რეკლამის ხელშეკრულებები ქართული სამართლით
სარეკლამო გარიგება — ბრენდისა და სააგენტოს, მედიისა და გამქვეყნებლის ურთიერთობა — „რეკლამის შესახებ“ კანონით ფორმდება: ენდორსმენტის, განთავსებისა და გავრცელების ხელშეკრულება თავისუფლად დგება, მაგრამ მისი შინაარსი კანონის მუხლებს უნდა ესადაგებოდეს. ამ გვერდის ხაზი — გარიგების როლური არქიტექტურაა: მუხლი 3 განსაზღვრავს, ვინ არის რეკლამის დამკვეთი, მწარმოებელი და გამავრცელებელი და რა არის არასათანადო რეკლამა; მუხლი 4 — რეკლამისადმი ზოგად მოთხოვნებს; მუხლი 5 — არაგარერეკლამის აკრძალვას; მუხლი 13 — სპონსორობის კვალიფიკაციას; მუხლი 21 კი — დარღვევის შედეგებს. სწორად აგებული ხელშეკრულება ზუსტად ასახავს ამ როლებს, რადგან პასუხისმგებლობაც როლების მიხედვით ნაწილდება.
გარიგების მხარეთა როლები და არასათანადო რეკლამის ტიპები
მუხლი 3 საფუძველს აწყობს: რეკლამა არის საქონელზე, მომსახურებასა და სამუშაოზე, ფიზიკურ და იურიდიულ პირებზე, იდეასა და წამოწყებაზე ნებისმიერი საშუალებითა და ფორმით გავრცელებული ინფორმაცია, რომელიც გამიზნულია პირთა განუსაზღვრელი წრისთვის და ემსახურება ინტერესის ფორმირებასა და რეალიზაციის ხელშეწყობას. როლები კანონითაა განსაზღვრული: რეკლამის დამკვეთი სარეკლამო ინფორმაციის წყაროა; მწარმოებელი — ის, ვინც ინფორმაციას მზა სახეს აძლევს; გამავრცელებელი — ის, ვინც რეკლამას ქონების, მათ შორის მაუწყებლობის საშუალებების გამოყენებით განათავსებს და ავრცელებს. არასათანადო რეკლამის ტიპებიც ამ მუხლშია: არაკეთილსინდისიერი — არაკორექტული შედარებებითა და კონკურენტის დისკრედიტაციით; არასარწმუნო — სინამდვილესთან შეუსაბამო მონაცემებით საქონლის თვისებებზე, ფასზე, გარანტიებზე; არაეთიკური — ჰუმანურ და ზნეობრივ ნორმებს არღვევს, სახელმწიფო სიმბოლიკასა და რელიგიურ სიმბოლოებს ბღალავს; შეცდომაში შემყვანი — განზრახ ცდებს მომხმარებელს და კონკურენტს აზიანებს. კონტრრეკლამა არასათანადო რეკლამის საჯარო უარყოფაა — ეს საშუალება დარღვევის გასწორების კანონიერი გზაა.
გამოცნობადობა: რა უნდა აკმაყოფილებდეს ყოველ რეკლამას
მუხლი 4 რეკლამისადმი ზოგად მოთხოვნებს აწესებს: რეკლამა მისი წარდგენის მომენტშივე უნდა იყოს გასაგები, სპეციალური ცოდნისა და ტექნიკური საშუალებების გამოუყენებლად, როგორც უშუალოდ რეკლამა — ხელშეკრულებით შეთანხმებული ფორმატი ამ ტესტს ვერ გადააჭარბებს. რეკლამა საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე სახელმწიფო ენაზე ვრცელდება. დაუშვებელია იმ საქონლის რეკლამირება, რომლის წარმოება და რეალიზაცია აკრძალულია ან ლიცენზიას საჭიროებს და ლიცენზია მიუღებელია. სერტიფიცირებული საქონლის რეკლამას აღნიშვნა „სერტიფიცირებულია“ უნდა ახლდეს. აკრძალულია არასათანადო რეკლამის განთავსება და გავრცელება — იგი ჩადენილი ქმედების, საზოგადოებრივი საშიშროების ხარისხისა და ხასიათის შესაბამისად პასუხისმგებლობას იწვევს. პირადობის დაცვის თვალსაზრისით გადამწყვეტია: აკრძალულია რეკლამაში ფიზიკური პირის გამოსახულების ან სახელის გამოყენება მისი ნებართვის გარეშე — ენდორსმენტის ხელშეკრულება სწორედ ამ ნებართვის ფორმალიზაციაა.
