ფაქტორინგის ცნება და საგანი
ფაქტორინგი არის გარიგება, რომელიც გულისხმობს ძირითადი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დებიტორული დავალიანების გადაცემას და ამ გარიგების რეგისტრაციას ფაქტორინგის რეესტრში. რეგისტრაციის შედეგად დებიტორული დავალიანებიდან გამომდინარე მოთხოვნაზე საკუთრების უფლება შესაბამის ფაქტორს გადაეცემა. ამრიგად, ამ გარიგების არსი ორი ურთიერთდაკავშირებული ელემენტია — დავალიანების ფაქტორისთვის გადაცემა და მისი ასახვა ფაქტორინგის რეესტრში; რეგისტრაციის გარეშე მოთხოვნაზე საკუთრების გადასვლა არ ხდება.
დებიტორული დავალიანება ძირითადი ხელშეკრულების საფუძველზე საქონლის მიწოდების ან მომსახურების გაწევის — მათ შორის, ინტელექტუალურ საკუთრებასთან დაკავშირებული პროდუქტის ან/და მომსახურების მიწოდების — შედეგად წარმოშობილი ფულადი თანხის გადახდის მოთხოვნის ნებისმიერი არსებული მოკლევადიანი ვადამოუსვლელი უფლებაა, როგორც სრულად, ისე ნაწილობრივ. ამ განმარტებიდან გამორიცხულია ჩეკიდან, თამასუქიდან, ფასიანი ქაღალდიდან, აკრედიტივიდან ან სადეპოზიტო ანგარიშიდან გამომდინარე გადახდის მოთხოვნის უფლება. მოკლევადიანობა ნიშნავს, რომ დავალიანების გადახდის ვადა მისი წარმოშობიდან 1 წელს არ აღემატება. აღსანიშნავია ასევე, რომ ამ კანონის მიზნებისთვის მომსახურება არ მოიცავს შრომით-სამართლებრივ ურთიერთობებს, ამიტომ შრომის ანაზღაურებასთან დაკავშირებული მოთხოვნები ფაქტორინგის სფეროს მიღმა რჩება.
ფაქტორინგის საგანი მხოლოდ დებიტორული დავალიანების გადაცემა შეიძლება იყოს. დაუშვებელია, ფაქტორინგის საგანი იყოს იმ დებიტორული დავალიანების გადაცემა, რომელიც გამომდინარეობს პირადი ან საოჯახო მეურნეობის საჭიროებებისთვის საქონლის მიწოდებიდან ან მომსახურების გაწევიდან, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც საქონლით ვაჭრობა ან მომსახურების გაწევა მოთხოვნის დამთმობი მხარის სამეწარმეო საქმიანობის ნაწილია.
მოვალის მიმართ მოთხოვნის არსებობის დამადასტურებელი დოკუმენტი ფაქტორინგის მიზნებისთვის საგადასახადო ანგარიშფაქტურაა, რომელიც ელექტრონული ფორმითაა გამოწერილი. თუ საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრულ შემთხვევებში საგადასახადო ანგარიშფაქტურა არ გამოიწერება, დამადასტურებელ დოკუმენტად ინვოისი ჩაითვლება. ინვოისის იდენტიფიცირება მარტივი უნდა იყოს, რისთვისაც მას უნდა ჰქონდეს ინვოისის გამომწერის მიერ მინიჭებული უნიკალური საიდენტიფიკაციო კოდი.
ფაქტორინგის მხარეები და მათი სტატუსი
ფაქტორინგის მხარეები არიან მხოლოდ ორი სუბიექტი — მოთხოვნის დამთმობი მხარე და ფაქტორი. მოთხოვნის დამთმობი მხარე ის პირია, რომელიც ფაქტორინგის ხელშეკრულებისა და ძირითადი ხელშეკრულების მხარეა და ძირითადი ხელშეკრულებიდან გამომდინარე დებიტორულ დავალიანებას ფაქტორინგის ხელშეკრულების შესაბამისად ფაქტორს გადასცემს. მოთხოვნის დამთმობი მხარის სტატუსის მოთხოვნა მაქსიმალურად ფართოა: ეს შეიძლება იყოს ნებისმიერი იურიდიული პირი, ინდივიდუალური მეწარმე ან სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნი, რომელიც იურიდიული პირი არ არის.
ფაქტორინგის განხორციელებისა და ფაქტორინგთან დაკავშირებული მომსახურების გაწევის უფლება მხოლოდ ამ კანონით განსაზღვრულ სუბიექტებს აქვთ. ფაქტორინგული კომპანია შეზღუდული პასუხისმგებლობის საზოგადოების ან სააქციო საზოგადოების სამართლებრივი ფორმით დაფუძნებული და საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ რეგისტრირებული იურიდიული პირია. ამავე დროს, საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ ლიცენზირებულ კომერციულ ბანკსა და მიკრობანკს, ისევე როგორც რეგისტრირებულ მიკროსაფინანსო ორგანიზაციას, საქართველოს კანონმდებლობით აქვთ ფაქტორინგის განხორციელების უფლება.
ცალკე უნდა გამოიყოს მოვალის ფიგურა: მოვალე იურიდიული პირი, ინდივიდუალური მეწარმე ან სხვა ორგანიზაციული წარმონაქმნია, რომელიც ძირითადი ხელშეკრულების მხარეა და რომლის მიმართაც არსებობს დებიტორული დავალიანება. მოვალე ფაქტორინგის ხელშეკრულების მხარე არ არის, მაგრამ გარიგების შედეგები მას პირდაპირ ეხება, რადგან დავალიანების ახალი მფლობელი ფაქტორი ხდება.

