სპორტსმენის წარმომადგენლის სამართლებრივი საფუძველი
სპორტსმენის წარმომადგენელი — აგენტი, მენეჯერი ან ადვოკატი — ათლეტის სახელით მოლაპარაკებებს, კონტრაქტების გაფორმებასა და სხვა საქმიან ქმედებებს ახორციელებს. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი ამ ურთიერთობას დავალების (მანდატის) ხელშეკრულების ნორმებით აწესრიგებს. მუხლი 709-ის თანახმად, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული (მინდობილი) ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე. სპორტსმენის შემთხვევაში ეს ნიშნავს: აგენტი მოქმედებს ათლეტის სახელით, მაგრამ გარიგების სარგებელიც და ხარჯიც ათლეტს განეკუთვნება. სწორედ ეს კონსტრუქცია განსაზღვრავს წარმომადგენლობის ყველა შემდგომ წესს — მითითებების შესრულების ვალდებულებიდან დაწყებული, მიღებულის დაბრუნებით დამთავრებული.
აგენტის ვალდებულება ათლეტის მითითებების მიმართ
მუხლი 712 რწმუნებულის მიერ მარწმუნებლის მითითებიდან გადახვევის წესს ადგენს. რწმუნებული მოვალეა შეასრულოს მარწმუნებლის მითითებები — ეს წესი სპორტულ წარმომადგენლობაშიც სრული ძალით მოქმედებს: აგენტი კლუბთან მოლაპარაკებას ათლეტის მიერ დაწყებულ ჩარჩოში აწარმოებს და არა საკუთარი შეხედულებით. გადახვევა დასაშვებია მხოლოდ მაშინ, თუ გარემოებებიდან გამომდინარე რწმუნებულს შეუძლია ივარაუდოს, რომ მარწმუნებელი საქმის ვითარების ცოდნის შემთხვევაში მოიწონებდა ასეთ გადახვევას. ამასთან, რწმუნებული მოვალეა მითითებებისგან გადახვევამდე შეატყობინოს მარწმუნებელს და დაელოდოს მის გადაწყვეტილებას, თუკი დაყოვნებით მარწმუნებელს არ შეექმნება ზიანის მიყენების საფრთხე. თუ მითითებების შესრულებამ შეიძლება ათლეტს მიაყენოს მნიშვნელოვანი ზიანი, აგენტს შეუძლია მათი შესრულება მხოლოდ მაშინ, როცა აცნობებს ათლეტს ზიანის თაობაზე და ათლეტი არ შეცვლის მითითებას. ეს ნორმები აგენტს ათლეტის ინტერესების პრიორიტეტს აწესრიგებს და ზედმხედველობის სამართლებრივ საშუალებას აძლევს ათლეტს.
მიღებულის დაბრუნება და პროცენტი
მუხლი 715 რწმუნებულის ანგარიშსაგებლობას განსაზღვრავს: იგი მოვალეა დაუბრუნოს მარწმუნებელს ყველაფერი, რაც მიიღო მინდობილი მოქმედების შესასრულებლად და არ გამოიყენა ამისთვის, აგრეთვე ისიც, რაც მინდობილი მოქმედების შესრულებასთან დაკავშირებით შეიძინა. სპორტულ პრაქტიკაში ეს ნიშნავს: კლუბისგან ავანსი, სარეკლამო ხელშეკრულების თანხა ან ათლეტისთვის გადაცემული ნებისმიერი ქონება, რომელიც დავალებისთვის არ გამოუყენებია, აგენტმა ათლეტს უნდა დაუბრუნოს. თუ რწმუნებული თავისთვის იყენებს ფულს, რომელიც მარწმუნებელს უნდა დაებრუნებინა ან მის სასარგებლოდ უნდა გამოეყენებინა, იგი ვალდებულია ფული დააბრუნოს პროცენტთან ერთად. ეს ნორმა ფინანსური დისციპლინის საფუძველია და აგენტის მიერ ათლეტის სახსრებით სარგებლობის შემთხვევაში ანაზღაურების მექანიზმს ქმნის.
