როგორ უზრუნველყოფს კანონი მზღვეველის გადახდისუნარიანობას
მზღვეველი თავისი გადახდისუნარიანობის უზრუნველსაყოფად ვალდებულია დაიცვას კანონით განსაზღვრული ეკონომიკური ნორმატივები და ლიმიტები, რომელთა თანაფარდობის მეთოდიკასა და ნორმატიულ მოცულობას ადგენს სამსახური. ეს ნიშნავს, რომ ფინანსური სტაბილურობის მოთხოვნა მზღვეველს მუდმივად ეკისრება და არა მხოლოდ სადაზღვევო შემთხვევის დადგომისას. მზღვეველმა რეზერვების დასაფარავად დასაშვები აქტივები უნდა შეარჩიოს დივერსიფიკაციის, დაბრუნებადობის, სარგებლიანობისა და ლიკვიდურობის პირობებით — ანუ აქტივები მრავალფეროვანი, დაბრუნებადი, შემოსავლიანი და სწრაფად გასაყიდი უნდა იყოს.
დამატებითი სიმყარის ელემენტად კანონი სადაზღვევო ბროკერისთვისაც განსაზღვრავს ფინანსური სიმყარის პირობებს: მისი საფუძველია კაპიტალი/საგარანტიო ფონდი და პროფესიული პასუხისმგებლობის დაზღვევა. ბროკერი ვალდებულია საშუამავლო საქმიანობის განხორციელების ყველა ეტაპზე ფლობდეს სამსახურის მიერ დადგენილი კაპიტალის/საგარანტიო ფონდის მინიმალურ ოდენობას, რომელიც უწყვეტად, არანაკლებ 1-წლიანი პერიოდულობით, უნდა იყოს განთავსებული საქართველოში ლიცენზირებულ საბანკო დაწესებულებაში ამ მიზნით გახსნილ განცალკევებულ ანგარიშზე.
იძულებითი ადმინისტრაცია — როდის ინიშნება
სამსახურის მიერ დადგენილი ნორმატივების დარღვევის, ფინანსური მდგომარეობის საგრძნობლად გაუარესების ან/და სადაზღვევო ვალდებულებების შეუსრულებლობის საფრთხის არსებობის შემთხვევაში სამსახური უფლებამოსილია მიიღოს გადაწყვეტილება მზღვეველის იძულებითი ადმინისტრაციის დანიშვნის შესახებ. ეს გადაწყვეტილება ძალაში შედის სამსახურის ვებგვერდზე გამოქვეყნებისთანავე და დაუყოვნებლივ ქვეყნდება „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეში“. გადაწყვეტილება უნდა შეიცავდეს ინფორმაციას იძულებითი ადმინისტრაციის დანიშვნის საფუძვლების, დროებითი ადმინისტრატორის, პროცესის ხანგრძლივობისა და შესაძლო ზომების თაობაზე.
მნიშვნელოვანია პროცესის სტაბილურობა: იძულებითი ადმინისტრაციის დანიშვნის შესახებ გადაწყვეტილების სასამართლოში გასაჩივრება არ აჩერებს იძულებითი ადმინისტრაციის პროცესს. დროებითი ადმინისტრატორი მოვალეობის შესრულებას იწყებს გადაწყვეტილებაში აღნიშნული თარიღიდან. გადაწყვეტილების მიღების თარიღიდან დაუშვებელია ნებისმიერი ქმედება მზღვეველის სახელით და მის ხარჯზე დროებითი ადმინისტრატორის წერილობითი თანხმობის გარეშე. მზღვეველის დროებით ადმინისტრატორზე გადადის მზღვეველის ყველა მმართველი ორგანოს სრული უფლებამოსილება, რომელსაც იგი დადგენილი წესით, სამსახურთან შეთანხმებით ახორციელებს. დროებითმა ადმინისტრატორმა დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს თავისი დანიშვნის დღისა, უნდა შეატყობინოს დანიშვნის შესახებ იმ საგადახდო სისტემის ოპერატორს, რომლის მონაწილეც არის მზღვეველი.