არაგარერეკლამა: ფარული აქცენტების აკრძალვა
მუხლი 5 განსაზღვრავს არაგარერეკლამას: არასარეკლამო ვიდეო-, აუდიო- და კინოპროდუქციაში, აგრეთვე ბეჭდვით გამოცემებში აკრძალულია რეკლამის მომხმარებელთა ყურადღების ერთდროული აქცენტირება საქონლის კონკრეტულ მარკაზე, დამამზადებელზე, შემსრულებელზე ან გამყიდველზე იმ წინასწარი მითითების გარეშე, რომ ეს რეკლამაა. სერიალში ჩაშენებული ბრენდის ჩვენება, სტატიაში კონკრეტული მაღაზიის ხაზგასმული წარმოჩინება — ეს არაგარერეკლამის კლასიკური ფორმებია. იმავე მუხლით აკრძალულია კინო- და ვიდეომომსახურებაში ფილმის დემონსტრირების შეწყვეტა რეკლამით, გარდა სერიებს შორის შესვენებებისა. სატელეფონო და საკომპიუტერო საცნობარო მომსახურებისას რეკლამა აბონენტს მხოლოდ მისი თანხმობით მიეწოდება და მისი ღირებულება მოთხოვნილი ინფორმაციის ღირებულებაში არ შედის; უფასო საცნობარო მომსახურებისას რეკლამა შეტყობინების შემდეგ მიეწოდება, ტელექსით ან ფაქსით გავრცელება კი წინასწარი თანხმობის გარეშე აკრძალულია.
სპონსორობა და პასუხისმგებლობა: გარიგების უკანასკნელი ტესტი
მუხლი 13 სპონსორობას განსაზღვრავს: ფიზიკურ და იურიდიულ პირთა სხვა პირის საქმიანობაში წვლილის შეტანა — ფულადი სახსრების, ქონების, ინტელექტუალური მოღვაწეობის შედეგების, მომსახურების ან სამუშაოს სახით — სპონსორის საქონლის რეკლამის გავრცელების პირობით. სპონსორული შენატანი რეკლამის ღირებულებად განიხილება, სპონსორი — რეკლამის დამკვეთად, დასპონსორებული — გამავრცელებლად; სპონსორს ჩარევის უფლება არ აქვს, და სპონსორობის უფლება არ აქვს იმ პირს, რომლის ნაწარმის გავრცელებაც ამ კანონით აკრძალულია. პასუხისმგებლობას მუხლი 21 აწესებს: კანონმდებლობის დარღვევისთვის პასუხს აგებენ რეკლამის დამკვეთები, მწარმოებლები და გამავრცელებლები. პირებს, რომელთა უფლებები არასათანადო რეკლამის შედეგად დარღვეულია, უფლება აქვთ სარჩელით მიმართონ სასამართლოს ჯანმრთელობისა და ქონებისთვის, სახელის, ღირსებისა და საქმიანი რეპუტაციისთვის მიყენებული ზიანის კომპენსაციის თაობაზე და მოითხოვონ არასათანადო რეკლამის საჯაროდ უარყოფა. მნიშვნელოვანია: პასუხისმგებლობის დაკისრება მხარეებს არ ათავისუფლებს დარღვევის აღკვეთისაგან და კონტრრეკლამის განხორციელების გადაწყვეტილების შესრულებისაგან.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ სარეკლამო ხელშეკრულებებთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირ კითხვებს.
ვინ ითვლება რეკლამის დამკვეთად, მწარმოებლად და გამავრცელებლად?
დამკვეთი სარეკლამო ინფორმაციის წყაროა, მწარმოებელი — მას მზა სახეს აძლევს, გამავრცელებელი — ქონების, მათ შორის მაუწყებლობის საშუალებების გამოყენებით განათავსებს და ავრცელებს.
რა არის არაგარერეკლამა?
არასარეკლამო პროდუქციაში საქონლის კონკრეტულ მარკაზე, დამამზადებელზე ან გამყიდველზე ყურადღების ერთდროული აქცენტირება იმ წინასწარი მითითების გარეშე, რომ ეს რეკლამაა.
შეიძლება თუ არა პირის სახელის გამოყენება რეკლამაში თანხმობის გარეშე?
არა. რეკლამაში ფიზიკური პირის გამოსახულების ან სახელის გამოყენება მისი ნებართვის გარეშე აკრძალულია — ენდორსმენტის ხელშეკრულება ნებართვას ფორმალურად ფიქსირებს.
რა შედეგი მოჰყვება არასათანადო რეკლამას?
დარღვევისთვის პასუხს აგებენ დამკვეთები, მწარმოებლები და გამავრცელებლები; დაზარალებულს სასამართლოში ზიანის კომპენსაციისა და რეკლამის საჯარო უარყოფის მოთხოვნის უფლება აქვს, ხელშეკრულების მხარეებს კი კონტრრეკლამის ვალდებულება რჩებათ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი დაგეხმარებათ სარეკლამო ხელშეკრულებების მომზადებასა და დავებში: შევადგენთ ენდორსმენტის, წარმოებისა და გავრცელების ხელშეკრულებებს როლების ზუსტი განაწილებით, შევამოწმებთ მასალას გამოცნობადობისა და არაგარერეკლამის მოთხოვნებთან და წარმოგიდგენთ ინტერესებს არასათანადო რეკლამის ნიშნით წარმოქმნილ დავაში — ზიანის კომპენსაციისა და საჯარო უარყოფის მოთხოვნით. გვითხრათ, რა სახის კამპანიაა დაგეგმილი და რომელ არხებზე გავრცელდება. კონსულტაცია შესაძლებელია ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე, როგორც დამკვეთებისთვის, ისე სააგენტოებისა და მედიისთვის.