სერვისის შესახებ
ტალანტის წარმომადგენლობა — აგენტის, მენეჯერის ან წარმომადგენლის ურთიერთობა შემსრულებელთან — სამოქალაქო სამართლით დავალების ხელშეკრულებაზეა აგებული. საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის მუხლი 709 განმარტავს ამ ხელშეკრულების ცნებას, მუხლი 710 — გასამრჯელოს, მუხლი 713 — ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულებას, მუხლი 714 — საიდუმლოების შენახვას, ხოლო მუხლი 720 — ხელშეკრულების შეწყვეტას. წინამდებარე გვერდი განმარტავს, ვის სახელით და ხარჯზე მოქმედებს რწმუნებული, როდის არსებობს გასამრჯელო და როგორ ითვლება იგი შეთანხმებულად, რა ინფორმაციას ითხოვს მარწმუნებელი და რა ხდება ურთიერთობის დასრულების შემდეგ. ეს ნორმები ტალანტის აგენტისა და მის კლიენტს შორის არსებულ ყველა პრაქტიკულ კითხვას აწესრიგებს — იმისგან დაწყებული, ვინ აფინანსებს შეხვედრებს და მოლაპარაკებებს, მთავრდება იმით, რომ ვინ და რა ფორმით შეიძლება იყოს პასუხისმგებელი ურთიერთობის დასრულებისას.
დავალების ხელშეკრულება და გასამრჯელო
მუხლი 709-ის თანახმად, დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული ვალდებულია შეასრულოს მისთვის დავალებული ერთი ან რამდენიმე მოქმედება მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე. ტალანტის წარმომადგენლობის დროს ეს იმას ნიშნავს, რომ აგენტი შემსრულებლის ინტერესებში და მის სახელზე მოქმედებს, ხოლო ხარჯები მარწმუნებელს დაეკისრება. გასამრჯელო კი მუხლი 710 აწესრიგებს: მარწმუნებელი ვალდებულია გადაუხადოს რწმუნებულს გასამრჯელო მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში. გასამრჯელო ჩაითვლება უსიტყვოდ შეთანხმებულად, თუ გარემოებათა მიხედვით მოქმედების შესრულება მხოლოდ გასამრჯელოთი არის მოსალოდნელი. თუ გასამრჯელოს ოდენობა განსაზღვრული არ არის, შეთანხმებულად მიიჩნევა ჩვეულებრივი გასამრჯელო. აგენტურის პრაქტიკაში ეს გადაწყვეტილებას აბამს: საკომისიოს ან ფიქსირებული გასამრჯელოს პირობა ხელშეკრულებაში პირდაპირ უნდა იყოს განსაზღვრული. წინააღმდეგ შემთხვევაში მხარეები კანონის დეფოლტებზე რჩებიან: მარწმუნებელი იმას გადახდის, რაც კანონით ან გარემოებებით არის ნაკისრი, და არა იმას, რასაც თვითონ გეგმავდა. გასამრჯელოს საკითხის ჩაწერა ამიტომ არის ხელშეკრულების ის ნაწილი, რომელიც მოლაპარაკებისას ყველაზე ადრე უნდა შეთანხმდეს.
ინფორმაციის მიწოდება და საიდუმლოება
მუხლი 713 რწმუნებულს ავალდებულებს მისცეს მარწმუნებელს აუცილებელი ინფორმაცია, მისი მოთხოვნით მიაწოდოს ცნობები დავალების შესრულების მიმდინარეობის შესახებ, შესრულების შემდეგ კი ჩააბაროს ანგარიში. შეთანხმება, რომლითაც მომავალში შეიზღუდება ან გამოირიცხება ეს მოვალეობა, წერილობით ფორმას საჭიროობს — ზეპირი შეზღუდვა არ მოქმედებს. მუხლი 714 კი საიდუმლოებას ეხება: რწმუნებული მოვალეა არ გაახმაუროს თავისი საქმიანობის ფარგლებში მისთვის ცნობილი ფაქტები, რომელთა საიდუმლოდ შენახვითაც მარწმუნებელი მართლზომიერად არის დაინტერესებული, თუკი კანონის საფუძველზე არ არსებობს გამჟღავნების მოვალეობა ან მარწმუნებელი ნებას არ დართავს. ამ მოვალეობის მთელი ღირებულება იმაშია, რომ იგი სახელშეკრულებო ურთიერთობების დამთავრების შემდეგაც გრძელდება: ყოფილი აგენტი ტალანტის კონტაქტებსა და პირობებზე ინფორმაციას დაუყოვნებლივ ვერ გაავრცელებს. ინფორმაციის მიწოდების წესიც ასეთივე აქტიურია: მარწმუნებელს არა მხოლოდ შედეგი, არამედ პროცესიც აინტერესებს — დავალების შესრულების მიმდინარეობის შესახებ ცნობები მისი მოთხოვნით მიეწოდება, ხოლო შესრულების შემდეგ ანგარიში ჩაბარდება. ანგარიშის არსებობა კამათლის დროს სწორედ ის დოკუმენტია, რომელიც აგენტის მიერ გაწეულ სამუშაოს ადასტურებს.
