კოდექსის მიზანი და რეგულირების სფერო
სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის კოდექსი საქართველოში საკვების უსაფრთხოების სამართლის საფუძველია. მისი მიზანია ადამიანის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის, მომხმარებელთა ინტერესების, ცხოველთა ჯანმრთელობისა და კეთილდღეობის, მცენარეთა სიჯანსაღის დაცვა, აგრეთვე ამ სფეროებში სახელმწიფო რეგულირების ერთიანი პრინციპების განსაზღვრა და სახელმწიფო კონტროლის ეფექტიანი სისტემის ჩამოყალიბება (მუხლი 1, ნაწილი 1). კოდექსი ვრცელდება სურსათისა და ცხოველის საკვების, ცხოველის, მცენარის, ცხოველური და მცენარეული პროდუქტების წარმოებაზე, გადამუშავებასა და დისტრიბუციაზე საქართველოს ტერიტორიაზე, პირველად წარმოებაზე, ვეტერინარულ პრეპარატებზე, პესტიციდებსა და აგროქიმიკატებზე (ნაწილი 2).
საბაჟო საზღვართან დაკავშირებული უვნებლობის, ვეტერინარული და ფიტოსანიტარიული კონტროლი — იმპორტი, რეექსპორტი, ექსპორტი და ტრანზიტი — რეგულირდება ამ კოდექსით, საქართველოს საბაჟო კოდექსითა და სხვა შესაბამისი ნორმატიული აქტებით (ნაწილი 3). კოდექსი ადგენს უვნებლობის ძირითად პრინციპებს, სახელმწიფო კონტროლის სახეებს, მიკვლევადობის მოთხოვნებს, უფლებამოსილ ორგანოთა კომპეტენციებს, ბიზნესოპერატორის ვალდებულებებს, კარანტინის წესებს, ექსპორტ-იმპორტის მოთხოვნებს და პასუხისმგებლობას დარღვევისათვის (ნაწილი 4).
ძირითადი ტერმინები და მონაწილეები
სურსათი კოდექსის განმარტებით არის ადამიანის საკვებად განკუთვნილი ნებისმიერი გადამუშავებული, ნაწილობრივ გადამუშავებული ან გადაუმუშავებელი პროდუქტი, რომელიც მოიცავს ყველა სახის სასმელს, საღეჭ რეზინს და სურსათში გამოსაყენებელ ნივთიერებებს; მას არ მიეკუთვნება ცხოველის საკვები, სამკურნალო და ჰომეოპათიური საშუალებები, თამბაქო და მისი პროდუქტები, კოსმეტიკური საშუალებები და სხვა (მუხლი 2, ქვეპუნქტი „ა“). ბიზნესოპერატორია პირი, რომლის საქმიანობაც უკავშირდება ამ პროდუქტების წარმოებას, პირველად წარმოებას, გადამუშავებას ან დისტრიბუციას და რომელიც პასუხისმგებელია თავისი საქმიანობის კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებთან შესაბამისობაზე.
კოდექსი ასევე განმარტავს პირველად წარმოებას, გადამუშავებას, მიკვლევადობას, პარტიას, ეტიკეტს, საფრთხესა და რისკს, ბიოწარმოებას და სხვა ცნებებს. მათ შორის განსაკუთრებული პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს საფრთხის ანალიზისა და კრიტიკული საკონტროლო წერტილების (HACCP) სისტემას, რომელიც საფრთხეების იდენტიფიკაციითა და კონტროლით უვნებელი სურსათის წარმოების შესაძლებლობას იძლევა, და მიკვლევადობის მოთხოვნებს, რომლებიც პროდუქტის მთელ ჯაჭმობრივ მოძრაობას აფიქსირებს წარმოებიდან მიწოდებამდე.
სურსათის უვნებლობის მოთხოვნები
ბაზარზე განთავსებული სურსათი უნდა აკმაყოფილებდეს საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ უვნებლობის მოთხოვნებს, ხოლო მავნე სურსათის ბაზარზე განთავსება დაუშვებელია (მუხლი 11, ნაწილები 1 და 2). სურსათი მავნედ მიიჩნევა, თუ იგი საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას, ან არ არის მიზანშეწონილი ადამიანის მიერ მისი მოხმარება (ნაწილი 3).
უვნებლობის განსაზღვრისას გათვალისწინებულ უნდა იქნეს წარმოების, გადამუშავებისა და დისტრიბუციის შესაბამისობა, საბოლოო მომხმარებლის მიერ დანიშნულებისამებრ გამოყენების შესაძლებლობა, მომხმარებლისთვის მიწოდებული ინფორმაცია, სურსათის არა მხოლოდ მეყსეული, არამედ გრძელვადიანი გავლენა და ეფექტი მომდევნო თაობებზე, შესაძლო ტოქსიკური კუმულაციური ეფექტი და განსაკუთრებული კატეგორიის მომხმარებლის ჯანმრთელობაზე ზეგავლენის დონე (ნაწილი 4). თუ სურსათი მავნეა, მთელი პარტია მავნედ მიიჩნევა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა დეტალური შემოწმება დაადასტურებს, რომ პარტიის დანარჩენი ნაწილი მოთხოვნებს აკმაყოფილებს — შემოწმების ხარჯებს ბიზნესოპერატორი ანაზღაურებს (ნაწილი 6). შესაბამისობა არ გამორიცხავს სააგენტოს მიერ ბაზრიდან პროდუქტის ამოღებას, თუ არსებობს დასაბუთებული ეჭვი, რომ ის უვნებელი არ არის (ნაწილი 7).
