დომენის სახელთან დაკავშირებული დავა — როცა ვინმე თქვენი ბრენდის სახელწოდებით არის დომენს ფლობს და გამოიყენებს მას ინტერნეტ-მისამართად — ქართულ სამართალში ცალკე დომენური კანონით კი არა წყდება, არამედ ინტელექტუალური საკუთრების საერთო ნორმებით. სასაქონლო ნიშნების შესახებ კანონი ქმნის იმ აპარატს, რომლითაც ხდება ასეთი კონფლიქტის შეფასება: განსაკუთრებული უფლება, აღრევის კრიტერიუმები, გამოყენების რეალურობა და დარღვევაზე რეაგირების საშუალებები. ამ გვერდზე ჩვენ განვხილავთ, როგორ მუშაობს ეს აპარატი დომენურ დავებზე, და საერთაშორისო საპროცესო პრაქტიკას მხოლოდ ზოგადი ინფორმაციის დონეზე ვახსენებთ — სამართლებრივი ასახვა კანონის მუხლებით ხდება.
დომენი და სასაქონლო ნიშანი — სამართლებრივი კავშირი
საფუძველი კანონის მე-6 მუხლია: რეგისტრაციით დაცულ სასაქონლო ნიშანზე მფლობელის განსაკუთრებული უფლება ნიშნის რეგისტრაციის დღიდან წარმოიშობა. განსაკუთრებული უფლების მქონე პირს შეუძლია აუკრძალოს მესამე პირს თანხმობის გარეშე სამოქალაქო ბრუნვაში გამოიყენოს ისეთი ნიშანი, რომელიც დაცულ ნიშანთან აღრევის, მათ შორის ასოცირების შედეგად აღრევის შესაძლებლობას ქმნის.
მნიშვნელოვანია, რომ აკრძალვადი ფორმების ჩამონათვალი ფართოა: ნიშნის დატანა საქონელზე ან შეფუთვაზე, ნიშნული საქონლის შეთავაზება, ბრუნვაში შეტანა, შენახვა, იმპორტი და ექსპორტი, მომსახურების შეთავაზება, გამოყენება რეკლამაში ან საქმიან ქაღალდებზე და, რაც დომენური დავებისთვის გადამწყვეტია, სასაქონლო ნიშნის საფირმო სახელწოდებად ან მის ნაწილად გამოყენება. სწორედ ამ უკანასკნელ ფორმას ეყრდნობა პოზიცია, რომ ბრენდის სახელით დომენის გამოყენება სამოქალაქო ბრუნვაში ნიშნის გამოყენების ერთ-ერთ გამოვლინებად შეფასდება.
როდის არის დომენი კონფლიქტური
მე-5 მუხლი რეგისტრაციაზე უარის შედარებით საფუძვლებს ადგენს და ეს ლოგიკა დომენურ დავაზეც გადაიტანება: ნიშანი ვერ დარეგისტრირდება, თუ იგი იმავე საქონლის მიმართ რეგისტრირებული, უფრო ადრინდელი პრიორიტეტის მქონე ნიშნის იდენტურია; თუ მესამე პირის ადრინდელი ნიშნის იდენტურია და საქონელი იმდენად მსგავსია, რომ აღრევის შესაძლებლობა ჩნდება; ან თუ ადრინდელ ნიშანს მსგავსების ისეთი ხარისხით უახლოვდება, რომ ასოცირებით აღრევა ხდება.
ცალკე დგინდება საყოველთაოდ ცნობილი ნიშნების დაცვა: განაცხადის შეტანამდე საქართველოში საყოველთაოდ ცნობილ ნიშანთან იდენტურობა ან მსგავსება უარყოფითია მაშინაც კი, როცა საქონლის ჩამონათვალი განსხვავებულია. ასევე დაცულია კარგი რეპუტაციის მქონე ნიშნები: მათ გამოყენებაზე უარი ითქმება, თუ გამომცხადებელს დაუმსახურებლად ქმნის ხელსაყრელ პირობებს ან ზიანს აყენებს ნიშნის რეპუტაციას. დომენის შემთხვევაში ეს ნიშნავს, რომ ცნობილი ბრენდის სახელზე დომენის დარეგისტრირება ვერ გამართლდება იმ მტკიცებით, რომ საქმიანობა სრულიად სხვა სფეროს ეხება.
რეალური გამოყენება და რეგისტრაციის გაუქმება
მე-24 მუხლი განსაზღვრავს, რა ითვლება ნიშნის გამოყენებად: მფლობელის, ლიცენზიატის ან მისი თანხმობით მესამე პირის მიერ გამოყენება, მცირედი განსხვავებული ელემენტებით გამოყენება, რომელიც განმასხვავებელ ხასიათს არ ცვლის, და ექსპორტისთვის განკუთვნილ საქონელზე დატანა. ამავდროულად, გამოყენება იმ მოცულობით უნდა ხორციელდებოდეს, რომ ბაზარზე რეალურად ჩაითვალოს.
