ფაქტორინგთან დაკავშირებული დოკუმენტაცია
ფაქტორინგის საფუძველზე მოთხოვნის დამთმობი მხარის ან მოვალის მიერ თითოეული დებიტორული დავალიანების ფაქტორისთვის გადაცემისას მოთხოვნის დამთმობი მხარე ან/და მოვალე ფაქტორს მისი მოთხოვნის შემთხვევაში აწვდის ფაქტორინგთან დაკავშირებულ დოკუმენტაციას. ეს დოკუმენტაცია ორი ჯგუფისაა: პირველი — დებიტორული დავალიანების არსებობის დამადასტურებელი დოკუმენტები, და მეორე — მოვალის მიმართ, ხოლო რევერსიული ფაქტორინგის შემთხვევაში კრედიტორის მიმართ დებიტორული დავალიანების ფაქტორისთვის გადაცემის შესახებ წერილობით, მათ შორის ელექტრონულად გაგზავნილი შეტყობინების ასლი. დოკუმენტაციის წარმოდგენა ხდება ფაქტორის მოთხოვნის საფუძველზე, ანუ ფაქტორი თავად განსაზღვრავს მომენტს, როცა მას ეს მასალა სჭირდება გარიგების განსახორციელებლად და კონტროლისთვის.
ასეთი დოკუმენტები ფაქტორს შესაძლებლობას აძლევს გადაამოწმოს, რომ გადაცემული დავალიანება რეალურად არსებობს და რომ მოვალე და სხვა მხარე დავალიანების გადაცემის შესახებ დროულად ინფორმირებული იყო. წერილობითი ფორმა, ელექტრონული გაგზავნის ჩათვლით, უზრუნველყოფს შეტყობინების ფაქტის დადასტურებას შემდგომი დავების შემთხვევაში.
შეტყობინება გადაცემის შესახებ და დავალიანების დაფარვა
მოვალე ფაქტორის მიერ შეძენილ, საგადასახადო ანგარიშფაქტურით ან ინვოისით გათვალისწინებულ დებიტორულ დავალიანებას იხდის, და გადახდა ხდება იმავე ანგარიშფაქტურის ან ინვოისის მიხედვით. ამასთან, დებიტორული დავალიანების ფაქტორისთვის გადაცემიდან არაუგვიანეს მომდევნო სამუშაო დღისა მოვალეს წერილობით — მათ შორის, ელექტრონულად — უნდა შეატყობინონ ამის შესახებ და მიაწოდონ აღნიშნული დავალიანების გადახდისთვის საჭირო ინფორმაცია: მოვალის მიმართ მოთხოვნის არსებობის დამადასტურებელი საგადასახადო ანგარიშფაქტურა ან ინვოისი, ფაქტორისთვის გადაცემული დებიტორული დავალიანების მოცულობის შესახებ ინფორმაცია, მისი გადახდის პირობები და საგადასახადო ანგარიშფაქტურიდან ან ინვოისიდან გამომდინარე დებიტორული დავალიანების მესაკუთრე ფაქტორის საბანკო რეკვიზიტები.
შეტყობინებაში ჩამოთვლილი ცნობები მოვალისთვის მნიშვნელოვანი პრაქტიკული ფუნქცია აქვს: მას ესმის, ვის უნდა გადაუხადოს, რამდენი და რომელი პირობებით. ამის გარეშე მოვალე ვერ შეაფასებს, გადახდის უფლებამოსილი მიმღები ვინ არის, და შესაბამისად ვერც თავის ვალდებულებას ჯეროვნად შეასრულებს.
შეტყობინების მიღების შემდეგ მოვალე ვალდებულია ფაქტორს აუნაზღაუროს მისთვის გადაცემული დებიტორული დავალიანება შესაბამისი ოდენობით, ძირითადი ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში. ანუ გადახდის ვადას ფაქტორინგი არ ცვლის — ის რჩება ის, რაც ძირითად ხელშეკრულებაშია დათქმული; იცვლება მხოლოდ ის, თუ ვის უხდის მოვალე.
ვადამოსული დავალიანების ამოღება
ფაქტორი ფაქტორინგთან დაკავშირებული, ვადამოსული დებიტორული დავალიანების ამოღების შემთხვევაში საკუთარი სახელით მოქმედებს. ეს ნიშნავს, რომ როცა მოვალე დავალიანებას ვადაში არ ფარავს და ფაქტორი ამოღების (მოთხოვნის) პროცესს იწყებს, ის ამ პროცესში დამოუკიდებელ სუბიექტად, დავალიანების ახალი მესაკუთრის სახელით გამოდის და არა მოთხოვნის დამთმობი მხარის წარმომადგენლის სახით.