სურსათის ეროვნული სააგენტო
ზედამხედველობას ახორციელებს სურსათის ეროვნული სააგენტო — საქართველოს გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს სახელმწიფო კონტროლს დაქვემდებარებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირი, რომელიც ახორციელებს სურსათის/ცხოველის საკვების უვნებლობის, ვეტერინარულ და ფიტოსანიტარიულ სახელმწიფო კონტროლს. სააგენტოს საქმიანობის სახელმწიფო კონტროლს სამინისტრო ახორციელებს, მისი სტრუქტურა და უფლებამოსილებანი კი დებულებით განისაზღვრება, რომელსაც მინისტრი ამტკიცებს. სააგენტოს უფროსს თანამდებობაზე ნიშნავს და თანამდებობიდან ათავისუფლებს პრემიერ-მინისტრი მინისტრის წარდგინებით — ეს წესი კოდექსის სააგენტოს სამართლებრივი სტატუსის შესახებ ნორმით არის დადგენილი.
მცირე და ოჯახური წარმოება, წამლის ცალკე წესრიგი
კოდექსი დაბალწონიან სუბიექტებს შეღავათებს აწესრიგებს: მთავრობის დადგენილებით დამტკიცებული გამარტივებული მოთხოვნები ვრცელდება მცირე ბიზნესის სტატუსის მქონე ბიზნესოპერატორზე, რომელიც პირველადი პროდუქტს საბოლოო მომხმარებელს პირდაპირ აწვდის, ტრადიციული მეთოდებით მოქმედ ოპერატორზე და მაღალმთიან რეგიონში მოქმედ სუბიექტზე (მუხლი 1, ნაწილი 5). სურსათის სახელმწიფო კონტროლი არ ვრცელდება ოჯახური წარმოების სუბიექტზე — ფიზიკურ პირზე, რომელიც პირადი მოხმარებისთვის აწარმოებს პროდუქტს, — თუმცა ვეტერინარული და ფიტოსანიტარიული კონტროლის ფარგლებში მასთან დაკავშირებული დებულებები მაინც ვრცელდება (ნაწილები 6 და 7).
წამლის (ფარმაცევტული) მხარე კი სხვა წესრიგით რეგულირდება: წამლები და ფარმაცევტული საქმიანობა საქართველოში ცალკე კანონმდებლობით არის განსაზღვრული, ამიტომ საკვებისა და წამლის მარეგულირებელი ლოგიკა საერთო არქიტექტურით აიგება — უვნებლობის მოთხოვნები, ოპერატორის პასუხისმგებლობა და სახელმწიფო ზედამხედველობა — მაგრამ სხვადასხვა სტატუტს ეყრდნობა. თუ თქვენი საქმიანობა სასურსათო და ფარმაცევტულ რეგულაციებს ერთდროულად ეხება, მათი გამიჯვნა ვალდებულებების სწორი გაანგარიშების საწინდარია.
ხშირად დასმული კითხვები
ვის ეხება კოდექსი?
ყველა ბიზნესოპერატორს, რომლის საქმიანობაც უკავშირდება სურსათისა და ცხოველის საკვების წარმოებას, გადამუშავებას ან დისტრიბუციას, აგრეთვე ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის სფეროებში მომსახურებას (მუხლი 2). ოჯახური წარმოების სუბიექტი სურსათის სახელმწიფო კონტროლს არ ექვემდებარება.
რა არის მავნე სურსათი?
სურსათი, რომელიც საფრთხეს უქმნის ადამიანის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას ან მიზანშეწონილი არ არის მოხმარებისთვის. მავნე სურსათის შემთხვევაში მთელი პარტია მავნედ ითვლება, თუ შემოწმება საპირისპიროს არ დაადასტურებს (მუხლი 11).
შეიძლება თუ არა შესაბამისი სურსათის ბაზრიდან ამოღება?
დიახ. შესაბამისობა არ გამორიცხავს სააგენტოს მიერ ბაზარზე განთავსების შეზღუდვას ან ბაზრიდან ამოღებას, თუ არსებობს დასაბუთებული ეჭვი, რომ სურსათი უვნებელი არ არის (მუხლი 11, ნაწილი 7).
რეგულირებს თუ არა კოდექსი წამლებს?
არა — წამლები და ფარმაცევტული საქმიანობა ცალკე კანონმდებლობით რეგულირდება. ეს კოდექსი სურსათის, ცხოველის საკვების, ვეტერინარიისა და მცენარეთა დაცვის სფეროებს მოიცავს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება ბიზნესოპერატორებს სასურსათო კანონმდებლობასთან თანამშრომლობაში: უვნებლობის მოთხოვნების შეფასება, მიკვლევადობისა და ეტიკეტირების ვალდებულებების გაანგარიშება, მცირე ბიზნესის გამარტივებული რეჟიმის გამოყენება და სახელმწიფო კონტროლის შედეგების იურიდიული მიმოხილვა. ჩვენ შევაფასებთ თქვენი საწარმოს რისკებს და დაგეხმარებით დავის პრევენციასა და მოგვარებაში. დაგვიკავშირდით — განვიხილავთ თქვენს კონკრეტულ სიტუაციას.