კოდექსის მიზანი და რეგულირების სფერო
სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის კოდექსი საქართველოში საკვების უსაფრთხოების სამართლის საფუძველია. მისი მიზანია ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის, მომხმარებელთა ინტერესების, ცხოველთა ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობის, მცენარეთა სიჯანსაღის დაცვა, აგრეთვე ამ სფეროებში სახელმწიფო რეგულირების ერთიანი პრინციპების განსაზღვრა და სახელმწიფო კონტროლის ეფექტიანი სისტემის ჩამოყალიბება (მუხლი 1, ნაწილი 1). კოდექსი ვრცელდება სურსათისა და ცხოველის საკვების, ცხოველის, მცენარის, ცხოველური და მცენარეული პროდუქტების წარმოებაზე, გადამუშავებასა და დისტრიბუციაზე საქართველოს ტერიტორიაზე, პირველად წარმოებაზე, ვეტერინარულ პრეპარატებზე, პესტიციდებსა და აგროქიმიკატებზე (ნაწილი 2).
საბაჟო საზღვართან დაკავშირებული უვნებლობის, ვეტერინარული და ფიტოსანიტარიული კონტროლი — იმპორტი, რეექსპორტი, ექსპორტი და ტრანზიტი — რეგულირდება ამ კოდექსით, საქართველოს საბაჟო კოდექსითა და სხვა შესაბამისი ნორმატიული აქტებით (ნაწილი 3). კოდექსი ადგენს უვნებლობის ძირითად პრინციპებს, სახელმწიფო კონტროლის სახეებს, მიკვლევადობის მოთხოვნებს, უფლებამოსილ ორგანოთა კომპეტენციებს, ბიზნესოპერატორის ვალდებულებებს, კარანტინის წესებს, ექსპორტ-იმპორტის მოთხოვნებს და პასუხისმგებლობას დარღვევისათვის (ნაწილი 4).
ძირითადი ტერმინები და მონაწილეები
სურსათი კოდექსის განმარტებით არის ადამიანის საკვებად განკუთვნილი ნებისმიერი გადამუშავებული, ნაწილობრივ გადამუშავებული ან გადაუმუშავებელი პროდუქტი, რომელიც მოიცავს ყველა სახის სასმელს, საღეჭ რეზინს და სურსათში გამოსაყენებელ ნივთიერებებს; მას არ მიეკუთვნება ცხოველის საკვები, სამკურნალო და ჰომეოპათიური საშუალებები, თამბაქო და მისი პროდუქტები, კოსმეტიკური საშუალებები და სხვა (მუხლი 2, ქვეპუნქტი „ა“). ბიზნესოპერატორია პირი, რომლის საქმიანობაც უკავშირდება ამ პროდუქტების წარმოებას, პირველად წარმოებას, გადამუშავებას ან დისტრიბუციას და რომელიც პასუხისმგებელია თავისი საქმიანობის კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებთან შესაბამისობაზე.
კოდექსი ასევე განმარტავს პირველად წარმოებას, გადამუშავებას, მიკვლევადობას, პარტიას, ეტიკეტს, საფრთხესა და რისკს, ბიოწარმოებას და სხვა ცნებებს. მათ შორის განსაკუთრებული პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს საფრთხის ანალიზისა და კრიტიკული საკონტროლო წერტილების (HACCP) სისტემას, რომელიც საფრთხეების იდენტიფიკაციითა და კონტროლით უვნებელი სურსათის წარმოების შესაძლებლობას იძლევა, და მიკვლევადობის მოთხოვნებს, რომლებიც პროდუქტის მთელ ჯაჭმობრივ მოძრაობას აფიქსირებს წარმოებიდან მიწოდებამდე.
სურსათის უვნებლობის მოთხოვნები
ბაზარზე განთავსებული სურსათი უნდა აკმაყოფილებდეს საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ უვნებლობის მოთხოვნებს, ხოლო მავნე სურსათის ბაზარზე განთავსება დაუშვებელია (მუხლი 11, ნაწილები 1 და 2). სურსათი მავნედ მიიჩნევა, თუ იგი საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას, ან არ არის მიზანშეწონილი ადამიანის მიერ მისი მოხმარება (ნაწილი 3).
უვნებლობის განსაზღვრისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს წარმოების, გადამუშავებისა და დისტრიბუციის შესაბამისობა, საბოლოო მომხმარებლის მიერ დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა, მომხმარებლისთვის მიწოდებული ინფორმაცია, სურსათის არა მხოლოდ მეყსეული, არამედ გრძელვადიანი გავლენა და ეფექტი მომდევნო თაობებზე, შესაძლო ტოქსიკური კუმულაციური ეფექტი და განსაკუთრებული კატეგორიის მომხმარებლის ჯანმრთელობაზე ზეგავლენის დონე (ნაწილი 4). თუ სურსათი მავნეა, მთელი პარტია მავნედ მიიჩნევა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა დეტალური შემოწმება დაადასტურებს, რომ პარტიის დანარჩენი ნაწილი მოთხოვნებს აკმაყოფილებს — შემოწმების ხარჯებს ბიზნესოპერატორი ანაზღაურებს (ნაწილი 6). შესაბამისობა არ გამორიცხავს სააგენტოს მიერ ბაზრიდან პროდუქტის ამოღებას, თუ არსებობს დასაბუთებული ეჭვი, რომ ის უვნებელი არ არის (ნაწილი 7).