ლიკვიდაცია — ლიცენზიის გაუქმების შემდეგ
სადაზღვევო საქმიანობის ლიცენზიის გაუქმების შემთხვევაში ხდება მზღვეველის ლიკვიდაცია. ლიცენზიის გაუქმების შესახებ გადაწყვეტილება ძალაში შედის სამსახურის ვებგვერდზე გამოქვეყნებისთანავე. მზღვეველის ლიკვიდატორის ფუნქციებს ასრულებს სამსახურის მიერ დანიშნული პირი, რომელიც უნდა აკმაყოფილებდეს მზღვეველის ადმინისტრატორისთვის დადგენილ შესაფერისობის კრიტერიუმებს. დაუშვებელია მზღვეველთან დაკავშირებული პირის მის ლიკვიდატორად დანიშვნა. მზღვეველის ლიკვიდაციის პროცესის დაწყებისთანავე ჩერდება იძულებითი აღსრულება.
ლიკვიდატორი ვალდებულია დანიშვნიდან 3 თვის ვადაში შეადგინოს აქტივებისა და ვალდებულებების ნუსხა და მისი ასლი გადასცეს სამსახურს გამოსაქვეყნებლად; ის ანგარიშვალდებულია სამსახურის წინაშე, სამსახურის მიერ განსაზღვრული წესით. ლიკვიდატორი უფლებამოსილია საჯარო აუქციონზე ან სხვა ხელსაყრელი ფორმით გაყიდოს მზღვეველის აქტივები, სხვა მზღვეველს გადასცეს სადაზღვევო პოლისებზე მოთხოვნის უფლება, სხვა იურიდიულ პირს გადასცეს აქტივებზე მოთხოვნის უფლება და ორგანიზება გაუწიოს ვალდებულებათა გადაცემას.
დანიშვნის დღიდან ლიკვიდატორს უფლება აქვს: შეწყვიტოს მზღვეველის თანამშრომლის დაქირავების შესახებ ხელშეკრულება; შეწყვიტოს მომსახურების შესახებ ხელშეკრულება, რომლის განხორციელებაშიც მზღვეველი მონაწილეობდა; შეწყვიტოს მზღვეველის ნებისმიერი ვალდებულება, როგორც უძრავი ქონების მოიჯარისა, თუ მეიჯარეს (რომელიც 60 დღით ადრე გაფრთხილებული უნდა იქნეს, რომ მზღვეველი აპირებს საიჯარო შეთანხმების გაუქმების უფლების გამოყენებას) არა აქვს მოთხოვნა საიჯარო გადასახდელზე, გარდა იმ თანხისა, რომელიც დაირიცხა შეთანხმების გაუქმების თარიღისათვის, და არ მოითხოვს ასეთი გაუქმების შედეგად წარმოქმნილი ზარალის ანაზღაურებას; ასევე გაასხვისოს მზღვეველის აქტივები და ვალდებულებები (მათ შორის, სადაზღვევო პორტფელი) ან მათი ნაწილი სხვა იურიდიულ პირზე, მათ შორის, სხვა მზღვეველზე.
დანიშვნამდე განხორციელებული გარიგებების გასაჩივრება
მზღვეველის დროებითი ადმინისტრატორი, ლიკვიდატორი და გაკოტრების მმართველი უფლებამოსილი არიან სასამართლოში სარჩელის შეტანით სადავო გახადონ მზღვეველის ადმინისტრატორის მიერ მათ დანიშვნამდე 12 თვით ადრე განხორციელებული ქმედება ან გარიგება და მოითხოვონ მისი ბათილობა, თუ ამის შედეგად მზღვეველთან დაკავშირებულმა პირებმა ამ მზღვეველის ხარჯზე მიიღეს ქონებრივი სარგებელი ან ისარგებლეს რაიმე უპირატესობით, პრივილეგიით ან შეღავათით, რამაც გამოიწვია მზღვეველისათვის (მისი კრედიტორებისათვის) ზიანის მიყენება. ეს მექანიზმი იცავს კრედიტორების მასას იმ გარიგებებისგან, რომლებითაც ქონება მზღვევლიდან გადაიტანეს სწორედ გადახდისუნარიანობის წინა პერიოდში.
