ტელეფსიქიატრიისთვის გადამწყვეტი კონფიდენციალურობის ბლოკია, და ცალკე ნორმა ტელეფსიქიატრიისთვის საქართველოში არ არსებობს — ეს პირდაპირ უნდა ითქვას. მოქმედი ჩარჩო „საექიმო საქმიანობის შესახებ“ კანონის ოთხი მუხლია: 90-ე — ფსიქიატრული კონსულტაციაც მხოლოდ დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობის სუბიექტისგან მოდის; 91-ე — ტელემედიცინის სპეციფიკა და ანონიმიზაცია პაციენტის მოთხოვნით; 48-ე — საერთო სამედიცინო კონფიდენციალურობის სტანდარტი; 49-ე — პირად და ოჯახურ ცხოვრებაში ჩარევის აკრძალვა. უცხოური ტელეფსიქიატრიის სტანდარტები ქართული კვალიფიკაციები არ არიან — გვერდს ატარებს ქართული კანონი.
კონსულტაციის სუბიექტი და პასუხისმგებლობა
90-ე მუხლის სამი პირობა ფსიქიკური ჯანმრთელობის კონსულტაციაზეც ვრცელდება: ტელემედიცინის გამოყენებით კონსულტაციის მიღების უფლება მხოლოდ დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობის სუბიექტს აქვს; ამ გზით მიღებული კონსულტაციის საფუძველზე რეკომენდაციას პაციენტს მხოლოდ იგივე სუბიექტი აძლევს; და მომსახურების შედეგებზე პასუხისმგებელია ის, ვინც უშუალოდ გასცემს რეკომენდაციას. ფსიქიატრიულ სფეროში ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: დიაგნოზიც და რეკომენდაციაც ერთი პასუხისმგებელი ექიმის სახელთანაა შეკრული.
ტელემედიცინის სპეციფიკა და ანონიმიზაცია
91-ე მუხლი ტელეფსიქიატრიის სერვისის დიზაინს განსაზღვრავს: ტელემედიცინის საშუალებების გამოყენებისას პაციენტის შესახებ ინფორმაციის კონფიდენციალურობის დაცვა ევალება დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობის სუბიექტს. ფსიქიკური ჯანმრთელობის მონაცემები სწორედ ის კატეგორიაა, რომლის გადაცემაც ყველაზე მეტ სიფრთხილეს ითხოვს — და კანონი აქ პაციენტს განსაკუთრებულ ინსტრუმენტსაც აძლევს: მისი მოთხოვნით ვინაობის, ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და პირადი ცხოვრების შესახებ მონაცემები ტელემედიცინის გამოყენებით შეიძლება გადაიცეს ანონიმურად. ტელეფსიქიატრიისთვის ეს გადამწყვეტი შესაძლებლობაა: პაციენტს შეუძლია კონსულტაცია მიიღოს ისე, რომ მისი იდენტიფიკაციის საშუალება მონაცემებში თავადვე აღმოიფხვრას.
საერთო კონფიდენციალურობის სტანდარტი
48-ე მუხლი კონფიდენციალურობას დროითი გაფართოებით აწესრიგებს: სუბიექტი ვალდებულია, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული შემთხვევებისა, დაიცვას პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და პირადი ცხოვრების შესახებ ინფორმაციის კონფიდენციალურობა როგორც საექიმო საქმიანობის განხორციელებისას, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ, როგორც პაციენტის სიცოცხლეში, ისე მისი სიკვდილის შემდეგ. ეს ნიშნავს, რომ ფსიქიატრული ეპიზოდის საიდუმლო ურთიერთობის დასრულებით არ გასცილდება — ის სიკვდილსაც კი გადარჩება.
პირად ცხოვრებაში ჩარევის წესი
49-ე მუხლი ჩარევის შესაძლებლობებს კვეთს: სუბიექტს უფლება აქვს ჩაერიოს პაციენტის ოჯახურ და პირად ცხოვრებაში, თუ ჩარევა აუცილებელია დაავადების პრევენციის, დიაგნოსტიკის, მკურნალობის, რეაბილიტაციისა და პალიატიური მზრუნველობისთვის — და ამ შემთხვევაში საჭიროა პაციენტის თანხმობა; თუ ჩაურევლობა სერიოზულ საფრთხეს უქმნის პაციენტის ოჯახის წევრების ჯანმრთელობას ან სიცოცხლეს; ან თუ პაციენტის ან ოჯახის წევრის მიმართ ხორციელდება ძალადობა და არსებობს მისი განმეორების საშიში. ტელეფსიქიატრიულ პრაქტიკაში ეს ნორმა საზღვარს უწესრიგებს იმას, თუ რამდენად შეიძლება ექიმის მიერ პაციენტის გარემოს კვლევა თვით კონსულტაციის ფარგლებს გარეთ.
