სერვისის შესახებ
ფილმის პროდუქცია იურიდიულად ხელშეკრულებათა ერთობლიობაზეა აგებული: საავტორო უფლებების გადაცემაზე, სალიცენზიო ხელშეკრულებებზე და ნაწარმოების შექმნის შესახებ შეთანხმებებზე. საქართველოს კანონი საავტორო უფლებებისა და მომიჯნავე უფლებების შესახებ ამ ხელშეკრულებებს მკაცრ ფორმულებს უწესებს: მუხლი 36 ქონებრივი უფლებების გადაცემას აწესრიგებს, მუხლი 40 — სალიცენზიო ხელშეკრულების შინაარსსა და ჩაუწერელ პირობებს, მუხლი 42 — ხელშეკრულების ფორმას, ხოლო მუხლი 44 — ვალდებულების დარღვევის შედეგებს. ეს გვერდი განმარტავს, რა უნდა შეიყვანოს კინოპროექტის ხელშეკრულებაში, რა ხდება ჩაუწერელი ვადის, ტერიტორიის ან გამოყენების სახის დროს და რომელი ფორმაა აუცილებელი სასაუბროდ. კინოპროექტში ეს კითხვები არააბსტრაქტულია: სცენარის, მუსიკისა და ვიზუალური მასალის უფლებების განაწილება სწორედ ამ ნორმებზეა დამოკიდებული, და ხელშეკრულების ერთი დაუზუსტებელი ფორმულირება მთელ დისტრიბუციულ ჯაჭვს აყოვნებს.
ქონებრივი უფლებების გადაცემა და ლიცენზიის საზღვრები
საწყისი წესი მუხლი 36-დან მოდის: ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს შეუძლია ყველა ქონებრივი უფლება ან მათი ნაწილი გადასცეს უფლებამონაცვლეს. სალიცენზიო ხელშეკრულების მიმართ კანონი კიდევ უფრო ზუსტია: ნაწარმოების ყველა იმ სახით გამოყენების უფლება, რომელიც ხელშეკრულებით პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული, ეკუთვნის ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს (მუხლი 40). თუ გამოყენების კონკრეტული სახე ხელშეკრულებაში არ არის განსაზღვრული, ხელშეკრულება მიღებულად ითვლება ისეთ გამოყენებაზე, რომელიც მხარეთა განზრახვის შესასრულებლად შეიძლება ჩაითვალოს აუცილებლად. სალიცენზიო ხელშეკრულებით მინიჭებული უფლებების სხვა პირებზე გადაცემა მთლიანად ან ნაწილობრივ შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, თუ ეს პირდაპირ არის გათვალისწინებული ხელშეკრულებით; ხოლო თუ რეპროდუცირების ჰონორარი ფიქსირებული თანხით არის განსაზღვრული, ხელშეკრულებამ უნდა დაადგინოს ნაწარმოების მაქსიმალური ტირაჟი. სუბლიცენზირების ეს წესი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც ფილმის მასალები რამდენიმე დისტრიბუტორს გადაეცემა: თუ გადაცემის უფლება ხელშეკრულებაში პირდაპირ არ წერია, ჯაჭვი კანონით აღიკვეთს და შემდგომი გადაცემა უკვე უფლების დარღვევა ხდება.