ხელშეკრულების შეწყვეტა
მუხლი 720 შეწყვეტის თავისუფლებას ადგენს: დავალების ხელშეკრულების შეწყვეტა მხარეებს ნებისმიერ დროს შეუძლიათ და ამ უფლებაზე უარის შესახებ შეთანხმება ბათილია. თუმცა თავისუფლებას პასუხისმგებლობა ახლავს: რწმუნებულმა, რომელმაც ხელშეკრულება მაშინ შეწყვიტა, როდესაც მარწმუნებელი შესაძლებლობას იყო მოკლებული სხვაგვარად უზრუნველეყო თავისი ინტერესები, უნდა აანაზღაუროს შეწყვეტით მიყენებული ზიანი, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა მას ამისათვის მნიშვნელოვანი საფუძველი ჰქონდა. თუ ხელშეკრულება მარწმუნებელმა შეწყვიტა, ის მოვალეა აუნაზღაუროს რწმუნებულს მინდობილი მოქმედების შესრულებისას გაწეული ყველა აუცილებელი ხარჯი, ხოლო სასყიდლიანი ხელშეკრულების შემთხვევაში — გადაუხადოს გასამრჯელო შესრულებული სამუშაოს კვალობაზე. წარმომადგენლობითი ურთიერთობის დასრულება ასე ბალანსდება: თავისუფლება ორივე მხარეს ეკუთვნის, ხარჯები და შესრულებული სამუშაო კი — კანონით დადგენილი წესით ნაწილდება.
ხშირად დასმული კითხვები
ვის სახელით და ხარჯზე მოქმედებს რწმუნებული?
მარწმუნებლის სახელითა და ხარჯზე — დავალების ხელშეკრულებით რწმუნებული მისთვის დავალებულ ერთ ან რამდენიმე მოქმედებას სწორედ ასე ასრულებს (მუხლი 709).
როდის არსებობს გასამრჯელო?
მხოლოდ ხელშეკრულებით ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში; თუ გარემოებათა მიხედვით შესრულება მხოლოდ გასამრჯელოთი არის მოსალოდნელი, იგი უსიტყვოდ შეთანხმებულად ითვლება, ოდენობის განუსაზღვრელობისას კი — ჩვეულებრივი გასამრჯელო მიიჩნევა შეთანხმებულად (მუხლი 710). ამიტომ გასამრჯელოს პირობა ხელშეკრულებაში დაუყოვნებლივ უნდა ჩაიწეროს.
რამდენ ხნს გრძელდება საიდუმლოების ვალდებულება?
სახელშეკრულებო ურთიერთობების დამთავრების შემდეგაც — ფაქტების გაუხმაურებლობის მოვალეობა აგენტს წარმომადგენლობის დასრულების შემდეგაც აქვს (მუხლი 714).
შეიძლება თუ არა ხელშეკრულების შეწყვეტა ნებისმიერ დროს?
დიახ, მხარეებს შეწყვეტა ნებისმიერ დროს შეუძლიათ და ამ უფლებაზე უარის შეთანხმება ბათილია; მაგრამ შეწყვეტის დროსა და გარემოებებზეა დამოკიდებული, ვინ ანაზღაურებს ზიანს, ხარჯებსა და გასამრჯელოს (მუხლი 720).
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენ შევადგენთ ტალანტის წარმომადგენლობის ხელშეკრულებას ისე, რომ მოქმედებათა წრე, გასამრჯელო, ანგარიშგების პერიოდულობა და საიდუმლოების ფარგლები ზუსტად იყოს განსაზღვრული; განვმარტავთ ინფორმაციის მიწოდებისა და ანგარიშის წესს და შევაფასებთ შეწყვეტის შედეგებს ზიანის, ხარჯებისა და გასამრჯელოს მიხედვით. მიმართეთ — ააგეთ წარმომადგენლობა სამართლებრივ საფუძველზე და მოირგეთ კანონის დეფოლტები თქვენი ინტერესებისთვის, ნაცვლად იმისა, რომ მათ უკონტროლოდ მოქმედებდნენ.