სპორტული კონტრაქტების მოლაპარაკება ქართული სამართლით
ტრანსფერის თავისუფალ ფანჯარაში მიმდინარე მოლაპარაკებები — კლუბსა და მოთამაშეს, სპონსორსა და ათლეტს შორის — საქართველოში სამოქალაქო კოდექსის ზოგადი წესებით მიდის: სპორტული გარიგების დადებისთვის ცალკე პროცედურა არ არსებობს. მნიშვნელოვანია, რომ მოლაპარაკება სამართლებრივად არა ნიუტრალური პროცესია: კოდექსის მუხლი 317 პირდაპირ აწესებს, რომ ვალდებულება შეიძლება ხელშეკრულების მომზადების საფუძველზეც წარმოიშვას — ანუ მოლაპარაკების ეტაპზე დაშვებული ბრალეული ქმედება უკვე პასუხისმგებლობას იწვევს. ქვემოთ განვიხილავთ მოლაპარაკების სამართლებრივ ჩარჩოს: ხელშეკრულების თავისუფლებას, ოფერტისა და აქცეპტის წესებს, დუმილის მნიშვნელობას საქმიან ურთიერთობებში და სადავო პირობების განმარტების წესს.
მოლაპარაკებიდან წარმოშობილი ვალდებულება და ხარჯები
მუხლი 317 განსაზღვრავს: ვალდებულების წარმოშობისთვის აუცილებელია მონაწილეთა შორის ხელშეკრულება, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ვალდებულება წარმოიშობა ზიანის მიყენების (დელიქტის), უსაფუძვლო გამდიდრების ან კანონით გათვალისწინებული სხვა საფუძვლებიდან. სპორტულ პრაქტიკაში ეს ნიშნავს: ტრანსფერის, სპონსორობის ან სააგენტო ურთიერთობის უმეტესობა ხელშეკრულებით შეიქმნება. ამავე მუხლის მეორე დებულება მოლაპარაკების ეტაპს აქცევს სამართლებრივ ფაქტად: წინასწარ შეთანხმებული მოვალეობებით ვალდებულება ხელშეკრულების მომზადების საფუძველზეც წარმოიშობა — მაგალითად, მოლაპარაკებისას მიცემული ინფორმაციის დაცვის ან ექსკლუზიური მოლაპარაკების პირობის დარღვევა შეიძლება ზიანის ანაზღაურებას ითხოვდეს. ხარჯების წესიც აშკარაა: მოლაპარაკების მონაწილეს არ შეუძლია მეორე მონაწილეს მოსთხოვოს ხელშეკრულების დასადებად გაწეული ხარჯების ანაზღაურება — გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ხელშეკრულება მეორე მონაწილის ბრალეული მოქმედების შედეგად არ დაიდო. ანუ მოლაპარაკებიდან გასვლა თავისთავად ანაზღაურებას არ იწვევს, მაგრამ ბრალეულად ჩაშლა — იწვევს.
ხელშეკრულების თავისუფლება და მისი საზღვრები
მუხლი 319 აწესებს საფუძველს: კერძო სამართლის სუბიექტებს შეუძლიათ კანონის ფარგლებში თავისუფლად დადონ ხელშეკრულებები და განსაზღვრონ მათი შინაარსი; მათ შეუძლიათ დადონ ისეთი ხელშეკრულებებიც, რომლებიც კანონით გათვალისწინებული არ არის, მაგრამ მას არ ეწინააღმდეგება — სპორტული ინდუსტრიის არატიპური გარიგებები სწორედ ამ თავისუფლებით დგას. საზღვრებიც კანონშია: თუ ხელშეკრულების მხარეს ბაზარზე დომინირებული მდგომარეობა უკავია, საქმიანობის ამ სფეროში ეკისრება ხელშეკრულების დადების ვალდებულება და არ შეუძლია კონტრაჰენტს უსაფუძვლოდ შესთავაზოს არათანაბარი პირობები — მსგავსი სიტუაცია რეალურია იქ, სადაც ერთი არხი, ლიგა ან ოპერატორი აკონტროლებს ბაზარს. მეორე საზღვარი სოციალურია: პირებს, რომლებიც არასამეწარმეო მიზნით იძენენ ქონებას ან მომსახურებას, დაუსაბუთებლად არ შეიძლება უთქვამთ უარი ხელშეკრულებაზე, თუ მეორე მხარე სამეწარმეო საქმიანობის ფარგლებში მოქმედობს.
