გასართობი ინდუსტრია და ინტელექტუალური საკუთრების სამართლებრივი ჩარჩო
გასართობი ინდუსტრა — კინო, ტელევიზია, მუსიკა, გამომცემლობა და ციფრული პლატფორმები — საქართველოში პირველ რიგში „საავტორო უფლებებისა და მომდევნო უფლებების შესახებ“ კანონით არის მოწესრიგებული. კანონი განსაზღვრავს, ვის ეკუთვნის ნაწარმოებზე ქონებრივი უფლებები, როგორ გადაეცემა ისინი ხელშეკრულებით, რა რჩება ავტორს და რა განსაკუთრებული უფლებები აქვთ გამომცემლებსა და მაუწყებლობის ორგანიზაციებს. ინდუსტრიის მონაწილისთვის ეს ნიშნავს, რომ ყოველი პროექტი სამართლებრივად უნდა იყოს აწყობილი: ცხადი უნდა იყოს, რომელი უფლება ვის ეკუთვნის და რომელი გადაცემა ხელშეკრულებით ფიქსირდება.
გასართობი სექტორის დავების უმეტესობა სწორედ უფლებების კუთვნილებიდან იწყება: პროდიუსერი თვლის, რომ ყველაფერი მისია, ავტორი კი — რომ თანამშრომლობა მხოლოდ გამოყენების ნებართვას ნიშნავდა. ამ კონფლიქტების თავიდან ასაცილებლად გადამწყვეტია იმ ნორმების ზუსტი ცოდნა, რომლებიც გამომცემლის, აუდიოვიზუალური ნაწარმოებისა და სამსახურებრივი ნაწარმოების რეჟიმს აწესებენ, და ქონებრივი უფლებების გადაცემის წესი.
გამომცემლის განსაკუთრებული უფლებები
კანონი გამომცემლებს ანიჭებს განსაკუთრებულ უფლებას ენციკლოპედიებში, ენციკლოპედიურ ლექსიკონებში, მეცნიერულ ნაშრომებში, პერიოდულ და ერთმანეთის გამგრძელებელ კრებულებში, გაზეთებსა და ჟურნალებში შესული ნაწარმოებების გამოყენებაზე. გამომცემელს უფლება აქვს ნებისმიერი გამოყენებისას მიუთითოს საკუთარი სახელი ან მოითხოვოს ამგვარი მითითება. დაუშვებელია გაზეთში, ჟურნალში ან სხვა პერიოდულ გამოცემაში შესული ნაწარმოების გამოყენება სხვა პირის მიერ გამომცემლის ან ავტორის თანხმობის გარეშე, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა.
ცალკე წესი ეხება ექსკლუზიურ მასალას: პრესაში ან მასობრივი ინფორმაციის სხვა საშუალებაში გამოქვეყნებული ექსკლუზიური მასალის სხვა საინფორმაციო საშუალების მიერ გამოყენებისას აუცილებელია იმ საშუალების დამოწმება, სადაც მასალა პირველად გამოქვეყნდა. ამავდროულად, ამ გამოცემებში შესული ნაწარმოებების ავტორები ინარჩუნებენ საკუთარი ნაწარმოებების გამოყენების განსაკუთრებულ უფლებას, თუ საავტორო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული — ეს ნიშნავს, რომ გამომცემლის უფლება ავტორის უფლებას არ აუქმებს, და რედაქციული პოლიტიკა ამ ორივე ინტერესის ბალანსზე უნდა იყოს აწყობილი.
აუდიოვიზუალური ნაწარმოები: თანაავტორები და დამამზადებელი
კანონი აუდიოვიზუალური ნაწარმოების თანაავტორებად სახელდებს დამდგმელ რეჟისორს, სცენარის ავტორს, დიალოგების ავტორს და ავტორს ტექსტიანი ან უტექსტო მუსიკალური ნაწარმოებისა, რომელიც სპეციალურად ამ ნაწარმოებისთვის შეიქმნა. შექმნის თაობაზე ხელშეკრულების დადება იწვევს თანაავტორების მიერ გამოყენების განსაკუთრებული უფლების გადაცემას დამამზადებლისთვის, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული; დამამზადებელს, თავის მხრივ, უფლება აქვს ნებისმიერი გამოყენებისას მიუთითოს საკუთარი სახელი ან მოითხოვოს მისი მითითება.
თანაავტორებს უნარჩუნდებათ უფლება, მიიღონ ჰონორარი მოსარგებლისგან — მაუწყებლობის ორგანიზაციისგან, კინოთეატრისგან და სხვა — ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენებისთვის, და ხელშეკრულებით სხვაგვარი შეთანხმება დამამზადებელსა და ავტორებს შორის ბათილია. ეს უფლება ხორციელდება მხოლოდ კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციის მეშვეობით. კიდევ უფრო მეტიც: ადრე შექმნილი ნაწარმოების ავტორი, რომელიც გადამუშავებულია ან შემადგენელ ნაწილად ჩართულა, და ავტორი, რომლის ნაწარმოებიც დამოუკიდებელი მნიშვნელობის მქონეა, ინარჩუნებს საავტორო უფლებას და დამოუკიდებლად სარგებლობს მითი, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის დადგენილი და ეს არ უშლის ხელს ნაწარმოების ნორმალურ გამოყენებას.