არასრულწლოვან სპორტსმენთან ხელშეკრულება საქართველოში პირველ რიგში ქმედუნარიანობის საკითხია: სანამ კლუბი და ახალგაზრდა მოთამაშე პირობებზე შეთანხმდებიან, უნდა გაირკვეს, თვით მოთამაშეს შეუძლია თუ არა ხელშეკრულების დადება და ვის თანხმობაა ამისთვის საჭირო. ეს წესები სამოქალაქო კოდექსითაა დადგენილი, და მათი უგულებელყოფა ხელშეკრულებას საფრთხის ქვეშ აყენებს. ამ გვერდზე ვხსნით, როდის იძენს სპორტსმენი სრულ ქმედუნარიანობას, რა შემთხვევებში სჭირდება კანონიერი წარმომადგენლის თანხმობა და რას პასუხობს კლუბი თავისი წარმომადგენლების მოქმედებისთვის.
სრული ქმედუნარიანობა — როდის დებს მოთამაშე ხელშეკრულებას თვითონ
სამოქალაქო კოდექსის მეთორმეტე მუხლის მიხედვით, ქმედუნარიანობა — ფიზიკური პირის უნარი, თავისი ნებითა და მოქმედებით სრული მოცულობით შეიძინოს და განახორციელოს სამოქალაქო უფლებები და მოვალეობები — წარმოიშობა სრულწლოვანების მიღწევისთანავე. სრულწლოვანია პირი, რომელმაც თვრამეტი წლის ასაკს მიაღწია — ეს არის ის ზღვარი, რომლის შემდეგაც სპორტსმენი კლუბთან ხელშეკრულებას დამოუკიდებლად დებს. კანონი ერთ გამონაკლისსაც ითვალისწინებს: ქმედუნარიანად ითვლება პირი, რომელმაც თვრამეტ წლამდე იქორწინა — ასეთი ახალგაზრდა მოთამაშე სრული ქმედუნარიანობით სარგებლობს. იმავე მუხლი აწესებს მხარდაჭერის მიმღები პირის კატეგორიასაც: ფსიქოსოციალური საჭიროების მქონე პირი, რომელიც აკმაყოფილებს სრულწლოვანების ან ქორწინების პირობებს, სასამართლოს მიერ განსაზღვრულ სფეროში მხარდაჭერის მიმღებად შეიძლება ცნობილ იყოს; მხარდაჭერის მიმღებად სასამართლომ არასრულწლოვანიც კი შეიძლება ცნოს იმ ფარგლებში, რომლებშიც მას კანონიერი წარმომადგენლის თანხმობა არ სჭირდება. ეს ნიშნავს, რომ ასაკი ერთადერთი კრიტერიუმი არ არის — ხელშეკრულების დადებამდე კლუბს შეუძლია გაითვალისწინოს, არის თუ არა მოთამაშესთან დაკავშირებული სასამართლოს გადაწყვეტილება მხარდაჭერის შესახებ.
ქმედუნარიანობის შეზღუდვა გარიგებით — დაუშვებელია
კოდექსის მეცამეტე მუხლი ხელშეკრულების პრაქტიკულ მნიშვნელოვან წესს აწესებს: ქმედუნარიანობის შეზღუდვა დაიშვება მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში და დაუშვებელია ქმედუნარიანობის შეზღუდვა გარიგებით. სპორტულ კონტექსტში ეს ნიშნავს, რომ კლუბი ვერ დაწერს ხელშეკრულებაში პირობას, რომელიც ახალგაზრდა მოთამაშის ქმედუნარიანობას შეზღუდავს — მაგალითად, დამოუკიდებლად გარიგების დადების სრული აკრძალვა იმ ასაკში, როცა კანონი ამ უფლებას აძლევს. ასეთი პირობა ვერ იქნება ქმედითი იმ ზღვარამდეც კი, სადაც მხარეები „შეთანხმდნენ“ — შეზღუდვის საფუძველი მხოლოდ კანონი შეიძლება იყოს. ამ წესის შექმნის ლოგიკა მარტივია: ქმედუნარიანობა პიროვნების სტატუსია და არა მოლაპარაკების საგანი.