მე-27 მუხლი კი იმ ინსტრუმენტს ქმნის, რომელიც ბადისკებისა და გამოუყენებელი რეგისტრაციების წინააღმდეგ გამოიყენება: სასამართლო მესამე პირის მოთხოვნით აუქმებს ნიშნის რეგისტრაციას, თუ იგი რეალურად არ გამოიყენებოდა უწყვეტად 5 წლის განმავლობაში იმ საქონლისთვის, რომლისთვისაც რეგისტრირებულია. აღსანიშნავია გამონაკლისი: თუ გამოყენება დაიწყო ან განახლდა ამ ვადის გასვლის შემდეგ, მაგრამ გაუქმების მოთხოვნამდე, გაუქმება დაუშვებელია. გაუქმება შესაძლებელია ნიშნის გვარეობით ცნებად ქცევისას ან მომხმარებლისთვის მცდარი წარმოდგენის შემქმნელ გამოყენებაზეც.
დარღვევის საშუალებები და კონფლიქტური ნიშნების ბალანსი
მე-45 მუხლი განსაკუთრებული უფლების დარღვევისას მფლობელს ფართო მოთხოვნების უფლებას აძლევს: დარღვევით განხორციელებული ქმედებების შეწყვეტა; ნიშნული საქონლის სამოქალაქო ბრუნვიდან ამოღება; საქონლის განადგურება, თუ ნიშნის მისგან განცალკევება შეუძლებელია; და — დომენური დავებისთვის არანაკლებ მნიშვნელოვანი — ინტერნეტში განთავსებული ნიშნის შემცველი მასალების ან გამოსახულებების წაშლა.
ქონებრივი დაცვაც სრულია: მფლობელს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება, დარღვევით მიღებული შემოსავლის ჩამორთმევა ან ერთჯერადი ფულადი კომპენსაცია, რომელიც არანაკლებ იმ ოდენობით განისაზღვრება, რასაც დამრღვევი ნიშნის გამოყენების ნებართვის მიღებისას გადაიხდიდა. ეს კრიტერიუმი სასამართლოს კომპენსაციის ოდენობის განსაზღვრისას ქვედა საზღვარს აწყობს. ზოგიერთ შემთხვევაში სასამართლოს უფლება აქვს აღკვეთითი ზომების ნაცვლად ფულადი კომპენსაცია დააკისროს.
მე-45-1 მუხლი კონფლიქტურ, რეგისტრირებულ ნიშნებს შორის ბალანსს აწყობს: ადრინდელი ნიშნის მფლობელს არ აქვს უფლება, აკრძალოს გვიანდელი ნიშნის გამოყენება, თუ კანონით დადგენილი გამონაკლისების გამო გვიანდელი ნიშნის რეგისტრაციის ბათილად ცნობა დაუშვებელია — და პირიქით. დომენურ დავაში ეს ნიშნავს, რომ გამოსავალი ორივე მხარის რეგისტრაციების პრიორიტეტისა და ვალიდურობის გათვალისწინებით უნდა იყოს მოძიებული.
ხშირად დასმული კითხვები
დომენურ დავებზე მომხმარებელნი და ბიზნესი ყველაზე ხშირად ამას გვეკითხებიან. ქვემოთ პასუხები სასაქონლო ნიშნების შესახებ კანონის ნორმებით.
შეიძლება თუ არა ცნობილი ბრენდის სახელზე დომენის დარეგისტრირება?
საყოველთაოდ ცნობილი ნიშნის შემთხვევაში — არა: მე-5 მუხლით ასეთ ნიშანთან იდენტური ან მსგავსი დათვლა უარყოფილია მაშინაც, როცა საქონლის ჩამონათვალი განსხვავებულია, და მე-6 მუხლი გამოყენებასაც კრძალავს.
რა მოთხოვნები შეიძლება დომენის წინააღმდეგ?
მე-45 მუხლით: გამოყენების შეწყვეტა, ინტერნეტში ნიშნის შემცველი მასალების წაშლა, ზიანის ანაზღაურება, შემოსავლის ჩამორთმევა ან ერთჯერადი კომპენსაცია, რომლის ქვედა საზღვარი ჰიპოთეტური სალიცენზიო ღირებულებაა.
რა ხდება, თუ მოწინააღმდეგის ნიშანი არ გამოიყენება?
უწყვეტად 5 წლის გამოუყენებლობის შემთხვევაში რეგისტრაციის გაუქმება შესაძლებელია სასამართლოში მე-27 მუხლით; მაგრამ თუ გამოყენება განახლდა ვადის გასვლის შემდეგ და მოთხოვნამდე, გაუქმება აღარ დაიშვება.
როგორ ტეხს ბალანსს ორი რეგისტრირებული ნიშნის დავა?
მე-45-1 მუხლით: თუ გვიანდელი ნიშნის ბათილად ცნობა კანონით დაუშვებელია, ადრინდელი მფლობელი მის გამოყენებას ვერ აკრძალავს, ხოლო გვიანდელი მფლობელი — ადრინდელს. გამოსავალი ორივე რეგისტრაციის წინასწარმოწმებით ეძებნება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები დომენურ დავებს სრულ ციკლში უძღვებიან: გადავამოწმებთ მეტოქის ნიშნის პრიორიტეტსა და რეალურ გამოყენებას, შევაფასებთ აღრევის რისკს, მოვამზადებთ შეწყვეტის, წაშლისა და კომპენსაციის მოთხოვნებს, წარგადგენთ თქვენს ინტერესებს სასამართლოში და დაგეხმარებით მოლაპარაკებაში დომენის გადაცემაზე. დაგვიკავშირდით — და თქვენი ბრენდის ციფრული იდენტობა სამართლებრივად დაცული იქნება.