გაკოტრების საქმის წარმოება
თუ აქტივებისა და ვალდებულებების ნუსხის მომზადებისას დადგინდება მზღვეველის გადახდისუუნარობა, ლიკვიდატორი ვალდებულია აცნობოს სამსახურს, რის საფუძველზედაც სამსახური იღებს ლიკვიდაციის პროცესის შეწყვეტისა და გაკოტრების საქმის წარმოების გახსნის შესახებ გადაწყვეტილებას. მზღვეველის გადახდისუუნარობის დადგენისას სამსახური უფლებამოსილია გაკოტრების საქმის წარმოება დაიწყოს ლიკვიდაციის პროცესის დაწყების გარეშეც — ამ შემთხვევაში გაკოტრების მმართველი პირველ რიგში ასრულებს ლიკვიდატორისთვის განსაზღვრულ უფლებამოსილებებსა და ვალდებულებებს. გაკოტრების საქმის წარმოების დაწყებისთანავე ჩერდება იძულებითი აღსრულება. სამსახურის გადაწყვეტილებით ინიშნება გაკოტრების მმართველი, რომელიც უნდა აკმაყოფილებდეს მზღვეველის ადმინისტრატორისთვის დადგენილ შესაფერისობის კრიტერიუმებს.
გაკოტრების მმართველს მკაფიო ვადებით დადგენილი მოვალეობები აქვს: მან „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეში“ და სამსახურის ოფიციალურ ვებგვერთზე უნდა გამოაქვეყნოს განცხადება გაკოტრების საქმის წარმოების დაწყების შესახებ გადაწყვეტილების თაობაზე — გადაწყვეტილების მიღებიდან 14 დღის ვადაში; ეს განცხადება განმეორებით უნდა გამოქვეყნდეს პირველი გამოქვეყნებიდან 1 თვის ვადაში. ამ განცხადებითვე დგინდება მზღვეველის ვალდებულება კრედიტორებისადმი: მზღვეველის კრედიტორებმა გაკოტრების მმართველს განცხადების მეორედ გამოქვეყნებიდან 1 თვის ვადაში უნდა წარუდგინონ დასაბუთებული წერილობითი მოთხოვნა თავიანთი კრედიტორული მოთხოვნის ოდენობისა და საფუძვლების მითითებით. მმართველი ასევე ვალდებულია აცნობოს შესაბამის საგადასახადო ორგანოს გაკოტრების საქმის წარმოების დაწყების შესახებ. უფლებამოსილებათა წრე კი ლიკვიდატორის მსგავსია: აქტივების გაყიდვა საჯარო აუქციონზე ან სხვა ხელსაყრელი ფორმით, სადაზღვევო პოლისებზე მოთხოვნის უფლების გადაცემა სხვა მზღვეველს, აქტივებზე მოთხოვნის უფლების გადაცემა სხვა იურიდიულ პირს და ვალდებულებათა გადაცემის ორგანიზება.
გაკოტრების საქმის წარმოების დასრულება
მზღვეველის გაკოტრების საქმის წარმოება დასრულდება გაკოტრების მმართველის მიერ მზღვეველის აქტივების რეალიზაციისა და რეალიზაციიდან მიღებული თანხის დადგენილი წესით განაწილების შემდეგ. მმართველი ვალდებულია რეალიზაციისა და განაწილების თაობაზე შეადგინოს და სამსახურს წარუდგინოს საბოლოო ანგარიში, რომლის საფუძველზედაც სამსახური გამოსცემს ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ აქტს წარმოების დასრულების თაობაზე. ეს გადაწყვეტილება დაუყოვნებლივ ქვეყნდება „საქართველოს საკანონმდებლო მაცნეში“. ამრიგად, მთელი პროცესი — იძულებითი ადმინისტრაციიდან გაკოტრების საქმის დასრულებამდე — სახელმწიფო ზედამხედველობის კვალზე მიდის, ხოლო დაზღვეულისა და დამზღვევის ინტერესების დაცვა ამ პროცესის ერთ-ერთი განმაპირობებელი მიზანია.