სამედიცინო მომსახურების გაწევამდე სუბიექტი ვალდებულია მიიღოს პაციენტის ზეპირი ან წერილობითი ინფორმირებული თანხმობა განზრახულ ჩარევაზე (მუხლი 44, პუნქტი 1). დაშორებული ფორმა ამ ვალდებულებას არ ამსუბუქებს: კონსულტაცია ვიდეომიმართვით თუ შეტყობინებით თუ მიმდინარეობს, თანხმობა წინ უძღვის მომსახურებას. წერილობითი თანხმობა კი აუცილებელია მძიმე ჩარევების წინ: ნებისმიერი ქირურგიული ოპერაცია (მცირე მანიპულაციების გარდა), აბორტი, სისხლძარღვების კათეტერიზაცია (პერიფერიული ვენების გარდა), სისხლის ან მისი კომპონენტის ტრანსფუზია, ჰემოდიალიზი და პერიტონეული დიალიზი, ხელოვნური განაყოფიერება, სტერილიზაცია, ადამიანის ორგანოს გადანერგვა და ქსოვილის ან უჯრედის გამოყენება, გენეტიკური ტესტირება, გენური და სხივური თერაპია, ავთვისებიანი სიმსივნეების ქიმიოთერაპია (პუნქტი 2). ამერიკული პრაქტიკის დაშორებული თანხმობის შაბლონები ქართულ სამართალში არსებობის ფორმას არ ატარებს — დოკუმენტი ქართული კანონის მოთხოვნებზე უნდა იყოს აგებული.
ინფორმაციის შეზღუდვა — ვიწრო გამონაკლისი და მისი პროცედურა
მუხლი 39 არა მხოლოდ ინფორმირების ვალდებულებას აწესრიგებს, არამედ იმ ვიწრო შემთხვევებსაც, როდესაც ინფორმაცია პაციენტს არ მიეწოდება. პირველი პუნქტის პირველი სამი ქვეპუნქტით გათვალისწინებული ინფორმაცია პაციენტს მხოლოდ მისი თანხმობით მიეწოდება, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც მიუწოდებლობამ შეიძლება სერიოზული ზიანი მიაყენოს პაციენტის ან მესამე პირის ჯანმრთელობას ან სიცოცხლეს. თუ არსებობს დასაბუთებული ვარაუდი, რომ ინფორმაციის მიწოდება სერიოზულ ზიანს მიაყენებს პაციენტის ჯანმრთელობას, სუბიექტი მას ვერ აწვდის — მაგრამ ასეთ გადაწყვეტილებას ადასტურებს სამედიცინო ეთიკის კომისია, ხოლო მისი არარსებობისას — მეორე დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობის სუბიექტი. გადამწყვეტი სიტყვა კანონი პაციენტს აძლევს: თუ პაციენტი დაჟინებით მოითხოვს ინფორმაციის მიღებას, სუბიექტი ვალდებულია მაინც მიაწოდოს ის. მიუწოდებლობის ყოველ შემთხვევაში სუბიექტი ვალდებულია სამედიცინო დოკუმენტაციაში შეიტანოს ჩანაწერი მიუწოდებლობის საფუძვლის მითითებით — ანუ გამონაკლისიც კი დოკუმენტურ კვალს ტოვებს. დაშორებულ მომსახურებაში ეს კვალი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: სწორედ ჩანაწერი ამტკიცებს, ვინ იღებდა გადაწყვეტილებას, რომელი ორგანო ადასტურებდა მას და რა საფუძველი ჰქონდა.
სამედიცინო დოკუმენტაცია და მასზე წვდომა
მუხლი 41 დოკუმენტაციასთან წვდომის წესს ადგენს: პაციენტის მოთხოვნით სუბიექტი გააცნობს მას სამედიცინო დოკუმენტაციაში არსებულ ინფორმაციას ჯანმრთელობის მდგომარეობის შესახებ — დიაგნოსტიკური გამოკვლევების შედეგებს, მკურნალობასა და მოვლასთან დაკავშირებულ მონაცემებს, სხვა სუბიექტის მიერ ჩატარებული კონსულტაციის ამსახველ ჩანაწერებს. მცირეწლოვანების ან გაცნობიერებული გადაწყვეტილების მიღების შეუძლებლობის შემთხვევაში ეს უფლება პაციენტის ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს გადაეცემა. ქმედუნარიანი პაციენტის მიმართ კანონით გათვალისწინებულ გამონაკლის შემთხვევებში სუბიექტს უფლება აქვს ინფორმაცია არ გააცნოს ან მისი მოცულობა შეზღუდოს — მაგრამ აქაც დაჟინებული მოთხოვნა ბოლო სიტყვას ამბობს: ინფორმაცია მაინც უნდა გაეცნოს. ნათესავს ან კანონიერ წარმომადგენელს კი ქმედუნარიანი პაციენტის დოკუმენტაცია მხოლოდ პაციენტის თანხმობით ეცნობა. დაშორებული კონსულტაციის ჩანაწერი ამ სისტემის სრულუფლებიანი ნაწილია: პაციენტი, რომელიც ექიმს ეკრანის მეორე მხრიდან ესაუბრა, იმავე წესით მოითხოვს და იღებს ამ კონსულტაციის ამსახველ მონაცემებს.