სალიცენზიო ხელშეკრულების აუცილებელი შინაარსი და ჩაუწერელი ვადა-ტერიტორია
მუხლი 40 ადგენს, რომ სალიცენზიო ხელშეკრულება უნდა ითვალისწინებდეს გამოსაყენებელი ნაწარმოების ზუსტ აღწერას — სახელწოდებას, მოცულობას, ჟანრს —, ნაწარმოების გამოყენების კონკრეტულ სახეს, ხელშეკრულების მოქმედების ვადას და ტერიტორიას, ჰონორარის ოდენობის განსაზღვრის წესს ან ჰონორარს გამოყენების ყოველი სახისთვის, მის გადახდის წესსა და ვადას, აგრეთვე სხვა პირობებს, რომლებსაც მხარეები არსებითად მიიჩნევენ. ჩაუწერელი პირობების შედეგებიც კანონშივეა: თუ მოქმედების ვადა განსაზღვრული არ არის, ხელშეკრულების გაუქმება შეუძლია ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს მისი დადებიდან 3 წლის შემდეგ, ხოლო ლიცენზიატს ამის შესახებ წერილობით ეცნობება გაუქმებამდე 6 თვით ადრე. თუ ტერიტორია არ არის განსაზღვრული, ხელშეკრულება მოქმედებს მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზე. კინოპროექტისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ ტერიტორიისა და ვადის ჩაუწერელობა ბაზარს ავტომატურად ავიწროებს: ლიცენზიატი, რომელიც საერთაშორისო დისტრიბუციაზე აპირებს, ტერიტორიის განსაზღვრის გარეშე ფაქტობრივად მხოლოდ საქართველოს ბაზარზე რჩება, ხოლო ვადის განსაზღვრის გარეშე — მოქმედებს მხოლოდ მანამ, სანამ ავტორი დადებიდან 3 წლის შემდეგ გაუქმების უფლებას არ გამოიყენებს. ამიტომ მოლაპარაკების საბანკო ფუნქცია სწორედ ამ პირობების ზუსტ ჩაწერაშია.
ხელშეკრულების ფორმა და პასუხისმგებლობა
მუხლი 42 ფორმის საკითხს წყვეტს კატეგორიულად: საავტორო უფლებების გადაცემის შესახებ ხელშეკრულება, ნაწარმოების შექმნის შესახებ ხელშეკრულება და სალიცენზიო ხელშეკრულება წერილობითი ფორმის უნდა იყოს. გამონაკლისი მხოლოდ ერთია: პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებში ნაწარმოების გამოყენების სალიცენზიო ხელშეკრულება შეიძლება ზეპირადაც დაიდოს. დარღვევის შედეგები მუხლი 44 ადგენს: მხარე, რომელმაც არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა ავტორის ქონებრივი უფლებების გადაცემის, ნაწარმოების შექმნის ან სალიცენზიო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, მეორე მხარეს უნდა აუნაზღაუროს მიყენებული ზიანი მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით. ასეთი ზიანის გაანგარიშება სწორედ იმის გამო არის მნიშვნელოვანი, რომ კინოპროექტში დაგვიანება მთელ დისტრიბუციას აყოვნებს.
ხშირად დასმული კითხვები
რა უნდა ითვალისწინებდეს სალიცენზიო ხელშეკრულებამ?
ნაწარმოების ზუსტ აღწერას (სახელწოდება, მოცულობა, ჟანრი), გამოყენების კონკრეტულ სახეს, ვადასა და ტერიტორიას, ჰონორარსა და გადახდის წეს-ვადას, აგრეთვე პირობებს, რომლებსაც მხარეები არსებითად მიიჩნევენ (მუხლი 40).
ვის რჩება ხელშეკრულებაში არაწერილი გამოყენების უფლებები?
ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს — ყველა ის სახე, რომელიც ხელშეკრულებით პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული, მათ რჩებათ (მუხლი 40).
რა ხდება, თუ ვადა ან ტერიტორია არ არის განსაზღვრული?
ვადის არარსებობისას ავტორი ხელშეკრულებას დადებიდან 3 წლის შემდეგ აუქმებს, ლიცენზიატს წერილობით აცნობებს ამას 6 თვით ადრე; ტერიტორიის არარსებობისას ხელშეკრულება მხოლოდ საქართველოზე მოქმედებს (მუხლი 40).
რომელი ფორმით დგება ეს ხელშეკრულებები?
წერილობით — გადაცემის, შექმნისა და სალიცენზიო ხელშეკრულებები; ზეპირი ფორმა დასაშვებია მხოლოდ პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებში გამოყენებისას (მუხლი 42).
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენ შევადგენთ კინოპროექტის სალიცენზიო და გადაცემის ხელშეკრულებებს ისე, რომ აღწერა, გამოყენების სახე, ვადა, ტერიტორია, ჰონორარი და მაქსიმალური ტირაჟი ზუსტად იყოს დადგენილი; განვმარტავთ ჩაუწერელი პირობების შედეგებს და შევაფასებთ ზიანის ანაზღაურების პერსპექტივას მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით. მიმართეთ — დაიცავით პროექტი ხელშეკრულებითი რისკებისგან და მოლაპარაკებითი პოზიცია სამართლებრივ საფუძველზე ააგეთ.