შეზღუდული ქმედუნარიანობა და წარმომადგენლის თანხმობა
კოდექსის მეთოთხმეტე მუხლი აწესრიგებს შუა ასაკობრივ ზონას: არასრულწლოვანი შვიდიდან თვრამეტ წლამდე შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონეა. შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონედ ითვლება ასევე სრულწლოვანი, რომელსაც სასამართლომ მზრუნველობა დაუწესა — ის თავის ქმედუნარიანობაში არასრულწლოვანს უთანაბრდება; ქმედუნარიანობის შეზღუდვა უქმდება მაშინ, როცა აღარ არის მისი საფუძველი. შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე მოთამაშის ხელშეკრულებისთვის გადამწყვეტია მეთხუთმეტე მუხლი: ასეთი პირის ნების გამოვლენის ნამდვილობისათვის აუცილებელია მისი კანონიერი წარმომადგენლის თანხმობა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როდესაც შეზღუდული ქმედუნარიანობის მქონე პირი გარიგებით სარგებელს იღებს. პრაქტიკულად ეს ასე იკითხება: შვიდიდან თვრამეტ წლამდელ მოთამაშეს კლუბთან პროფესიული ხელშეკრულების დადება მშობელს ან მზრუნველს უნდა დაუთმოს თანხმობით, რადგან ასეთი ხელშეკრულება მისთვის ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ ვალდებულებებს და რისკებს აყენებს და „მხოლოდ სარგებლის მიმცემ გარიგებად“ ძნელად ჩაითვლება. თვითონ შეზღუდული ქმედუნარიანობის ასაკობრივი ზონა კი ცალსახად არის განსაზღვრული: შვიდ წლამდე არასრულწლოვანი — მცირეწლოვანი — ქმედუუნაროდ ითვლება და მას საერთოდ არ შეუძლია ხელშეკრულების დადება.
კლუბის პასუხისმგებლობა თავისი წარმომადგენლების მოქმედებისთვის
სპორტული კლუბი ხელშეკრულებებს ხშირად არა პირდაპირ, არამედ თავისი წარმომადგენლების — დირექტორის, აკადემიის ხელმძღვანელის, აგენტის — მეშვეობით დებს. კოდექსის სამას ოთხმოცდათექვსმეტე მუხლი აქ ზოგად წესს აწესებს: მოვალემ თავისი კანონიერი წარმომადგენლისა და იმ პირთა მოქმედებისათვის, რომელთაც იგი იყენებს საკუთარ ვალდებულებათა შესასრულებლად, ისეთივე მოცულობით უნდა აგოს პასუხი, როგორც საკუთარი ბრალეული მოქმედების დროს. ეს ნიშნავს, რომ თუ კლუბის წარმომადგენელი არასრულწლოვან მოთამაშესთან ხელშეკრულებას თანხმობის თაღლითურ მოწოდებასთან ერთად დადებს, ამის სამართლებრივი შედეგი თვით კლუბს დაეკისრება. ახალგაზრდა მოთამაშის მხარისთვის ეს დამცავი ნორმაა; კლუბისთვის კი — წარმომადგენლების მკაცრი კონტროლის მიზეზი.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვხსნით იმ საკითხებს, რომლებიც ახალგაზრდა მოთამაშეების ხელშეკრულებებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
როდის დებს მოთამაშე ხელშეკრულებას დამოუკიდებლად?
სრულწლოვანების — თვრამეტი წლის — მიღწევისთანავე; ასევე თვრამეტ წლამდე დაქორწინებული პირი, რომელიც ქმედუნარიანად ითვლება.
ვის თანხმობა სჭირდება შვიდიდან თვრამეტ წლამდელ მოთამაშეს?
კანონიერი წარმომადგენლის — მშობლის ან მზრუნველის — თანხმობა, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა გარიგებით მხოლოდ სარგებელს იღებს.
შეიძლება თუ არა კლუბის მიერ ქმედუნარიანობის შეზღუდვა ხელშეკრულებით?
არა — ქმედუნარიანობის შეზღუდვა დასაშვებია მხოლოდ კანონით; გარიგებით შეზღუდვა დაუშვებელია.
რა შემთხვევაშია მოთამაშე საერთოდ ქმედუუნარო?
შვიდ წლამდე ასაკში — მცირეწლოვანი ქმედუუნაროდ ითვლება და ხელშეკრულების დადება არ შეუძლია.
ვინ პასუხობს კლუბის აგენტის მოქმედებაზე?
კლუბი — მოვალე თავისი წარმომადგენლისა და დამხმარე პირების მოქმედებისთვის ისეთივე მოცულობით პასუხს აგებს, როგორც საკუთარი ბრალეული მოქმედებისას.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება კლუბებს, აკადემიებს, ახალგაზრდა მოთამაშეებსა და მათ მშობლებს არასრულწლოვანთა ხელშეკრულებების სამართლებრივ მოწესრიგებაში. შევამოწმებთ მოთამაშის ქმედუნარიანობის სტატუსს, განვსაზღვრავთ თანხმობის საჭიროებას, ავწერთ ხელშეკრულებას ისე, რომ ის გამორიცხავდეს ქმედითობის რისკს, და დავიცავთ მოთამაშის ინტერესებს დავის შემთხვევაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — შევაფასებთ თქვენს სიტუაციას და მოვამზადებთ ხელშეკრულებას, რომელიც კანონიერ საფუძველზე დგას.