ტელეფსიქიატრიული სერვისის დიზაინი ამგვარად სამ დოკუმენტურ გადაწყვეტილებას მოითხოვს: პირველი — ანონიმური მიღების წესი, რომელიც პაციენტს 91-ე მუხლით მინიჭებულ შესაძლებლობას ცალკე, გასაგები ფორმით აცნობს; მეორე — წვდომების რეესტრი, რომელიც აჩვენებს, თუ ვის და რა დროს ჰქონდა მონაცემთან შეხება; მესამე — კონფიდენციალურობის ვალდებულების ფორმა ყველა მონაწილისთვის, მათ შორის ტექნიკური პერსონალისთვის. ფსიქიკური ჯანმრთელობის მომსახურებაში ეს სამი დოკუმენტი სწორედ ის მინიმალური ჩარჩოა, რომელიც ოთხ მუხლს ოპერაციულ ენაზე თარგმნის.
პაციენტისთვის ეს გადაწყვეტილებები სამი გარანტიით იწერება: მისი მონაცემები დაცულია ურთიერთობის დასრულების შემდეგაც; ანონიმურობა ხელმისაწვდომია მისივე მოთხოვნით; და ოჯახში ჩარევის საზღვარი კანონით არის განსაზღვრული, და არა სერვისის შეხედულებით. ისინი, ვინც ტელეფსიქიატრიულ მომსახურებას ირჩევს, ამგვარად წინასწარ იციან, რომელი წესით მუშაობს მათი საიდუმლო.
კონფიდენციალობის ნორმის ფარგლებიც კანონშივეა განსაზღვრული: დამოუკიდებელი საექიმო საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია დაიცვას პაციენტის ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და პირადი ცხოვრების შესახებ ინფორმაციის კონფიდენციალობა როგორც საექიმო საქმიანობის განხორციელებისას, ისე მისი შეწყვეტის შემდეგ, როგორც პაციენტის სიცოცხლეში, ისე მისი სიკვდილის შემდეგ; გამჟღავნება დასაშვებია მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში — მათ შორის, პაციენტის თანხმობით. ტელემედიცინის საშუალებების გამოყენებისას კონფიდენციალურობის დაცვა კვლავ ამავე სუბიექტს ეკისრება, და პაციენტის მოთხოვნით მისი ვინაობის, ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და პირადი ცხოვრების შესახებ მონაცემები ტელემედიცინის გამოყენებით ანონიმურად გადაიცემა — ეს უფლება სწორედ დისტანციური ფორმატის სპეციფიკიდან გამოდის და პრაქტიკაში ანონიმურობის წესის წერილობითი ფიქსაცია საუკეთესო დადასტურებაა.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ წარმოდგენილია ტელეფსიქიატრიასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმული კითხვები.
არსებობს თუ არა ცალკე ტელეფსიქიატრიის ნორმა?
არა — ვრცელდება 90-ე, 91-ე, 48-ე და 49-ე მუხლები; ცალკე წესი არ არსებობს და ეს პირდაპირ უნდა ითქვას.
შეიძლება თუ არა ანონიმური კონსულტაცია?
დიახ — 91-ე მუხლით პაციენტის მოთხოვნით ფსიქიკური ჯანმრთელობის მონაცემები ტელემედიცინით ანონიმურად გადაიცემა.
რამდენ ხანს გრძელდება საიდუმლო?
48-ე მუხლით — ურთიერთობის შეწყვეტის შემდეგაც და პაციენტის გარდაცვალების შემდეგაც.
როდის შეიძლება ოჯახში ჩარევა?
49-ე მუხლით — მკურნალობის აუცილებლობით პაციენტის თანხმობით, ოჯახის სერიოზული საფრთხის ან ძალადობის განმეორების რისკის შემთხვევაში.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის სპეციალისტები აწყობენ ტელეფსიქიატრიის სერვისის სამართლებრივ ჩარჩოს 90-ე, 91-ე, 48-ე და 49-ე მუხლებზე: ვაწყობთ ანონიმიზაციის მექანიზმს, ვაფიქსირებთ ჩარევის საზღვრებს და ვწერთ კონფიდენციალურობის ვალდებულების დოკუმენტურ ფორმას. შეავსეთ მოთხოვნა გვერდზე — მიიღეთ თქვენი სერვისის ჩარჩო.