ვინ პასუხობს რეკომენდაციაზე
მუხლი 90 პასუხისმგებლობის ცენტრს სწორედ მიმწოდებელზე აყენებს: ტელემედიცინის გამოყენებით კონსულტაციის მიღების უფლება მხოლოდ დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობის სუბიექტს აქვს, რეკომენდაციასაც მხოლოდ ის აძლევს და ამ ფორმით გაწეული მომსახურების შედეგებზეც სწორედ ის არის პასუხისმგებელი. შესაბამისობის დიაგნოზი ამიტომ სამი კითხვით იწყება: აქვს თუ არა მიმწოდებელს სუბიექტის სტატუსი; მიიღო თუ არა თანხმობა და მიაწოდა თუ არა ინფორმაცია მისაღები ფორმით; და აისახა თუ არა კონსულტაცია იმ დოკუმენტაციაში, რომელზეც პაციენტს წვდომის უფლება აქვს. დადებითი პასუხი სამივეზე ნიშნავს, რომ დაშორებული მომსახურება იმავე სამართლებრივ საფუძველზე დგას, რაზედაც კაბინეტში გაწეული მიმღებლობა; ერთი უარყოფითი პასუხი კი საკმარისია იმისათვის, რომ მთელი პროცედურა დავის საგანი გახდეს — და სწორედ ამ ეტაპზე გამოჩნდება ის დოკუმენტები, რომლებიც თანხმობის ფორმას, ინფორმირებულობის ფაქტს და ჩანაწერს ამტკიცებს.
როგორ ფიქსირდება თანხმობა დაშორებულ კონსულტაციაში?
ისევე როგორც კაბინეტში — ზეპირად ან წერილობით, და მძიმე ჩარევების შემთხვევაში წერილობით აუცილებლად; დისტანციურობა ფორმას არ ცვლის (მუხლი 44).
რა ინფორმაცია ეკუთვნის პაციენტს?
სრული, ობიექტური, დროული და გასაგები — ჩარევების, ალტერნატივების, რისკის, შედეგების, დიაგნოზისა და პროგნოზის შესახებ, მისთვის მისაღები ფორმით (მუხლი 39).
შეიძლება თუ არა ექიმს ინფორმაციის დაკავება?
მხოლოდ გამონაკლისის წესით — დასაბუთებული ვარაუდის, ეთიკის კომისიის ან მეორე სუბიექტის დადასტურებისა და დოკუმენტური ჩანაწერის ფარგლებში; დაჟინებული მოთხოვნა მიწოდების ვალდებულებას აღადგენს (მუხლი 39).
შეუძლია თუ არა პაციენტს დაშორებული კონსულტაციის ჩანაწერის ნახვა?
დიახ — მოთხოვნით, სხვა სამედიცინო დოკუმენტაციასთან ერთად ექვემდებარება გაცნობის წესს (მუხლი 41).
ვინ არის პასუხისმგებელი რეკომენდაციაზე?
ის სუბიექტი, რომელიც უშუალოდ გასცემს მას — ტელემედიცინის ფორმა პასუხისმგებლობას არ ამცირებს (მუხლი 90).
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი დაშორებული კონსულტაციის შესაბამისობას სამივე სვეტზე ამოწმებს: თანხმობის რეჟიმი მუხლი 44-თან, ინფორმირების ხარისხი და შეზღუდვის კანონიერება მუხლი 39-თან და დოკუმენტაციის წვდომადობა მუხლი 41-თან; პაციენტებს ვეხმარებით დარღვევის ფიქსაციაში, მიმწოდებლებს — პროცედურის კანონიერ მოწყობაში. მიმართეთ Legal.ge-ს — დისტანციური მომსახურება მხოლოდ მაშინ არის სრულფასოვანი, როცა მისი პროცედურაც სრულია.