წარმომადგენლობის ხელშეკრულების შეწყვეტა
კარიერული გადაწყვეტილებები იცვლება და თანამშრომლობა ხშირად ადრე სრულდება. მუხლი 720 განსაზღვრავს: დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტა მხარეებს შეუძლიათ ნებისმიერ დროს, და ამ უფლებაზე უარის თქმის შესახებ შეთანხმება ბათილია. თუ ხელშეკრულება რწმუნებულმა — აგენტმა — შეწყვიტა მაშინ, როდესაც ათლეტი მოკლებული იყო საშუალებას, სხვაგვარად უზრუნველეყო თავისი ინტერესები, აგენტმა უნდა აანაზღაუროს შეწყვეტით მიყენებული ზიანი, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მას ამისთვის მნიშვნელოვანი საფუძველი ჰქონდა. თუ ხელშეკრულებას ათლეტი წყვეტს, ის მოვალეა აუნაზღაუროს აგენტს მინდობილი მოქმედების შესრულებისას გაწეული ყველა აუცილებელი ხარჯი, ხოლო სასყიდლიანი ხელშეკრულების შემთხვევაში — გადაუხადოს გასამრჯელო შესრულებული სამუშაოს კვალობაზე. ეს ბალანსი ორივე მხარეს იცავს: ათლეტს — თავისუფალი შეცვლის უფლება, აგენტს — ჩადებული შრომის ანაზღაურება.
როგორ დავგეგმოთ წარმომადგენლობის ხელშეკრულება
დავალების ხელშეკრულების დეტალური გაფორმება სპორტულ წარმომადგენლობაში დავითავდებულ რისკებს ამცირებს. რეკომენდებულია ხელშეკრულებაში ზუსტად იყოს გაწერილი დავალებული მოქმედებების ჩამონათვალი — კონტრაქტის მოლაპარაკება, ტრანსფერის თანხლება, სარეკლამო გარიგებები, სამართლებრივი დავების წარმოება; ასევე მითითებების გადაცემის ფორმა და სიხშირე, ანგარიშგების პერიოდულობა, აგენტის სასყიდლის გამოანგარიშების წესი და შეწყვეტის შემთხვევაში ურთიერთგადახდების მექანიზმი. კანონი ამ პირობებს ნაგულისხმევ ჩარჩოს აძლევს, მაგრამ სპორტული ბაზრის სპეციფიკა — სეზონურობა, ტრანსფერული ფანჯრები, საერთაშორისო მოლაპარაკებები — იმპლიციტურ დეტალებს მოითხოვს, რომლებიც წერილობით ფიქსაციას საჭიროებს.
ხშირად დასმული კითხვები
შეიძლება თუ არა აგენტის მიერ ათლეტის მითითებების იგნორირება?
არა. რწმუნებული მოვალეა შეასრულოს მარწმუნებლის მითითებები. გადახვევა დასაშვებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ათლეტი საქმის ვითარების ცოდნის შემთხვევაში მოიწონებდა მას, და თანაც მნიშვნელოვანი ზიანის საფრთხის დროს — ათლეტის წინასწარი ინფორმირებით.
რა უნდა დააბრუნოს აგენტმა ათლეტს?
ყველაფერი, რაც მიიღო დავალების შესასრულებლად და არ გამოიყენა ამისთვის, აგრეთვე ის, რაც დავალებასთან დაკავშირებით შეიძინა. საკუთარი სარგებლობისთვის გამოყენებული ფული — პროცენტთან ერთად.
შეიძლება თუ არა ხელშეკრულების შეწყვეტა ნებისმიერ დროს?
დიახ, ორივე მხარეს ეს უფლება აქვს და მისი შეზღუდვა ბათილია. თუმცა აგენტი, რომელიც შეწყვეტს იმ მომენტში, როცა ათლეტს შემცვლელი არ ჰყავს, ვალდებულია ზიანი აანაზღაუროს, ხოლო შემცვლელ ათლეტს — აგენტის აუცილებელი ხარჯები და შესრულებული სამუშაოს გასამრჯელო.
ვის სახელითა და ხარჯზე მოქმედებს აგენტი?
მარწმუნებლის — ათლეტის — სახელითა და ხარჯზე. გარიგების შედეგები პირდაპირ ათლეტზე ვრცელდება, რაც წარმომადგენლის ფრთხილ და გაწონასწორებულ მოქმედებას მოითხოვს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე დაგეხმარებით სპორტსმენის წარმომადგენლობის ყველა საკითხში: დავალების ხელშეკრულების პროექტს მოვამზადებთ ისე, რომ მითითებების, ანგარიშგებისა და შეწყვეტის წესები ცალსახა იყოს; განვახორციელებთ აგენტის მოქმედებების სამართლებრივ კონტროლს; დავიცავთ ათლეტის ინტერესებს ზიანის ანაზღაურების დავებში. დაგვიკავშირდით ხელშეკრულების დადებამდე — სწორი ფორმა კონფლიქტს თავიდან არიდებს.