სპორტული კონტრაქტების მოლაპარაკება ქართული სამართლით
ტრანსფერის თავისუფალ ფანჯარაში მიმდინარე მოლაპარაკებები — კლუბსა და მოთამაშეს, სპონსორსა და ათლეტს შორის — საქართველოში სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი წესებით მიდის: სპორტული გარიგების დადებისთვის ცალკე პროცედურა არ არსებობს. მნიშვნელოვანია, რომ მოლაპარაკება სამართლებრივად არა ნიუტრალური პროცესია: კოდექსის მუხლი 317 პირდაპირ აწესებს, რომ ვალდებულება შეიძლება ხელშეკრულების მომზადების საფუძველზეც წარმოიშვას — ანუ მოლაპარაკების ეტაპზე დაშვებული ბრალეული ქმედება უკვე პასუხისმგებლობას იწვევს. ქვემოთ განვიხილავთ მოლაპარაკების სამართლებრივ ჩარჩოს: ხელშეკრულების თავისუფლებას, ოფერტისა და აქცეპტის წესებს, დუმილის მნიშვნელობას საქმიან ურთიერთობებში და სადავო პირობების განმარტების წესს.
მოლაპარაკებიდან წარმოშობილი ვალდებულება და ხარჯები
მუხლი 317 განსაზღვრავს: ვალდებულების წარმოშობისთვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. სპორტულ პრაქტიკაში ეს ნიშნავს: ტრანსფერის, სპონსორობის ან სააგენტო ურთიერთობის უმეტესობა ხელშეკრულებით შეიქმნება. ამავე მუხლის მეორე დებულება მოლაპარაკების ეტაპს აქცევს სამართლებრივ ფაქტად: წინასწარ შეთანხმებული მოვალეობებით ვალდებულება ხელშეკრულების მომზადების საფუძველზეც წარმოიშობა — მაგალითად, მოლაპარაკებისას მიცემული ინფორმაციის დაცვის ან ექსკლუზიური მოლაპარაკების პირობის დარღვევა შეიძლება ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდეს. ხარჯების წესიც აშკარაა: მოლაპარაკების მონაწილეს არ შეუძლია მეორე მონაწილეს მოსთხოვოს ხელშეკრულების დასადებად გაწეული ხარჯების ანაზღაურება — გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ხელშეკრულება მეორე მონაწილის ბრალეული მოქმედების შედეგად არ დაიდო. ანუ მოლაპარაკებიდან გასვლა თავისთავად ანაზღაურებას არ იწვევს, მაგრამ ბრალეულად ჩაშლა — იწვევს.
ხელშეკრულების თავისუფლება და მისი საზღვრები
მუხლი 319 აწესებს საფუძველს: კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ მათი შინაარსი; მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ მას არ ეწინააღმდეგება — სპორტული ინდუსტრიის არატიპური გარიგებები სწორედ ამ თავისუფლებით დგას. საზღვრებიც კანონშია: თუ ხელშეკრულების მხარეს ბაზარზე დომინირებული მდგომარეობა უკავია, საქმიანობის ამ სფეროში ეკისრება ხელშეკრულების დადების ვალდებულება და არ შეუძლია კონტრაჰენტს უსაფუძვლოდ შესთავაზოს არათანაბარი პირობები — მსგავსი სიტუაცია რეალურია იქ, სადაც ერთი არხი, ლიგა ან ოპერატორი აკონტროლებს ბაზარს. მეორე საზღვარი სოციალურია: პირებს, რომლებიც არასამეწარმეო მიზნით იძენენ ქონებას ან მომსახურებას, დაუსაბუთებლად არ შეიძლება უთქვამთ უარი ხელშეკრულებაზე, თუ მეორე მხარე სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში მოქმედობს.