ოფერტა და აქცეპტი: როგორ იბადება გარიგება
მუხლი 329 განსაზღვრავს: ხელშეკრულების დადების შესახებ წინადადება — ოფერტა — ითვლება შეთავაზებულად, თუ მასში, რომელიც ერთი ან რამდენიმე პირისადმია მიმართული, გამოხატულია, რომ წინადადების მიმცემი ოფერენტი აქცეპტის შემთხვევაში მზადაა შეასრულოს თავისი წინადადება. სპორტულ პრაქტიკაში ეს განმასხვავებელი ხაზია: კონკრეტული კლუბისთვის გაგზავნილი პირობების სრული პაკეტი ოფერტაა, ხოლო ღია განცხადება გამოწერების შესახებ უზომო წრისთვის — მხოლოდ მოწვევა ოფერტაზე, თუ მასში სხვა რამ პირდაპირ არ არის მითითებული. აქცეპტის წესს მუხლი 331 აწესებს: თუ ოფერენტმა აქცეპტისთვის ვადა განსაზღვრა, აქცეპტი მხოლოდ ამ ვადაში შეიძლება განხორციელდეს — ვადის გასვლის შემდეგ თანხმობა უკვე ახალ წინადადებად ითვლება. აქედან პრაქტიკული შედეგი: სატრანსფერო ფანჯრის ბოლო დღეებში ვადის ზუსტი აღრიცხვა გადამწყვეტია — დაგვიანებული პასუხი გარიგებას ვერ შექმნის.
დუმილი, როგორც აქცეპტი, და პირობების განმარტება
მუხლი 335 საქმიან ურთიერთობებში დუმილს აქტიურ მნიშვნელობას ანიჭებს: თუ მეწარმე, რომელსაც უხდება სხვა პირთა საქმიანი ოპერაციების შესრულება, იღებს ოფერტას იმ პირისგან, რომელთანაც საქმიან კავშირშია, იგი ვალდებულია გონივრულ ვადაში უპასუხოს და მისი დუმილი აქცეპტად ჩაითვლება; იგივე წესი მოქმედებს, როცა მეწარმე ასეთ ოფერტას იმ პირისგან იღებს, რომელთაგანაც თავად ითხოვდა შეკვეთებს. თუ მეწარმე ოფერტას უარყოფს, ხოლო საქონელ უკვე გამოგზავნილია, ზიანის თავიდან ასაცილებლად იგი ოფერენტის ხარჯზე დროებით ინახავს მას. სადავო პირობების განმარტებას კი მუხლი 337 წესრიგდება: თუ ხელშეკრულების ცალკეული გამონათქვამები სხვადასხვანაირად შეიძლება იქნეს გაგებული, უპირატესობა ენიჭება იმ გაგებას, რომელიც ჩვეულებრივ მიღებულია ხელშეკრულების დამდები მხარეების საცხოვრებელ ადგილზე; თუ მხარეებს სხვადასხვა საცხოვრებელი ადგილი აქვთ, გადამწყვეტია აქცეპტანტის საცხოვრებელი ადგილი. საერთაშორისო ტრანსფერებში ეს წესი ხშირად აღმოჩნდება გადამწყვეტი, როცა პირობის ენოვანი ვერსიები სხვადასხვანაირად იკითხება.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ სპორტული კონტრაქტების მოლაპარაკებებთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირ კითხვებს.
შეიძლება თუ არა მოლაპარაკების ხარჯების მოთხოვნა?
მხოლოდ მაშინ, როცა ხელშეკრულება მეორე მონაწილის ბრალეული მოქმედების შედეგად არ დაიდო — წინააღმდეგ შემთხვევაში მოლაპარაკების მონაწილე ხარჯების ანაზღაურებას ვერ მოითხოვს.
როდის ითვლება წინადადება ოფერტად?
როცა ერთი ან რამდენიმე კონკრეტული პირისადმია მიმართული და მასში გამოხატულია ოფერენტის მზაობა, აქცეპტის შემთხვევაში შეასრულოს წინადადება. უზომო წრისთვის მიმართული წინადადება მხოლოდ მოწვევაა ოფერტაზე.
შეიძლება თუ არა აქცეპტი ვადის შემდეგ?
არა. ოფერენტის მიერ განსაზღვრულ ვადაში განხორციელებული აქცეპტი თუ დაგვიანდა, იგი ახალ წინადადებად ითვლება და გარიგებას ავტომატურად ვერ შექმნის.
როდის ნიშნავს დუმილი თანხმობას?
როცა მეწარმე, რომელიც ასრულებს სხვა პირთა საქმიან ოპერაციებს, ოფერტას იღებს საქმიან კავშირში მყოფი პირისგან ან იმისგან, ვისგანაც თავად ითხოვდა შეკვეთებს — ასეთ დროს დუმილი აქცეპტად ჩაითვლება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი დაგეხმარებათ სპორტული კონტრაქტის მოლაპარაკების ყველა ეტაპზე: შევადგენთ ოფერტისა და პასუხის ისეთ ფორმულირებებს, რომ გარიგება თქვენი განზრახვის შესაბამისად შეიქმნას ან არ შეიქმნას, დავაფიქსირებთ წინასწარ შეთანხმებებს და წარმოგიდგენთ ინტერესებს, თუ მოლაპარაკება ბრალეულად ჩაიშალა ან სადავო პირობა სხვანაირად განიმარტა. გვითხრათ, რა ტიპის გარიგებაზეა საუბარი და რა ეტაპზეა მოლაპარაკება. კონსულტაცია შესაძლებელია ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე, როგორც კლუბებისა და ათლეტებისთვის, ისე სპონსორებისა და აგენტებისთვის.