მოთხოვნის დამთმობი მხარის პასუხისმგებლობა
მოთხოვნის დამთმობი მხარე პასუხისმგებელია ფაქტორინგის საფუძველზე ფაქტორისთვის გადაცემული დებიტორული დავალიანების სიზუსტისა და ნამდვილობისთვის. ეს მოიცავს იმასაც, რომ დავალიანების ფაქტორისთვის გადაცემის მომენტისთვის აღნიშნული დავალიანების მოცულობა ზუსტი უნდა იყოს. ამასთან, პასუხისმგებლობა განისაზღვრება იმ ურთიერთგაქვითვის შეთანხმების გათვალისწინებით, რომელიც შეიძლება მოთხოვნის დამთმობ მხარესა და მოვალეს შორის არსებობდეს — ანუ თუ მხარეთა შორის არსებობს ურთიერთგაქვითვა, ეს გათვალისწინდება იმ დავალიანების მოცულობის შეფასებისას, რომლის სიზუსტზედაც მოთხოვნის დამთმობი მხარე პასუხს აგებს.
თუ მოთხოვნის დამთმობი მხარის მიერ ფაქტორისთვის გადაცემული დებიტორული დავალიანება სადავო გახდა — მათ შორის, თუ ძირითადი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ნივთი ნაკლის მქონეა — მოთხოვნის დამთმობი მხარე ვალდებულია ფაქტორის მიმართ დებიტორული დავალიანება დაფაროს ფაქტორინგის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული ოდენობით, იმავე ხელშეკრულებით განსაზღვრულ ვადაში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ ეს წესი მოქმედებს იმ შემთხვევაშიც, თუ მხარეები შეთანხმებული იყვნენ ფაქტორინგზე რეგრესის უფლების გარეშე. ანუ რეგრესის გარეშე ფაქტორინგი მოთხოვნის დამთმობ მხარეს არ ავალდებულებს იმ შემთხვევაში, როცა მოვალე უბრალოდ არ იხდის, მაგრამ სადავო (მაგალითად, ნაკლიანი ნივთის გამო) დავალიანების შემთხვევაში პასუხისმგებლობა მაინც რჩება.
დებიტორის უფლებები და გადაცემის ეფექტები
დებიტორული დავალიანების ფაქტორისთვის გადაცემისას მასზე გადადის ამ დავალიანების უზრუნველყოფის საშუალებები და შესაბამის მოთხოვნასთან დაკავშირებული სხვა უფლებები. ეს წესი მოქმედებს იმ შემთხვევაშიც, თუ ძირითადი ხელშეკრულების მხარეები სხვაგვარად შეთანხმდნენ — ანუ გადაცემა ავტომატურად მოიცავს უზრუნველყოფას და მიმდინარე უფლებებს, და მხარეთა სხვა შეთანხმება ამ ეფექტს ვერ აუქმებს.
მოვალეს უფლება აქვს, ფაქტორს წარუდგინოს ყველა შესაგებელი, რომლებიც მას ჰქონდა მოთხოვნის დამთმობი მხარის მიმართ დებიტორული დავალიანების ფაქტორისთვის გადაცემის შესახებ შეტყობინების მიღებისას. ანუ მოვალეს ფაქტორის მიმართ ისეთივე პოზიცია რჩება, როგორიც მოთხოვნის დამთმობი მხარის მიმართ ჰქონდა — მის დავალიანებასთან დაკავშირებული არსებული ყველა შესაგებელი ფაქტორსაც უძრავად ედება.
თუ არსებობს ურთიერთგაქვითვის შეთანხმება, რომელიც ითვალისწინებს უშუალოდ იმ დებიტორული დავალიანების ურთიერთგაქვითვას, რომელიც ფაქტორს გადაეცემა, მოვალეს უფლება აქვს, აღნიშნული ურთიერთგაქვითვის უფლება ფაქტორის მიმართაც გამოიყენოს. ამით კანონი იცავს მოვალის იმ პოზიციას, რომელიც მას ურთიერთგაქვითვის შეთანხმებით ჰქონდა მიღებული — დავალიანების მესაკუთრის ცვლილება ამ უფლებას ვერ აუქმებს.
დაუშვებელია, მოვალემ ან მოგირავნემ შეზღუდოს კრედიტორის მიერ დებიტორული დავალიანების ფაქტორისთვის გადაცემის უფლება. ასევე დაუშვებელია, მოვალემ კრედიტორს დებიტორული დავალიანების ფაქტორისთვის გადასაცემად დამატებითი პირობა დაუწესოს. ასეთი შეზღუდვის ან/და დამატებითი პირობის არსებობა იმთავითვე ბათილია — ანუ ხელშეკრულებაში ჩაწერილი ასეთი დებულება იურიდიულ შედეგს არ იძენს და გადაცემის უფლებას არ ზღუდავს.
რაც შეეხება დავალიანების შემდგომ ბედს: თუ ფაქტორინგის ხელშეკრულებით სხვაგვარად არ არის განსაზღვრული, ფაქტორის მიერ დებიტორული დავალიანების სხვა ფაქტორისთვის გადაცემა დასაშვებია ამ კანონის დებულებების დაცვის პირობით. ანუ დავალიანება შეიძლება კვლავ გადაცემული იყოს ახალ ფაქტორზე, თუ ეს არ არის აკრძალული ხელშეკრულებით და კანონის მოთხოვნები იცულება.